Кіріспе

Экстаз – назар аударатын нысанмен субъективтің толыққанды бірігуінің субъективті тәжірибесі. Бұл термин бейресми түрде қолданылады. Ежелгі грек әдебиетінде бұл сөз "ақыл-ойдың немесе дененің қалыпты қызметінен шығуы" дегенді білдіреді. Қызығушылық тудыратын нысанмен толыққанды бірігу – қалыпты жағдай емес. Экстаз – сананың өзгерген күйінің мысалы, оның ішінде басқа нысандарға немесе айналағы ортаға және нысанға жақын барлық нәрсеге назар аудармау немесе толыққанды назарсыздану байқалады. Бұл сөз кез келген күшейтілген сана күйін немесе аса жағымды тәжірибеге қатысты да қолданылады. Сонымен қатар, бұл термин әдеттен тыс психикалық кеңістіктерді сезіну күйлерін көрсету үшін де қолданылады, олар рухани деп қабылдануы мүмкін (экстаздың осы түрі көбінесе діни экстаз түрінде кездеседі).

Сипаттама

Психологиялық тұрғыдан алғанда, экстази – өзін-өзі бақылаудың жоғалуы және кейде уақытша ес-түссіздікке түсу, ол көбінесе діни мистикамен, жыныстық қатынаспен және белгілі бір есірткілерді пайдаланумен байланысты. Экстазға толы күйде адам күнделікті өмірден қол үзгендей болады, басқа адамдармен байланысқа түсе алмайды және қалыпты іс-әрекеттер жасауға қабілетсіз болады. Бұл тәжірибе физикалық уақыт бойынша қысқа ғана сәтте болуы мүмкін, немесе сағаттарға созылуы да мүмкін. Экстаз кезінде уақыт, кеңістік немесе өзіне қатысты жеке сезімдер күрт өзгеруі немесе мүлдем жоғалуы мүмкін. Мысалы, егер адам физикалық жұмысқа назар аударса, онда барлық зияли ойлар тоқтауы мүмкін. Ал, керісінше, экстаздық маусымдағы рух саяхаты ерікті дене қозғалысын тоқтатуды қажет етеді.

Түрлері

Экстазиді діни немесе шығармашылық қызмет, медитация, музыка, би, тыныс алу жаттығулары, дене шынықтыру, жыныстық қатынас немесе психотроптық препараттарды қолдану арқылы қасады түрде тудыруға болады. Экстазға қол жеткізу үшін жеке адам қолданатын нақты әдіс әдетте сол адамның нақты діни және мәдени дәстүрлерімен байланысты болады. Кейде экстаздық тәжірибе өте әдемі немесе қасиетті деп есептелген нәрсемен немесе кімбен де байланысқа түсу нәтижесінде немесе белгілі бір себепсіз пайда болады. "Кейде адам экстаздық сезімді 'жасамай' ие болуы мүмкін. Мүмкін, ол осындай тәжірибеге жетуге мүмкіндік беретін көптеген физиологиялық механизмдердің бірін бейдейлеп іске қосады. Мұндай жағдайларда, кейіннен адам оқып, түсіндіру іздеп, оны дәстүрде табады". Адамдар осы тәжірибені өздерінің мәдениеті мен сенімдеріне сәйкес түсіндіреді (Құдайдан келген аян, рухтар әлеміне саяхат немесе психоздық эпизод ретінде). "Адам экстаз әдісін қолданғанда, ол әдетте дәстүр шеңберінде іс-әрекет етеді. Ол тәжірибеге жеткенде, оның дәстүрлі түсіндірмесі бұрыннан бар". "Күнделікті тілде 'экстаз' сөзі зор, көтеріңкі сезімді білдіреді. Бұл ұғымды анықтау өте қиын болғандықтан, ғылыми контексте оны сирек қолданады".