Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монеталардың нақты құнын төмендету практикасы
Practice of lowering the intrinsic value of coins
Монетаның құнын төмендету – монеталардың нақты құнын төмендету практикасы, әсіресе алтын немесе күміс монеталар сияқты тауарлық ақша ретінде қолданылған кезде, оларды номиналды құнымен айналымда ұстау. Монетадағы алтын, күміс, мыс немесе никель мөлшері азайтылса, онда монетаның құны төмендеген болады. Құнсыздандыру – үкіметтердің қалауымен жасалатын практика. Үкіметтер өздерінің құнсыздандырылған монеталарын заңды төлем құралы деп жариялайды, бірақ жеке монета соғушылар мұны істей алмайды, себебі бұл практиканы үкіметтің адамдардан құнсыздандырылған монеталарды қабылдауды талап етуісіз жүзеге асыру қиын.
A debasement of coinage is the practice of lowering the intrinsic value of coins, especially when used in connection with commodity money, such as gold or silver coins, while continuing to circulate it at face value. A coin is said to be debased if the quantity of gold, silver, copper or nickel in the coin is reduced. Debasement is a practice of governments, and in government debasement, governments make their debased coins legal tender, which is not something private minters can do given that the practice cannot be easily engaged in without a government requiring that people accept debased coins.
Рим империясы
Рим валютасында динардың құны, рим үкіметі монетаның мөлшері мен күміс мазмұнын өзгерте келе, уақыт өте келе біртіндеп төмендеді. Бастапқыда қолданылған күміс таза болып, шамамен 4,5 грамм салмаққа ие болған. Ол мерзімді түрде азайтылып отырылды. Юлий-Клавдий династиясы кезінде динарда шамамен 4 грамм күміс болды, ал Нерон тұсында 3,8 граммға дейін төмендетілді. Динардың мөлшері мен тазалығы азаюын жалғастырды, және III ғасырдың екінші жартысына қарай, ол күмістің бар болғаны 2% құрады, содан кейін Argenteus монетасымен алмастырылды.
In Roman currency, the value of the denarius was gradually decreased over time as the Roman government altered both the size and the silver content of the coin. Originally, the silver used was nearly pure, weighing about 4.5 grams. From time to time, this was reduced. During the Julio Claudian dynasty, the denarius contained approximately 4 grams of silver, and then was reduced to 3.8 grams under Nero. The denarius continued to shrink in size and purity, until by the second half of the third century, it was only about 2% silver, and was replaced by the Argenteus.
Осман империясы
Ақшаның салмағы күміс грамдарымен және индексімен. Жыл Күміс (г) Индекс 1450–60 0,85 100 1490–1500 0,68 80 1600 0,29 34 1700 0,13 15 1800 0,048 6
Weight of akçe in grams of silver and index. Year Silver (g) Index 1450–60 0.85 100 1490–1500 0.68 80 16000.29 34 1700 0.13 15 1800 0.048 6
Әсерлер
Бағаның төмендетілуі монетаның ішкі құнын азайтады, сондықтан бірдей мөлшердегі құнды металдан көбірек монеталар жасауға болады. Егер бұл жиі жасалса, жаңа монета стандартты валюта ретінде қабылдануы мүмкін, мысалы, Османдық акчесі курушпен (1 куруш = 120 акче) ауыстырылғанда, пара (1/40 куруш) кіші бөлім ретінде қолданылды. Куруш кейін лираның бір бөлігіне айналды.
Debasement lowers the intrinsic value of the coinage and so more coins can be made with the same quantity of precious metal. If done too frequently, debasement may lead to a new coin being adopted as a standard currency, as when the Ottoman akçe was replaced by the kuruş (1 kuruş = 120 akçe), with the para (1/40 kuruş) as a subunit. The kuruş in turn later became a subdivision of the lira.
Әдістер
Валютаның құнын төмендетудің әкімшілік тәсілі – монета жасау орталығы белгілі бір номиналды монеталарды шығара бастайды, бірақ бұрынғы шығарылымдарға қарағанда металл мөлшері аз болады. Ескі монеталарды қайта қорыту үшін монета жасау орталығына әкелуге ынталандыру жасалады – Грешем заңына қараңыз. Осы қорыту процесінен сеньораж деп аталатын кіріс түседі. Егер бұл жеке тұлға тарапынан жасалса, құнды металл монетадан физикалық түрде алынып, содан кейін бастапқы номинал бойынша қолданылуы мүмкін, бұл құнсыздандырушыға пайда әкеледі. Мұндай физикалық құнсыздандыру әдістеріне монетаның шетін кесу (монетадан металл жоңқасын алып тастау) және терлетіп алу (монеталарды қап ішінде шайқап, тозығынан түскен ұнтақтарды жинау) жатады. 20-шы ғасырдың ортасына дейін монеталар көбінесе күмістен немесе (сирек) алтыннан жасалатын, олар өте жұмсақ және тез тозуға бейім болатын. Бұл монеталар уақыт өте келе жеңілдеп (демек, құны төмендеп) қалады, сондықтан аз мөлшерде металл жоғалтқан монеталар көзден қашып кететін. Қазіргі заманғы ақша ретінде қолданылатын монеталар болат, мыс немесе мыс-никель қоспасы сияқты берік, арзан металдардан жасалады, бұл тозуды азайтады және оларды құнсыздандыруды қиын және тиімсіз етеді.
An administrative method to debase currency is for the mint to start issuing coins of a certain face value, but with less metal content than previous issues. There will be an incentive to bring the old coins to the mint for re minting – see Gresham's law. A revenue, called seigniorage, is made on this minting process. When done by an individual, precious metal was physically removed from the coin, which could then be passed on at the original face value, leaving the debaser with a profit. This physical debasement was effected by several methods, including clipping (shaving metal from the coin's circumference) and sweating (shaking the coins in a bag and collecting the dust worn off). Until the mid 20th century, coins were often made of silver or (rarely) gold, which were quite soft and prone to wear. This meant coins naturally got lighter (and thus less valuable) as they aged, so coins that had lost a small amount of bullion would go unnoticed. Modern coins used as currency are made of hard, cheap metals such as steel, copper, or a copper nickel alloy, reducing wear and making it difficult and unprofitable to debase them.
Тәңкә кесу
Кесу – пайда табу үшін құнды металл монетасының кішкентай бөлігін қырқу амалы. Уақыт өте келе, құнды металл қырқымдары жиналып, балқытылып, құймаға айналдырылатын немесе жаңа монеталар жасауға қолданылатын. Монетаны кесу заң бойынша әдетте жалған ақша жасаумен теңестірілетін және кейде өлім жазасына әкелетін қылмыс саналды. 1690 жылы ағылшын жалған ақша жасаушылары Томас Роджерс пен Энн Роджерс осы жазаға тартылды. Тіпті қарақшылар арасында да монетаны кесу – сенімсіздікке ұшырататын ауыр бұзушылық саналды. Генри Эйверидің қарақшылар флоты 1695 жылы "Гансвей" қазына кемесіне шабуыл жасап, тарихтағы ең ірі қарақшылардың олжаларының бірін иеленді. Бір қарақшы, Уильям Мейдің экипажы Эйверидің экипажына кесілген монеталармен сауда жасағаны анықталғанда, Эйвери Мей мен оның серіктеріне бөлген қазынаның көбін қайтарып алып, оларды қуды. Монетаны кесудің салдарынан көптеген монеталардың жиегінде (қабырғасы немесе тісті жиегі) жолақтар, жазу (көшірме) немесе монетаны кескен кезде жойылатын басқа да белгілер болады. Бұл тәжірибе 1699 жылы Корольдік монета жасау орталығының басшысы болып тағайындалған Исаак Ньютонға байланысты. Қазіргі заманғы фиаттық монеталардың көпшілігінде қолданылатын металлдың құны мардымсыз болғанымен, қазіргі тісті жиек жалған ақша жасаудан сақтайды, көзі нашар адамдарға түрлі номиналды монеталарды ажыратуға көмектеседі немесе әсемдік үшін жасалады.
Clipping is the act of shaving off a small portion of a precious metal coin for profit. Over time, the precious metal clippings could be saved up and melted into bullion or used to make new coins. Coin clipping was usually considered by the law to be of a similar magnitude to counterfeiting, and was occasionally punished by death, a fate which befell English counterfeiters Thomas Rogers and Anne Rogers in 1690. Even among pirates, clipping coins was considered a serious breach of trust. Henry Avery's pirate fleet attacked the treasure ship Gunsway in 1695 and netted one of the largest pirate captures in history. When fellow pirate William May's crew were found to have traded clipped coins to Avery's crew, Avery took back nearly all the treasure he had shared with May and his men and sent them away. Coin clipping is why many coins have the rim of the coin marked with stripes (milling or reeding), text (engraving) or some other pattern that would be destroyed if the coin were clipped. This practice is attributed to Isaac Newton, who was appointed Master of the Royal Mint 1699. Although the metal used in most modern fiat coins has insignificant intrinsic value, modern milling can be a deterrent to counterfeiting, an aid to the blind to distinguish different denominations, or purely decorative.
Терлеу
Терлету процесінде монеталар қапқа салынып, шайқалатын болған. Монеталардан тозған металл бөлшектері қаптың түбінен жиналды. Терлету монетаны кесуге қарағанда көбірек табиғи түрде тоздыратындықтан, оны анықтау қиынырақ болатын.
In the process of sweating, coins were placed in a bag and shaken. The bits of metal that had worn off the coins were recovered from the bottom of the bag. Sweating tended to wear the coin in a more natural way than clipping, and so was harder to detect.
Тіркелу
Егер монета үлкен болса, ортасынан тесік салып, монетаның бетін соғып тесікті жабуға болар еді. Немесе монетаны екіге тіліп, ішіндегі металл бөлігін алып тастауға болады. Содан соң тесікті арзан металлмен толтырып, екі жартысын қайтадан біріктіріп дәнекерлейтін. Тығыздалған төрт шиліңгі мен тығыздалған он шиліңгі туралы ауызша айтылулар "тығыздалған никельге тұрарлық емес" (немесе "тығыздалған никель", тіпті тығыздалған цент) деген жалпы сөз тіркесін тудырды, бұл мұндай өңделген монетаның құндылығы жоқтығын көрсетті.
If the coin was large, a hole could be punched out of the middle, and the face of the coin hammered to close up the hole. Or the coin could be sawn in half, and a plug of metal extracted from the interior. After filling the hole with a cheaper metal, the two halves would be welded back together again. Verbal references to plugged quarters and plugged dimes eventually yielded the common phrase "not worth a plugged nickel" (or 'plug nickel', or even a plugged cent), emphasizing the worthlessness of such a tampered coin.