Кіріспе

Танганьика сардины – екі туысқан түрдің (Танганьика көлі сардины, Limnothrissa miodon және Танганьика көлі шпроты, Stolothrissa tanganicae) атауы. Екеуі де Замбиядағы Танганьика көлінен шыққан, ұсақ, планктонмен қоректенетін, пелагикалық, тұщы сулы балықтар тобына жатады. Олар Танганьика және Малави көлдеріндегі пелагикалық балықтардың негізгі биомассасын құрайды, ашық суда үлкен үйірлерде жүзіп, копеподтармен және, мүмкін, медузалармен қоректенеді. Олардың негізгі хищниктері – Танганьика көліне ендемик Латес балығының төрт түрі. Бұл түрлер Виктория көліндегі Нил балығымен туыс (бірақ бірдей емес). Соңғы екі онжылдықта осы пелагикалық балықтардың барлығы шамадан тыс аулаудың салдарынан зардап шекті. Бұл балық Замбия, Малави және Зимбабведе «капента» немесе «матемба» деп аталады. (Дага немесе ндага деп белгілі, бірақ басқа түр – Rastrineobola argentea.) Limnothrissa miodon Африканың табиғи және жасанды көлдеріне сәтті енгізілген. Ірі капента балық аулауы қазір Кариба көлінде (Замбия/Зимбабве) және Кахора-Бассада (Мозамбик) жүргізілуде. Limnothrissa miodon әдетте 10 см шамасында болады, ал ең ірісі 17 см-ге жетеді. Stolothrissa tanganicae одан кішкентай – 7 см (максималды ұзындығы 10 см).

Балық аулау

Бұл балық түнде капента қондырғыларымен ұсталады; бұл қондырғылар балықты қондырғыға тартып алу үшін LED шамдары немесе керосин лампаларын пайдаланады. Содан кейін балықты 40 метрге (130 фут) дейін тереңдіктен көтеру үшін диаметрі шамамен алты метр, ал ұзындығы 8-10 метр болатын суға батыру тор қолданылады.

Тұрақтылық

Соңғы жылдары капента популяциясы тұрақты түрде азайып келеді. Капента популяциясын сақтау мақсатында кейбір елдер 20 метрден кем тереңдікте капента аулауды заңсыз деп жариялады, себебі капента осы сайып келген суларда көбейеді, сондай-ақ балық аулауды бақылау және реттеу үшін лицензиялар енгізді. Кептіру процесі ауа райына байланысты бір немесе бірнеше күнге созылуы мүмкін. Айырықса, капента маусымы жаңбырлы мезгілмен келіп жатыр, осы кезде балықтар жиналады, бірақ күнге кептіру әрқашан мүмкін болмайды, нәтижесінде жинаудан кейін шығындар туындайды. Бұл шығындар көбінесе экономикалық сипатта, себебі нашар сапалы кептірілген балық төмен бағаға сатылады. Ең жаман жағдайда, кептірілген балық тауық жемі ретінде қолданылады. Кептіру алдында тұздау – тиімді шешім: капента әдетте 30 кг балыққа 2,5 кг тұз мөлшерінде тұздалады және ыстық Замбези аңғарында кептіріледі. Бұл маңызды тағамдық өнім, Африка халқына тоңазытқышсыз ақуыз көзі болып табылады. Бір кесе кептірілген капента бір отбасын тойдыра алады. Кептірілген капента Виктория көлінен алынған, сәл горьковат кептірілген дагаадан артық көрінеді, бірақ мұқтаж адамдар оның төмен бағасы үшін дагаа сатып алады. Зимбабведе кептірілген капента балықтарын пияз, помидор және жер жаңғағы ұнтағымен қуырып дайындайды. Оны дәстүрлі жүгері ұнынан жасалған тағам – саджа немесе иситшваламен бірге жейді. Жаңа капента балықтарын пластикалық қаптарға салып, мұздатуға да болады. Мұздатылған капента танымал, бірақ кептірілген капентадан қымбат. Жаңа капента балық аулау ауылдарынан басқа жерде сатылмайды. 1960-1970 жылдары балық шаруашылығын дамыту жобалары тұздалған немесе тұздалмаған түтінмен кептірілген капентамен тәжірибе жасаған, бірақ бұл кеңінен таралған жоқ. Капента филесін сірке суына тұз қосып, тоңазытқышта сақтау арқылы маринадталған капента дайындауға болады. Екі-үш күннен кейін сірке суын құйып тастап, балықты таза сумен шайып алу керек. Содан кейін филелерді зәйтүн майы, сірке суы, қант, сарымсақ, перец, көп мөлшерде петрушка немесе сельдерей қоспасына салып араластырады. Тағы екі-үш күн тоңазытқышта қалғаннан кейін маринадталған филелер жеуге дайын. Бұл Африка жолбарысының (Alestidae тұқымдасы) үшін маңызды жем болып табылады және Кариба мен Кахора-Бассаға енгізілгенімен, қоршаған ортаға зиян келтірмеген. Ол балық ауланатын аймақтардың экономикасына маңызды үлес қосады.