Кіріспе
Паранормальды құбылыс, табиғи емес шет тілінің қабілеті, адам үйренбеген тілдің білімі. Ксеноглоссия (,/z//iː//n//ə/'/ɡ//l//ɒ//s//i//, /,/z//ɛ// //, // //n//oʊ// /), сондай-ақ ксеноглоссия деп те жазылады (,/z//iː//n//ə/'/ɡ//l//ɒ//s//i//ə//, /,/z//ɛ// //, // //n//oʊ// /) және кейде ксенолалия деп аталады – бұл адамның табиғи жолмен меңгермеген шет тілін сөйлей алуы, жаза алуы немесе түсінуіне байланысты паранормальды құбылыс. Бұл термин ежелгі грек тіліндегі (ξένος) – "шетелдік" және (γλῶσσα) – "тіл" сөздерінен шыққан. Ксеноглоссия терминін алғаш 1905 жылы француз парапсихологы Шарль Рише қолданған. Ксеноглоссия туралы айғақтар Жаңа Өсиетте кездеседі, ал қазіргі замандағы талаптарды парапсихологтар және Иан Стивенсон сияқты қайта тууды зерттеушілер келтірген. Ксеноглоссияның шын мәнінде болатын құбылыс екендігіне күмән тудырып, оның кез келген болжамды мысалдарын ғылыми тұрғыдан растайтын дәлелдер жоқ. Ксеноглоссияның екі түрі ажыратылады. Рецитативті ксеноглоссия – бұл үйренбеген тілді түсініксіз қолдану, ал реактивті ксеноглоссия – үйренбеген тілді меңгергендей түсінікті қолдану қабілеті.
squash bee
the knowledge of a language one has not learned
Xenoglossy (,/z//iː//n//ə/'/ɡ//l//ɒ//s//i//, /,/z//ɛ// //, // //n//oʊ// /), also written xenoglossia (,/z//iː//n//ə/'/ɡ//l//ɒ//s//i//ə//, /,/z//ɛ// //, // //n//oʊ// /) and sometimes also known as xenolalia, is the supposedly paranormal phenomenon in which a person is allegedly able to speak, write or understand a foreign language that they could not have acquired by natural means. The term derives from the Ancient Greek (ξένος), "foreigner" and (γλῶσσα), "tongue" or "language". The term xenoglossy was first used by French parapsychologist Charles Richet in 1905. Accounts of xenoglossy are found in the New Testament, and contemporary claims have been made by parapsychologists and reincarnation researchers such as Ian Stevenson. Doubts have been expressed that xenoglossy is an actual phenomenon, and there is no scientifically admissible evidence supporting any of the alleged instances of xenoglossy. Two types of xenoglossy are distinguished. Recitative xenoglossy is the use of an unacquired language incomprehensibly, while responsive xenoglossy refers to the ability to intelligibly employ the unlearned language as if already acquired.
Христиандық
Бұл құбылыс Елшілердің істері кітабының 2-тарауында, Пентикост мерекесінде айтылады. Иса Мәсіхтің алғашқы шәкірттері, саны жүз жиырмаға жуық, бір жерге жиналғанда, олардың әрқайсысына от тілдері қонды, бұл Киелі Рухтың келуін бекітті. Бұл құбылыс шәкірттерге Галилея тілінен өзге тілдерде сөйлеуге және оларды шетелдіктердің түсінуіне мүмкіндік берді, шабыттанған байланыс эпизоды болды. Киелі кітапта айтылғандай, кейбір адамдардың ғажайып түрде шетел тілін оқу, жазу, сөйлеу немесе түсіну қабілеттері туралы орта ғасырлардағы христиандық оқиғаларда да айтылған. 1901 жылы кейбір Пентикост теологтары да осыған ұқсас мәлімдемелер жасады.
Спиритуизм
19 ғасырда спиритуалистер медиумдардың шетел тілдерінде сөйлейтіні туралы айтты. Ксеноглоссияға қатысты жақындағы мәлімдемелерді реинкарнацияны зерттеушілер жасады, олар адамдардың бұрынғы өмірінде сөйлеген тілді еске түсіре алатынын хабарлады. Ксеноглоссияның дін қызметкерлері арқылы жасалатын айдауда орын алғаны да айтылды.
Иан Стивенсон
Вирджиния университетінің канадалық парапсихологы және психиатры Иан Стивенсон ксеноглоссияның дәлелін көрсететін бірнеше жағдай бар екенін айтты. Мичиган университетінің тіл білімі маманы Сара Томассон осы жағдайларды қайта талдап, "ксеноглоссия туралы мәлімдемелерді қолдау үшін тілдік дәлелдер жеткіліксіз әлсіз" деген қорытындыға келді. Стивенсон Долорес Джей есімді тағы бір американдық әйелді зерттеді, ол гипноз кезінде "Гретхен" есімді неміс жасөспірім қызының мінез-құлқын көрсетті. Ол, субъект гипноз астында неміс тілінде сөйлесе алатынын мәлімдеді. Томассонның қайта талдауы, алдамшылыққа қарсы дәлелдердің сенімді екенін мойындағанмен, "Гретхен" неміс тілінде еркін сөйлей алмағанын және оның сөзінің көбінесе неміс тіліндегі сұрақтарды әртүрлі интонациямен қайталаудан немесе бір-екі сөзден тұратынын көрсетті. Томассон "Гретхеннің" неміс тіліндегі сөздік қоры "кішкентай" екенін және оның айтылысы "нақты емес" екенін анықтады. Ол Долорес Джейдің бұрын телеарналарда неміс тіліне тап болғанын және неміс кітабын қарағанын қосты. Стивенсонның "Жаңа үйренбеген тіл: Ксеноглоссиядағы жаңа зерттеулер" (1984) еңбегіне шолу жасай отырып, Уильям Фроули Стивенсонның жағдайларды паранормальды тұрғыдан тым сынсыз қабылдағанын жазды. Бір жағдайда әйел адам неміс тіліндегі сұрақтарға тек "иә" немесе "жоқ" деп жауап бере алатын, бұл Фроулиге әсер етпеді. Тағы бір жағдайда әйел адам нашар айтылумен бенгал тілінде сөйледі. Фроули оның маратхи тілінде өскенін (бенгал тілімен байланысты), маратхи және бенгал тілінің екеуі де шыққан санскрит тілін оқығанын және мыңдаған бенгалдықтар тұратын қалада тұрғанын атап өтті. Ол: "Стивенсон осы жағдайлардағы жеткілікті тілдік дәлелдерді қарастырмайды, бұл оның метафизикалық тұжырымын негіздеу үшін қажет" деген қорытындыға келді. Психолог Дэвид Лестер Стивенсонның жағдайларын бағалап, субъектілердің грамматикалық қателер жасағанын, сөздерді дұрыс айтпағанын және шетел тіліндегі сөздердің кең лексикасын көрсетпегенін жазды; ол оларды ксеноглоссияның дәлелі деп санауға болмайды деп қорытындылады.
Альфред Хюльме
XX ғасырдың басында өзін египтолог деп жариялаған Альфред Хюльм Англияның Блэкпул қаласынан Айви Картер Бомонт (сонымен қатар "Розмари" деп те аталған) есімді жас қызды зерттеді. Ол Вавилондық ханшайымның тұлғасының ықпалында екенін мәлімдеді. Хюльм оның ежелгі египет диалектісінде сөйлейтініне сенді. Алайда, тіл білімі маманы Карен Столзновтың сөзіне сәйкес, "бірнеше ғалым деректерді тәуелсіз түрде зерттеді және Хюльмнің талдауларының қате екеніне келісті. Хюльм Орта Египет және Кейінгі Египет тілдерін шатастырған және көптеген нәтижелерді жалғандаған болуы мүмкін."
Эберхардт Гмелин
1791 жылы неміс дәрігері Эберхардт Гмелин, көбінесе диссоциативті жекелік бұзылысын ашқан деп саналады, «Антропологияға материалдар» атты еңбегін жариялады. Онда ол Штутгарт қаласынан келген 20 жастағы неміс әйелінің жағдайын сипаттады, ол өзінің тұлғасын француз аристократының тұлғасына «ауыстыратын» болған. Гмелин бұл күйді «француздық» деп атады. Осы «француздық» күйлерде ол ешқашан франкофон елдерде болмаған және тілді үйренбегеніне қарамастан, француз тілін мінсіз білді, ал өз ана тілі – неміс тілін француз акцентімен сөйледі. Дегенмен, бұл ксеноглоссияның мысалы ретінде қабылдана алмайды, себебі әйел 1789 жылы Француз революциясы басталғанда Штутгартқа келген аристократтар-босқындардан тілдің кейбір бөліктерін үйренген болуы мүмкін.
Түсіндірмелері
Рецитативтік ксеноглоссияның көптеген жағдайлары криптомнезия ретінде түсіндірілді, онда бұрынғы өмірде игерілген тілдің естеліктері ерекше жағдайларда санаға қайта оралады.