Плашув концлагері: Польшадағы нацистердің Холокост кезеңіндегі еврейлерге жасаған зұлмы. Лагерь тарихы, тұрғындары, құрылысы мен азаттыққа шығуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы нацистік концлагерь
Nazi concentration camp in Poland
Пляшов немесе Краков-Пляшов – Германияның Польшаны оккупациялаған генерал-губернаторлығында, Краковтың оңтүстік шетінде орналасқан Пляшовта СС басқарған нацистік концлагерь болды. Тұтқындардың басым бөлігі Холокост кезінде нацистік Германия тарапынан жойылған Польша еврейлері еді. Көптеген тұтқындар атқылаулар, мәжбүрлеу еңбегі және лагерьдегі нашар жағдайлар салдарынан қайтыс болды. Лагерь 1945 жылдың қаңтарында, Қызыл Армияның 20 қаңтарда аймақты азат етуі алдында эвакуацияланды.
Płaszów or Kraków Płaszów was a Nazi concentration camp operated by the SS in Płaszów, a southern suburb of Kraków, in the General Governorate of German occupied Poland. Most of the prisoners were Polish Jews who were targeted for destruction by Nazi Germany during the Holocaust. Many prisoners died because of executions, forced labor, and the poor conditions in the camp. The camp was evacuated in January 1945, before the Red Army's liberation of the area on 20 January.
Тарих
Бастапқыда мәжбүрлі еңбек лагері ретінде жоспарланған Пляшов концлагері екі бұрынғы еврей зиратының (соның ішінде Жаңа еврей зиратының) орнында салынды. 1943 жылдың 13-14 наурызында Краков геттосының таратылуы кезінде, ал геттодан Барракенбау еврейлерінің алғашқы депортациясы 1942 жылдың 28 қазанынан басталды, лагерь тұтқындармен толтырылды. 1943 жылы лагерь кеңейтіліп, нацистік концлагерь жүйесінің негізгі лагері ретінде біріктірілді.
Originally intended as a forced labour camp, the Płaszów concentration camp was constructed on the grounds of two former Jewish cemeteries (including the New Jewish Cemetery). It was populated with prisoners during the liquidation of the Kraków Ghetto, which took place on 13–14 March 1943 with the first deportations of the Barrackenbau Jews from the Ghetto beginning 28 October 1942. In 1943 the camp was expanded and integrated into the Nazi concentration camp system as a main camp.
Құрылымы мен қызметі
Краков Плашов концлагері бірнеше бөлімге бөлінген. Лагерь қызметкерлері, жұмыс орындары, еркек тұтқындары, әйел тұтқындары және еврейлер мен еврей емес тұтқындары үшін жеке-жеке аймақтар болды. Тұтқындар ерлер мен әйелдерге бөлінгенімен, олар бір-бірімен байланыс орнатуға тырысты. Лагерьдегі еврей полициясының қызметкерлері мен олардың отбасыларына арналған жеке барақтар да болды. Лагерьдің басты мақсаты – мәжбүрлі еңбек болғанымен, ол тұтқындарды және сырттан әкелінгендерді жаппай өлтіру орынына да айналды. Ең көп қудаланғандар – қарттар мен науқастар еді. Газ камералары мен крематорийлер болмағандықтан, жаппай өлтірулер ату арқылы жүзеге асырылды.
The Kraków Płaszów concentration camp was divided into multiple sections. There was a separate area for camp personnel, work facilities, male prisoners, female prisoners, and a further subdivision between Jews and non Jews. Although separated, men and women still managed to have contact with one another. There was also a private barracks for the camp's Jewish police and their families. While the primary function of the camp was forced labor, the camp was also the site of mass murder of inmates as well as prisoners brought in from the outside. The main targets were the elderly and the sick. There were no gas chambers or crematoria, so mass murder was carried out by shootings.
Қызметкерлер
Арнольд Бюшер, лагерьдің екінші командирі болған кезде, тұтқындар ату немесе асылуға ұшырамады. Дегенмен, 1943 жылға қарай лагерь өзінің қорқыныштарымен танымал болды. Осы кезде лагерь командирі Венадан келген СС офицері Амон Гет болды. Ол тұтқындарға қатыгездікпен және оларды өлтіру арқылы қарады. "Көзі куәгерлердің айтуынша, ол кем дегенде бір адамды атып өлтірместен таңғы асын бастамайтын еді". Шындығында, олардың барлығы жетімдер үйіне жиналып, өлтірілді. Басқалары балаларын лагерьге жасырын түрде әкелді. Егер тұтқын лагерьден қашуға тырысса, Гет жаза ретінде 10 тұтқынды атып тастайтын. Ол көбінесе неміс емес қызметкерлерді басқарды. SS Totenkopfverbände-нің 600 немісі (1943–1944) және Гертруд Хайзе, Луиза Данц және Элис Орловски сияқты бірнеше SS әйелдері болды. Әйел күзетшілер де еркектерден кем емес, тұтқындарға қатыгездікпен қарады: "Плашовта пойызға мінгізгенде, СС әйелі мені басыма соқты. Олар өте қатыгез, жаман және садистік болды, тіпті еркектерден де артық. Кейбіреулері әйел болғандықтан, мейірімділік күтетінсің, сондықтан бұл қатты таң қалдырды. Бірақ әрине, кейбіреулері семіз, ірі және жаман көрінетін". Лагерь қызметкерлері еврей полициясын жұмысқа алды.
Under Arnold Büscher, the camp's second commandant, prisoners did not experience any shootings or hangings. However, by 1943, the camp was notorious for its terrors. Amon Göth, an SS commandant from Vienna, was the camp commandant at this point. He was sadistic in his treatment and killing of prisoners. "Witnesses say he would never start his breakfast without shooting at least one person." In reality, they were all put in an orphanage and killed. Others snuck their children into the camp. If a prisoner tried to escape the camp, Göth shot 10 prisoners as a punishment. He oversaw a staff that was mostly non German. 600 Germans of the SS Totenkopfverbände (1943–1944), and a few SS women, including Gertrud Heise, Luise Danz and Alice Orlowski. The female guards treated the prisoners as brutally as the men: "When we were loaded on the train in Płaszów, an SS woman hit me on the head. They were so vicious and brutal and sadistic, more than men. I think because some of them were women and you expect kindness, it was shocking. But of course, some were fat and big and ugly." Jewish police were recruited by the camp personnel.
Лагерьдегі өмір
Лагерь Arbeitslager ("еңбек лагері") болды, бірнеше қару-жарақ фабрикаларына және тас карьеріне мәжбүрлі еңбекпен қамтамасыз етті. Тұтқындардың көбі поляк еврейлері болды. Басқа лагерьлермен салыстырғанда әйелдер мен балалардың саны да көп болды. Кейін олардың денелерін қабат-қабат топырақпен жапты. Бұл жаппай ату кезінде барлық тұтқындар оны көруге мәжбүр болды. Тамақпен тауар алмасу жүйесі де қалыптасты. Мысалы, екі порция сорпа жарты нанға тең болатын. Гёт тұтқындардың жаңа партиясы келгенін естігенде, оларды Аушвицке депортациялауға бұйырды. 1944 жылдың 14 мамырында Гёт барлық балаларды "балабақшаға" жіберуді бұйырды. Бұл 15 мамырда Аушвицке депортациялауға дайындық болды, онда балалардың барлығы у газбен қырылды. Гёт жаппай өлтірулер мен атылымдарға қатысты құжаттарды СС-тің жоғары ранкті әйел мүшесі, Командофюрер Элис Орловскиге тапсырды. Ол соғыс аяқталғанға дейін осы құжаттарды сақтап, кейін жойды деген сөз бар. Орловски, әсіресе жас әйелдерді көздерінен жарақаттау үшін қамшымен ұруымен танымал болды. Тексеру кезінде ол әйелдер қатарынан өтіп, оларды қамшымен соғатын.
The camp was an Arbeitslager ("labour camp"), supplying forced labour to several armament factories and to a stone quarry. Most of the prisoners were Polish Jews. There were also high numbers of women and children compared with other camps. Their bodies were then covered with dirt, layer upon layer. During these mass shootings, all other inmates were forced to watch. A food for food trading system also developed. For example, two portions of soup was equal to a half loaf of bread. When Göth received notice of a new shipment of inmates, he would set up deportations for Auschwitz. On 14 May 1944 Göth ordered all children to be sent to the "kindergarten". This turned out only to be a precursor to deportation to Auschwitz on 15 May where the children were all gassed. Göth entrusted documents pertaining to the mass killings and executions to a high ranking female member of the SS, Kommandoführerin Alice Orlowski. She held these documents in her possession until the end of the war, then allegedly destroyed them. Orlowski was known for her whippings, especially of young women across their eyes. At roll call she would walk through the lines of women and whip them.
Сыртқы көмек
Түрмедегілерге сыртқы көмек белгілі бір деңгейде қол жетімді болатын. Тұтқындарға егер қашып бағуға тырысса, олардың отбасының барлық мүшелері, тіпті кінәсіз жандар да өлтірілетіні ескертілді. Гёт өлім жазасын орындаудың әдістері ішінде асылуды артық көретін. Әдеттегі жаза ретінде, кінәлі тұтқынның жамбасына жиырма бес қамшы салынды.
Prisoners could also rely on outside help to some degree. Prisoners were warned that if they tried to escape, every member of their family and even innocent strangers would be killed. In terms of methods for killing, death by hanging was a favored method of Göth's. For a standard punishment, twenty five lashings were dealt to the guilty inmate's buttocks.
Тұтқындар үшін үміт
Тұтқындардың күнделікті өмірі қорқыныш пен аштыққа толы болғанымен, аман қалуға деген үміт тудыратын мүмкіндіктер де болды. Лагерьтің азат етілуіне әкелетін Ресей армиясының ілгерілеуі туралы әңгімелер үнемі таралып тұрды. 1200 еврейді (Шиндлерюден) құтқарған нацистік партияның мүшесі Оскар Шиндлер де маңызды рөл атқарды. Шиндлер еврейлерге деген қайырымдылығымен белгілі болды. Ол ешқашан ешкімді ұрмаған, әрқашан мейірімділікпен қараған және жұмысшылардың арасында жиі күлімсіреген. Шиндлерде жұмыс істейтін туыстары мен достары бар адамдар көлік тізіміне ілігуге көбірек мүмкіндік алған.
While prisoners' daily lives were dominated by fear and starvation, there were some outlets for hope of survival. Rumors involving the Russian advancement that would lead to the camp's liberation always circulated. Oskar Schindler, a member of the Nazi Party who saved the 1,200 Schindlerjuden, was also a key figure. Schindler was known for being compassionate towards Jews. He never hit anyone, was always kind, and smiled frequently around the workers. Having relatives and friends that worked for Schindler gave one a better chance at being put on the list for transport.
Дәлелдерді жасыру
1944 жылдың шілде және тамыз айларында KL Плашовтан Аушвиц, Штутхоф, Флюссенбург, Маутхаузен және басқа да лагерьлерге тұтқындардың бірнеше партиясы жіберілді. 1945 жылдың қаңтар айында лагерьде қалған соңғы тұтқындар мен қызметкерлер Аушвицке өлім жорығына шықты. Оларды сүйемелдеген топта бірнеше әйел-СС күзетшілері де болды. Жорықтан аман қалғандардың көпшілігі келген жерде өлтірілді. Нацистер кеңес әскері Краковқа жақындап келе жатқанын сезгенде, лагерьді толығымен бұзып, тек бос дала қалдырды. Бұрын түрлі жаппай қабірлерге жерленген барлық мәйіттер қайта қазылып, сол жерде өртеліп жіберілді. 1945 жылдың 20 қаңтарында Қызыл Армия келді және тек шөлейтті жерді тапты.
During July and August 1944, a number of transports of prisoners left KL Płaszow for Auschwitz, Stutthof, Flossenburg, Mauthausen, and other camps. In January 1945, the last of the remaining inmates and camp staff left the camp on a death march to Auschwitz. Several female SS guards were part of the group that accompanied them. Many of those who survived the march were killed upon arrival. When the Nazis realized the Soviets were approaching Kraków, they completely dismantled the camp, leaving only an empty field. All bodies that had been previously buried in various mass graves were exhumed and burned on site. On 20 January 1945, the Red Army arrived and found only a patch of barren land.