Кіріспе

1953 жылы туған) – АҚШ Армиясының зейнеткер офицері. Жанис Лей Карпински (Биам, 25 мамыр 1953 жылы туған) – АҚШ Армия резервіндегі карьералық зейнеткер офицер. Ол 2003 және 2004 жылдары Ирактағы Әбу-Грейб және басқа да түрмелердегі күштерді басқарғанымен әйгілі, сол кезде түрмедегі тұтқындарға жасалған қатыгездік пен зорлық-зомбылыққа байланысты дау туған. Ол Ирактағы үш түрме мен оларды басқаратын күштерге жауапты болды. Оның білімінде Киан колледжінің ағылшын тілі мен орта білім беру бакалавр дәрежесі, Эмбри-Риддл аэронавтикалық университетінің авиациялық менеджмент магистрі және АҚШ Армиясының соғыс колледжінің стратегиялық зерттеулер магистрі бар. 2003 жылдың маусым айында АҚШ-тың Иракты басып алу кезінде Карпинскиге 800-ші әскери полиция бригадасының басшылығы тапсырылды, бұл оның Ирактың оңтүстік және орталық бөлігіндегі Коалиция күштеріне қарасты 15 ұстау орындарына жауапты екенін білдірді. Карпинскиге Мосул қаласындағы Ұлттық гвардия және Армия резерві бөлімшелерінің басшылығы да берілді. 2004 жылдың қаңтарында генерал-лейтенант Рикардо Санчес Карпинскиді және тағы 16 әскерінің қызметін тоқтатты, оларға ресми айып тағылмады. Әбу-Грейбтегі зорлық-зомбылыққа қатысты тергеу басталды, ал Карпински сол кезде "әскерлердің штаттық ротациясы" ретінде түсіндірілген себептермен Иракты қалдырды. 2005 жылдың 8 сәуірінде Карпински 800-ші әскери полиция бригадасының басшылығынан ресми түрде босатылды. 2005 жылдың 5 мамырында президент Джордж Буш Карпинскиді бригадир-генерал шенінен полковникке төмендетуге келісім берді. Оның шені төмендетілуі Әбу-Грейбтегі зорлық-зомбылықпен тікелей байланысты емес еді. 2005 жылдың қазан айында ол өзінің тәжірибесі туралы «Бір әйелдің армиясы» атты кітабын жариялады, онда зорлық-зомбылық Ауғанстан мен Гуантанамо шығанағында оқытылған мердігерлер жасағанын және Қорғаныс министрі Дональд Рамсфельдтің бұйрығымен Әбу-Грейбке жіберілгенін мәлімдеді. Ол шені төмендетілуі саяси қысым көрсету екенін айтты. Осыдан кейін Карпинскинің жоғары деңгейдегі рұқсат туралы кейбір мәлімдемелері «Азаптау туралы меморандумдар» деп белгілі ақпараттардың жариялануымен расталды, олар саяси тағайындалғандар, соның ішінде Әділет министрлігінің Заң кеңесшісі Джон Ю, дайындаған құқықтық пікірлер еді. Оның 2003 жылғы 14 наурыздағы, АҚШ-тың Иракқа басып кіруінен бес күн бұрын жазған меморандумында, азаптау және басқа да зорлық-зомбылыққа қатысты федералды заңдар шетелде жұмыс істейтін тергеушілерге қолданылмайды деген қорытынды жасалды; ол Қорғаныс министрлігінің Бас кеңесшісі Уильям Дж. Хейнске жіберілді және 2008 жылы Сенаттың күшейтілген тексеру әдістеріне қатысты тыңдауының нәтижесінде жарияланды.

Ерте мансап

Карпински 1977 жылы АҚШ армиясына екінші лейтенант болып қабылданып, қызметке кірді. Ол негізінен барлау және әскери полиция қызметтерінде болды, Біріккен Араб Эмираттары үшін әйел-сарбаздардың алғашқы тобын даярлады, сондай-ақ арнайы күштерді қолдау мақсатымен Сауд Арабиясында және Перс шығанағы соғысында болып қайтты. Ол «Бронза жұлдызы» медалімен марапатталды. 1987 жылы ол тұрақты армиядан Армия резервіне өтті. Жеке секторда ол басшыларға әскери стильдегі оқу бағдарламаларын ұйымдастыратын кеңесші болды.

Неке және отбасы

Ол Оман АҚШ елшілігіндегі лейтенант-полковник Джордж Карпинскиге үйленген.

Ирак қызметі

2003 жылдың маусым айында АҚШ бастаған Ирактың оккупациясы кезінде Карпински 800-ші әскери полиция бригадасының командирі болып тағайындалды, осылайша оған Коалиция күштері басқаратын Ирактың оңтүстік және орталық бөлігіндегі он бес ұстау орталығын басқару жүктелді. Оның түзету мекемелерін басқару тәжірибесі болған жоқ. Карпинскиге сондай-ақ, Ирактың Мосул қаласындағы тұтқындармен айналысқан Ұлттық гвардия және Армия резервінің бөлімшелеріне де басшылық ету тапсырылды. Көптеген күштер тұтқындарды қабылдау және ұстау бойынша оқытылмаған, бірақ кем дегенде екеуі кейіннен тұтқындарды зорлық көрсетуде айыпталған гвардияшылардың ұзақ азаматтық тәжірибесі түрме сақшысы ретінде болған. 2003 жылдың қыркүйегінде Карпински Қорғаныс министрі Дональд Рамсфелдті Әбу-Грейб түрмесіне алып жүріп, Саддам Хусейннің оны өзінің жауларын азаптау үшін қалай пайдаланғанын көрсетті.

Айғақтар, тоқтату және тергеу

2003 жылдың қазан айында АҚШ басқаруындағы Ирак түрмелерінде азаптаулар туралы айыптаулар көтеріле бастады. Карпински өзінің қарауындағы тұтқындарға "адамдықпен және әділдікпен" қарайтынын мәлімдеді. 2003 жылдың желтоқсанында "Сент-Петербург таймс" газетіне берген сұхбатында Карпински түрмедегі жағдайлар көптеген ирактық үйлерден жақсы екенін айтты және тұтқындарға соншалықты жақсы қарағандықтан, олардың "кеткісі келмейтінінен" қынжылғанын жеткізді. 2004 жылдың қаңтарында генерал-лейтенант Рикардо Санчес Карпинскиді және тағы 16 әскерді жарияланбаған сөгіспен қызметтен шеттетуге ресми шешім қабылдады. Азаптаулар бойынша тергеу басталды. Карпински сол кезде "қалыпты әскер ауыстырудың" бір бөлігі ретінде басқа қызметке жіберілді. 2003 жылдың шілдесінде Карпински израильдіктердің тергеуге қатысқанына дәлелдері бар екенін мәлімдеді. 2005 жылдың 8 сәуірінде Карпински 800-ші әскери полиция бригадасының басшылығынан ресми түрде босатылды. 2005 жылдың 5 мамырында президент Буш Карпинскиді бригадир-генерал шенінен полковник шеніне төмендетуге келісім берді. Оның шенін төмендету Әбу-Грейб түрмесіндегі зұлсалықпен тікелей байланысты емес. Оған қарсы тағылған айыптар: қызметтік міндеттерін орындамау, тергеушілерді жаңылыстыру, заңды бұйрыққа бағынбау және дүкеннен ұрлық жасау.

Тагуба туралы баяндама

Соңғы баяндамасында генерал-майор Антонио Тагуба Карпинскині зорлық-зомбылыққа байланысты кінәлады, ол түрменің күнделікті жұмысына тиісінше назар аудармағанын көрсетті. Тагубаның сөзінше, Карпински өкілеттік мерзімі ішінде түрмелерге сирек баратын, зорлық-зомбылық туралы хабарламаларды қарап, оларға қол қоятын, бірақ бұйрықтары орындалғанын тексермейтін. Осының салдарынан, зорлық-зомбылыққа жол берілді және оның қарауындағылар протоколға немқұрайлы қарауға бейімделді. Карпински Тагуба баяндамасында Армия ережелерін, тиімді басқаруды және өзінің командирлік өкілеттіктерін Армия регламенттерінде көрсетілгендей пайдалануды қайта-қайта бұзғаны үшін айтылды. Тагуба баяндамасында келтірілген сұхбаттарда Карпински өзінің басқару аймағындағы операциялардан алшақ болған деп сипатталды. 2004 жылдың 17 қаңтарында CJTF 7 командирі, LTG Санчес Карпинскиге ескерту жазбасын жіберді. 2004 жылдың сәуір айында CBS телеарнасының "60 минут II" бағдарламасы Әбу-Грейб түрмесіндегі ирактық тұтқындарды азаптап, қорлаған әскери қызметкерлердің суреттерін көрсетті. Хабар тарағаннан кейін Карпински қызметтен шеттетіліп, оның орнына Гуантанамодағы X Ray лагерінің бұрынғы командирі генерал-майор Джеффри Миллер тағайындалды.

Фильмдер

2005 – Гитмо: Соғыстың жаңа ережелері. Режиссерлері: Эрик Гандини, Тарик Салех. 2006 – Ирак сатылымда: Соғыстан пайда көрушілер. Режиссері – Роберт Гринвальд. 2008 – Стандартты тәртіп. Режиссері – Эррол Моррис.