Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Танганьика сардины – екі туысқан түрдің (Танганьика көлі сардины, Limnothrissa miodon және Танганьика көлі шпроты, Stolothrissa tanganicae) атауы. Екеуі де Замбиядағы Танганьика көлінен шыққан, ұсақ, планктонмен қоректенетін, пелагикалық, тұщы сулы балықтар тобына жатады. Олар Танганьика және Малави көлдеріндегі пелагикалық балықтардың негізгі биомассасын құрайды, ашық суда үлкен үйірлерде жүзіп, копеподтармен және, мүмкін, медузалармен қоректенеді. Олардың негізгі хищниктері – Танганьика көліне ендемик Латес балығының төрт түрі. Бұл түрлер Виктория көліндегі Нил балығымен туыс (бірақ бірдей емес). Соңғы екі онжылдықта осы пелагикалық балықтардың барлығы шамадан тыс аулаудың салдарынан зардап шекті. Бұл балық Замбия, Малави және Зимбабведе «капента» немесе «матемба» деп аталады. (Дага немесе ндага деп белгілі, бірақ басқа түр – Rastrineobola argentea.) Limnothrissa miodon Африканың табиғи және жасанды көлдеріне сәтті енгізілген. Ірі капента балық аулауы қазір Кариба көлінде (Замбия/Зимбабве) және Кахора-Бассада (Мозамбик) жүргізілуде. Limnothrissa miodon әдетте 10 см шамасында болады, ал ең ірісі 17 см-ге жетеді. Stolothrissa tanganicae одан кішкентай – 7 см (максималды ұзындығы 10 см).
The Tanganyika sardine is a term for two related species (Lake Tanganyika sardine, Limnothrissa miodon and Lake Tanganyika sprat, Stolothrissa tanganicae), both of which are small, planktivorous, pelagic, freshwater clupeid originating from Lake Tanganyika in Zambia. They form the major biomass of pelagic fish in Lake Tanganyika and Lake Malawi, swimming in large schools in the open lake, feeding on copepods and potentially jellyfish. Their major predators are four species of Lates which are also endemic to Lake Tanganyika, and are related to (but not the same as) the Nile perch in Lake Victoria. All of these pelagic fish have suffered from overfishing in the last two decades. The fish is known as kapenta or matemba in Zambia, Malawi and Zimbabwe. (A related but different fish, known as dagaa or ndaga, is Rastrineobola argentea.) Limnothrissa miodon has been successfully introduced in both natural and artificial African lakes. Large kapenta fisheries now take place in the Lake Kariba (Zambia/Zimbabwe) and Cahora Bassa (Mozambique). Limnothrissa miodon is usually around 10 cm long, its maximum length is 17 cm. Stolothrissa tanganicae is smaller at 7 cm (maximum 10 cm).
Балық аулау
Бұл балық түнде капента қондырғыларымен ұсталады; бұл қондырғылар балықты қондырғыға тартып алу үшін LED шамдары немесе керосин лампаларын пайдаланады. Содан кейін балықты 40 метрге (130 фут) дейін тереңдіктен көтеру үшін диаметрі шамамен алты метр, ал ұзындығы 8-10 метр болатын суға батыру тор қолданылады.
This fish is caught at night using kapenta rigs; these rigs use LED lights or kerosene lamps to attract the fish to the rig. A dip net measuring roughly six metres in diameter and around 8 to 10 metres in length is then used to bring the fish up from anything from 40 metres (130 ft).
Тұрақтылық
Соңғы жылдары капента популяциясы тұрақты түрде азайып келеді. Капента популяциясын сақтау мақсатында кейбір елдер 20 метрден кем тереңдікте капента аулауды заңсыз деп жариялады, себебі капента осы сайып келген суларда көбейеді, сондай-ақ балық аулауды бақылау және реттеу үшін лицензиялар енгізді. Кептіру процесі ауа райына байланысты бір немесе бірнеше күнге созылуы мүмкін. Айырықса, капента маусымы жаңбырлы мезгілмен келіп жатыр, осы кезде балықтар жиналады, бірақ күнге кептіру әрқашан мүмкін болмайды, нәтижесінде жинаудан кейін шығындар туындайды. Бұл шығындар көбінесе экономикалық сипатта, себебі нашар сапалы кептірілген балық төмен бағаға сатылады. Ең жаман жағдайда, кептірілген балық тауық жемі ретінде қолданылады. Кептіру алдында тұздау – тиімді шешім: капента әдетте 30 кг балыққа 2,5 кг тұз мөлшерінде тұздалады және ыстық Замбези аңғарында кептіріледі. Бұл маңызды тағамдық өнім, Африка халқына тоңазытқышсыз ақуыз көзі болып табылады. Бір кесе кептірілген капента бір отбасын тойдыра алады. Кептірілген капента Виктория көлінен алынған, сәл горьковат кептірілген дагаадан артық көрінеді, бірақ мұқтаж адамдар оның төмен бағасы үшін дагаа сатып алады. Зимбабведе кептірілген капента балықтарын пияз, помидор және жер жаңғағы ұнтағымен қуырып дайындайды. Оны дәстүрлі жүгері ұнынан жасалған тағам – саджа немесе иситшваламен бірге жейді. Жаңа капента балықтарын пластикалық қаптарға салып, мұздатуға да болады. Мұздатылған капента танымал, бірақ кептірілген капентадан қымбат. Жаңа капента балық аулау ауылдарынан басқа жерде сатылмайды. 1960-1970 жылдары балық шаруашылығын дамыту жобалары тұздалған немесе тұздалмаған түтінмен кептірілген капентамен тәжірибе жасаған, бірақ бұл кеңінен таралған жоқ. Капента филесін сірке суына тұз қосып, тоңазытқышта сақтау арқылы маринадталған капента дайындауға болады. Екі-үш күннен кейін сірке суын құйып тастап, балықты таза сумен шайып алу керек. Содан кейін филелерді зәйтүн майы, сірке суы, қант, сарымсақ, перец, көп мөлшерде петрушка немесе сельдерей қоспасына салып араластырады. Тағы екі-үш күн тоңазытқышта қалғаннан кейін маринадталған филелер жеуге дайын. Бұл Африка жолбарысының (Alestidae тұқымдасы) үшін маңызды жем болып табылады және Кариба мен Кахора-Бассаға енгізілгенімен, қоршаған ортаға зиян келтірмеген. Ол балық ауланатын аймақтардың экономикасына маңызды үлес қосады.
In recent years there has been a steady decline in the kapenta population. In order to maintain the kapenta population certain countries have made it illegal to fish for kapenta in shallow water (less than 20 metres), as the kapenta breed in this shallow water, and have introduced licences to control and monitor fishing. Drying takes one day or more, depending on the weather. Unfortunately, the kapenta season coincides with the rainy season when the fish congregates, and sundrying may not always be possible, causing post harvest losses. These losses are mostly economical as lower quality dried fish fetches a lower price. In the worst case the dried fish is used as chicken feed. Salting before drying is a solution: kapenta is salted at a ratio normally of 2.5 kg per 30 kg (1 lb per 12 lb) of fish, and dried in the hot Zambezi Valley sun. It is a highly important staple, providing refrigeration free protein to people of Africa. A cup of dried kapenta will feed a family. Dried kapenta is preferred to the slightly bitter dried dagaa from Lake Victoria, but poor people will buy dagaa because of its lower price. In Zimbabwe, dried kapenta fish are shallow fried with onions, tomatoes and groundnut powder. They are eaten with the traditional staple cornmeal dish called isitshwala or sadza. Fresh kapenta is also packed in plastic pouches and frozen. Frozen kapenta is popular but more expensive than dried kapenta. Fresh kapenta is not sold in markets, except in fishing villages. In the 1960s and 1970s, some fishery development projects experimented with smoke dried kapenta, salted or not, but this never caught on. Marinated kapenta can be made from kapenta fillets put in vinegar with salt and kept in a refrigerator. After two or three days the vinegar is discarded and the fish is quickly rinsed with clean water. Then the fillets are put in a mix of olive oil, vinegar, sugar, garlic, chili peppers, and much parsley or celery. After another two or three days in the fridge, the marinated fillets are ready to eat. It is an important bait fish for the African tigerfish (family Alestidae) and, although introduced in Kariba and Cahora Bassa, does not seem to have harmed the environment. It is an important contributor to the economies of the areas it is caught in.