Кіріспе

Корольдік теңіз күштерінің шайқас крейсері

HMS Invincible – ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында Корольдік теңіз күштері үшін салынған үш шайқас крейсері класының бас кемесі және әлемдегі кез келген елде салынған алғашқы шайқас крейсері. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Хелиголанд шығанағы шайқасына шағын рөлде қатысты, себебі ол британдық шайқас крейсерлерінің ең ескісі және ең баяуы болды. Фолкленд аралдары шайқасында "Invincible" және оның туыс кемелері неміс кемелерінің көптеген соққыларына қарамастан, бронелі круизерлерді батырып, өзіне ешқандай залал келтірмеді. 1916 жылы Ютландия шайқасында ол 3-ші шайқас крейсер эскадрильясының флагманы болды. Эскадрилья адмирал Биттидің шайқас флотынан шайқасқа бірнеше күн бұрын Ұлы флотпен атыс жаттығулары үшін бөлініп, шайқас кезінде оның ауыр барлау күші ретінде әрекет етті. Ол шайқас кезінде бірінің қарулы мұнарасының бронясы тесілгеннен кейін оқ-дәрі қоймасының жарылуынан қирады.

Дизайн және сипаттама

"Invincible" кемесі бұрынғы бронекруизерлерінен әлдеқайда ірі болды. Оның жалпы ұзындығы 172,82 м, ені 23,93 м, ал толық жүктелгенде суға бату тереңдігі 9,14 м құрады. Ол жүктелгенде және толық жүктелгенде бұрынғы кемелерге қарағанда шамамен көбірек су ығыстырды. "Invincible" класындағы кемелер 1911 жылға дейін бронекруизерлер деп ресми түрде танылды, содан кейін 1911 жылғы 24 қарашадағы Адмиралтейство бұйрығымен шайқас крейсерлері ретінде қайта жіктелінді. Осыған дейін ресми емес түрде крейсерлік линкор, дредноут крейсері және шайқас крейсері сияқты бірнеше атаулар қолданылды.

Қозғалтқыш

"Invincible" екі жұп Парсонс турбиналарымен жабдықталған, олардың әрқайсысы жеке-жеке машина бөлімінде орналасқан және сыртқы және ішкі валдарды қозғалтады. Жоғары қысымды алға және кері турбиналар сыртқы валдарға, ал төмен қысымды турбиналар ішкі валдарға жалғанған. Әрбір ішкі валға крейсерлік турбина да жалғанған; олар көбінесе қолданылмады және кейіннен ажыратылды. Оның үш қанатты пернелерінің ішкі валдардағы диаметрі 11 фут (3 метр), ал сыртқы пернелердің диаметрі 10 фут (3 метр) болды. Турбиналар төрт қазандық бөліміндегі жиырма біс Ярроу түтікшелі қазандықтарымен қуаттандырылды және жалпы қуаты жобаланған, бірақ 1908 жылғы сынақтар кезінде шамамен жетті. Ол сағаттық жылдамдықпен жүруге арналған, бірақ сынақтар кезінде жетті. "Invincible" көмірдің және оның жануын күшейту үшін көмірге шашыратылатын жанар майдың қоймасын алып жүрді. Толық жанар май сыйымдылығында, ол сағаттық жылдамдықпен жүре алатын. Оның электр қуаты төрт 200 кВт турбогенераторлар және 100 кВт сыйымдылықтағы моторгенераторлармен қамтамасыз етілді.

Қару-жарақ

"Invincible" кемесі төрт қос мұнаралы сегіз BL Mk X зеңбірегін тасымалдады. Бағалау мақсатында, бұл электрмен жұмыс істейтін BIX және BX мұнаралары болды, екеуін Vickers және Armstrongs компаниялары жасады. Олар 1909 және 1911 жылдары екі рет кеңейтілген жөндеуден өткеніне қарамастан, сәтсіз болып шықты және 1914 жылдың басында өткізілген жөндеу кезінде 151 200 фунт стерлинг сомасында гидравликалық жүйеге ауыстырылды. 1908 жылғы қазан айындағы оқ ату сынақтары кезінде жағдай соншалықты нашар болды, Патшалық теңіз күштерінің бас оқ ату мектебінің капитаны олардың жұмысын былай сипаттады: «Мұнараны бұру, зеңбіректі көтеру немесе зеңбірек трубасын ішке немесе сыртқа жылжыту туралы бұйрық берілгенде, жай ғана батырманы басу немесе ауыстырғышты жылжыту қажет еді, бірақ нәтижесі көбінесе мұнараны толтырғандай көрінетін көк жалынның жарқылы болды». Оның қосалқы қарулануы он алты QF Mk III зеңбірегінен тұрды. 1915 жылы мұнара төбесіндегі зеңбіректер суперструктураға (құрылысқа) көшірілді және зеңбіректердің жалпы саны он екіге дейін азайтылды. Қалған барлық зеңбіректер казематтарға орналастырылды және сол кезде зеңбірек экипаждарын ауа райынан және жаудың шабуылынан жақсы қорғау үшін жарылыс қалқандарымен жабдықталды. Оның әуе шабуылына қарсы қарулануы 1914 жылғы қазан-қараша айларында және 1915 жылғы сәуірден бастап қолданылған, жоғары бұрышты MkII орнатуда орналасқан бір QF 3 дюймдік 20 cwt AA зеңбірегінен тұрды. 1914 жылғы қарашада 3 фунттық Hotchkiss зеңбірегі жоғары бұрышты MkIc орнату жүйесіне орнатылды, оның максималды көтерілу бұрышы 60° болды. "Invincible" кемесіне бес 18 дюймдік (450 мм) су астындағы торпеда түтігі орнатылды, екісі әр жақта және біреу корма (артқы) бөлігінде.

Құрылыс және мансап

Кеме Тайнсайдтағы Sir W. G. Armstrong, Whitworth & Co., Ltd компаниясында салынған. Ол 1906 жылғы 2 сәуірде жатырылды және 1907 жылғы 13 сәуірде сағат 15:00-де леди Аллендейлмен суға түсірілді. 1907 жылғы 28 желтоқсанда ол шведтік "Оден" көмір тасымалдау кемесімен соқтығысты, нәтижесінде кеме корпусының арқауы мен қаңқасы бүлініп, түбіндегі бес плитасы қирады. Ол 1909 жылғы 16 наурызда ресми түрде аяқталды. 18 наурызда ол Тайннен Портсмутқа бағытталды, онда ол комиссияланатын болды. Жолда ол "Мэри Энн" бригантинімен соқтығысып, Ярмуттан келген "Джон Бирч" құтқару қайығы бригантинді сүйреп әкеткенше күтіп тұрды. 1909 жылғы 20 наурызда ол "Үй флотының" 1-ші крейсерлік эскадрильясына қосылды және 1909 жылғы сәуір және маусым айларында флоттық маневрлерге, 1909 жылғы 12 маусымдағы "Спитхед" парадына және 2 шілдедегі Саутхендтен өткен "Флот парадына" қатысты. 1910 жылғы 17 тамыз бен 17 қаңтар аралығында оның мұнараларындағы электрлік проблемаларды шешу үшін жөндеу жұмыстары жүргізілді, бірақ нәтиже қанағаттандырмады. 1911 жылғы көктемде оның мұнараларын жұмыс істеуге келтіру үшін тағы бір әрекет жасалды, бірақ ол да сәтсіз аяқталды және келесі жылы оның мұнараларын гидравликалық қуатқа ауыстыру туралы шешім қабылданды. Бұл 1913 жылғы тамызда Жерорта теңіз флотына жөнелгеннен кейін кейінге шегерілді. 1913 жылғы 17 наурызда ол су асты кемесімен соқтығысты, бірақ соқтығысудың кінәсі су асты кемесіне жатты деп шешілді. Ол 1913 жылғы желтоқсанда Ұлыбританияға оралды, мұнараларына гидравликалық қуат беріп, оны шайқасқа дайын ету үшін күрделі жөндеуге дайындалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылдың наурыз айында Портсмут кемежайында қайта жөндеу жұмыстары басталды, бірақ 4 тамызда Германияға соғыс жариялануымен тоқтатылды. Ол бір күн бұрын ресми түрде қайта қолданысқа енгізілді, алайда мұнара жұмысын аяқтауға тағы бір апта қажет болды. Invincible – жаңа отты басқару директорымен жабдықталған алғашқы жеңіл крейсер, бірақ бұл уақытында аяқталмады және Фолкленд аралдары шайқасынан кейін қайта жөнделгенге дейін істен шығып қалды. Ол 12 тамызда, 2-ші жеңіл крейсер эскадриласының қолбасшысы контр-адмирал сэр Арчибальд Гордон Мур өзінің туын көтерген кезде, толыққандай дайын деп жарияланды. Ол Хэмберге, соғыс крейсерімен бірге, Broad Fourteens аймағында күзетте жүрген британдық кемелерге көбірек көмек көрсету үшін жіберілді.