Кіріспе

Англия және Франция аристократы (1649–1734)

Луиза Рене де Пэнанкоет де Керуалле, Портсмут герцогинясы (5 қыркүйек 1649 – 14 қараша 1734) – Англия королі Карл II-нің мәмілесінде болған әйел. Ол сонымен қатар Францияда д’Обиньи герцогинясы титулын алды.

Ерте өмір

Луиза Гвийом де Пенакоэт, Керуаль лорды және оның әйелі Мари де Плюк, Тимур және Кергорлай ханымының қызы болды. Керуайль отбасы Бретаньде ақсүйектер болған және олар өздерінің есімін осылай жазған. "Квероуаль" түрі Англияда жиі қолданылған. Бәрі – Бретаньде ең көп таралған Kerouazle бретондық атаудың туындылары. Луизаның Генриетт Маурисетт де Пенакоэт де Керуайль деген бір қарындасы болған, ол 1674 жылы Пемброктың 7-ші графы Филипп Гербертке, ал 1685 жылы Жан Тимолеон Гуффие, Таис маркізіне тұрмысқа шықты. Оның әкесінің әпкесі Сюзанна де Пенакоэт Клод Ле Вейерге үйленді; олардың қызы Кэтрин Бретаньдегі Саизи де Керампуйль ақсүйек отбасының анасы болды.

Карл II-нің сүйіктісі

Де Керуалль ертеректе Ұлыбритания королі Карл II-нің қарындасы және Франция королі Людовик XIV-нің қарындасы Орлеан герцогинясы Генриетта Анна Стюарттың үйіне таныстырылды. Луи де Руврой, герцог де Сент-Симон, оның отбасы оны корольдің сүйіктісі болуы үмітінде Людовик XIV жолына жіберді деп мәлімдейді. 1670 жылы ол Генриеттамен бірге Дувердегі Карл II-ге сапар жасады. Генриеттаның кенеттен қайтыс болуы оны қаражатсыз қалдырды, бірақ Карл II оны өзінің патшайымы Катерина Брагансаның күтімшісі ретінде тағайындады. Оның алдыңғысы Барбара Палмерден айырмашылығы, ол патшайымды ашық қорлаған, де Керуалль оған барлық құрмет көрсетті, және екі әйелдің арасындағы қарым-қатынас ешқашан жаман болған жоқ. Кейіннен де Керуалль француз сарайының Карл II-ні баурап алуы үшін таңдағаны айтылды, бірақ мұндай дәлелдер жоқ сияқты. Дегенмен, Карл оған назар бөлсе, француз елшісі Колберт де Круасси бұл интриганы күшпен ілгерілетуге тырысты, оған мемлекеттік хатшы Генри Беннет, Арлингтонның 1-графы және оның әйелі көмектесті. Де Керуалль, сырттай әлсіз және балаша сұлу болғанымен (күнделікші Джон Эвелин оның "бала жүзінен" сөз етеді), іштей зеректілігі мен қатал жігерлігін жасырды және Карлдың сезімдерін толық баурағаннан кейін ғана мойынсұнды. 1672 жылы де Керуалль Карл II-нің ұлын дүниеге әкелді. Келесі жылы, 1673 жылдың 19 тамызында, оған Петерсфилд баронессасы, Фархэм графесі және Портсмут герцогинясы атақтары мәңгілікке берілді. Оның зейнетақысы мен түрлі ақшалай жәрдемақылары мол болды. Тек 1681 жылы ол 136 000 фунт стерлинг алды. Француз сарайы оған жиі сыйлықтар берді және 1673 жылдың желтоқсанында Карл II-нің өтініші бойынша Франция жұртының Обинь герцогинясы атағын берді. Оның корольдің ұлы Чарльз (1672–1723) 1675 жылы Ричмонд герцогы аталды. Сол кезде Портсмут Карл II-нің назарына бойлық өлшеу мәселесін шешуді ұсынған жас французды әкелуде маңызды рөл атқарды. Француздың ұсынысы тиімді болмаса да, ол Карлдың Гринвичтегі Корольдік обсерваторияны құруына және Джон Флэмстидті Корольдік астроном етіп тағайындауына себеп болды. Портсмут француз елшісінен алған қолдау оның туған мемлекетінің мүддесіне қызмет ету шартымен берілді. Бұл келісім Людовик XIV-нің сыйлықтарымен және құрметімен расталды және Портсмут оны адалдықпен орындады. Алайда, Англияда оны көпшілік жек көретін. Король Людовик XIV оған 18 мың фунт тұратын құлақ сырғаларын сыйлады, бұл сол жылы Англияға берген ең қымбат сыйлығы және ол Карлдың патшайымына берген сыйлықтарынан әлдеқайда бағалы болды. Портсмут Англияда діні мен ұлтына, сондай-ақ оның сүйіктісі ретіндегі рөліне байланысты күдік тудырды, тіпті жек көрілді. Оның Франциямен одақ құру және одан қолдау алу жөніндегі әрекеттері күшті наразылық тудырды. Чарльздың тағы бір сүйіктісі Нелл Гвинн оны "Скуинтабелла" деп атады және онымен жаңылысқанда: "Адамдар сыпайы болыңыз, мен протестанттық жезөкшемін" деп жауап берді. Портсмуттың Чарльздың мінезін толық түсінуі оған соңына дейін оны баурап алуға мүмкіндік берді. Ол 1678 жылы "Католиктер қастандығы" дағдарысы кезінде зардапсыз қашып құтылды және Портсмуттың оған көрсеткен мейірімділігі мен қамқорлығы үшін риза болған Екатерина патшайымынан күтпеген одақтас тапты. Ол 1677 жылы ауырған кезінде де, 1682 жылы Францияға сапар жасаған кезінде де өзінің беделін сақтап қалды. Чарльз оған "Фаббс" деген лақап ат қойған, бұл "тоқ немесе жуас" дегенді білдіреді. Сол кезде мұндай әйел денесі модада болды және 1682 жылы Портсмуттың лақап атымен аталған HMY Fubbs атты патшалық яхтасы салынды. Осылайша ол өміріндегі үш әйелдің бірі болды – патшайым мен Нелл Гвинн сияқты, олардың туралы ол соңында ойлады.

Карл II-нің өлімінен кейін

Карл II қайтыс болғаннан кейін Портсмуттың ықыласы тез түсіп қалды. Ол Францияға кетіп, Джеймс II патшалық құрған кезде Англияға бір рет қысқа сапар жасады және Георг I-нің тәж кигізу салтанатына қатысты. Осыдан кейін ол Францияда қалды. Георг I-нің тәж кигізу салтанатында болғандығын Дорчестер графинясы Оркней графинясымен кездескенде ("біз үш әйел") деп атап өтті. Олар 20 жылдан астам уақыт бойы бірден-бір патшалардың сүйіктісі болған еді. Карл II оған берген зейнетақысы мен Ирландиядан түскен кірістен алған үлесі Джеймс II патшалық құрған кезде немесе 1688 жылғы төңкерісте жоғалып кетті. Өмірінің соңғы жылдары Портсмут Аубиньиде қарызы артып, қиын жағдайда өмір сүрді. Франция королі Людовик XIV және оның қайтысынан кейін Орлеан герцогы Филипп II оған зейнетақы тағайындап, кредиторларынан қорғады. Портсмут 1734 жылдың 14 қарашасында Парижде 85 жасында қайтыс болды.

Әдебиетте

Луиза Барбара Вильерс пен Нелл Гвинмен бірге Бернард Шоудың "Жақсы король Чарльздың алтын күндері" (1939) және Джессика Свальдің "Нелл Гвинн" (2015) пьесаларында ойнайды. Луиза Кэтлин Винсордың "Мәңгілік Амбер" романында шақырып өтеді. Луиза Мэри Хупердің "Элиза Роза" атты балалар романында екінші дәрежелі рөлде еске алынады. Луиза Карлин Коэннің "Қараңғы періштелер" романында Рене есімімен кейіпкер болады. Луиза Сьюзан Холлоуэй Скотттың "Француздық сүйіктісі" романының басты кейіпкері. Луиза Энтони Капелланың "Мұзды императорша" романында маңызды рөлде ойнайды. Луиза Джон Уилмот, Рочестер графының "II Карлға арналған сатира" поэмасында еске алынады, онда оның тегі Карвелл деп жазылған; граф бұл туындыны 1673 жылғы қаңтардың соңында аяқтаған. Сол кезде II Карл Рочестерден белгілі бір шығарма сұраған, ал оны тапсырғанда, корольге бағытталған, әжуалы сатираны, сұраған мәтінінің орнына тікелей бергенін түсінеді. Бұл Рочестердің сарайдан жедел қашуына себеп болды. Осы оқиғаға қарамастан, король оған ешқандай ашу-ыза сезінбегенін көрсететін дәлелдер бар, себебі ол король сарайындағы екі құрметті лауазымға ие болды. 1675 жылы, екі жылдан кейін сарайға оралғаннан соң, Рочестер тағы да король Чарльзға қарсы шықты, бұл жолы ол бірнеше серігімен бірге ішімдікке тойып, Privy Garden бағында кездескенде корольге тиесілі күрделі күн сағатын қиратты. Бірақ ол сол жылдың жазының соңында, корольдің сүйіктісі, Портсмут герцогинясы – Луизаның өзі оны айыптағанға дейін, сарайдан ұзақ мерзімге қуылмады. Өзінің қатысқан оқиға туралы білмеймін деп мәлімдегеніне қарамастан, ол Луиза Англия корольдік сарайынан зейнеткерлікке шығып, Францияға көшкенге дейін бес жыл бойы жер аударылды, ал ол одан бес жыл бұрын қайтыс болды. Луиза және Корольдік яхта "Англия, менің Англиям" фильмінде еске алынады. Луизаның кейіпкері оның "жалпақ денелі және кең иықты" екенін айтады.