Кіріспе

Француз ақсұлтаны және архиепископы (1703–1781)

Кристоф де Бомон дю Репаир (26 шілде 1703 – 12 желтоқсан 1781) – француз дін қызметкері, әйгілі Дофин Бомонт отбасының Ле Адре және Сент-Квентин тармақтарының кіші тармағына жатқан. 1741 жылы Байонн епископы, 1745 жылы Вена архиепископы, ал 1746 жылы қырық үш жасында Париж архиепископы болды. Ол атақ-даңққа құштар емес, қатал мінезді адам еді. Людовик XV үш рет шақыруына қарамастан, Вена епархиясынан Парижге көшуге келіспеді.

Янсенизмге қарсы күрес

Бомонт янсеншілермен күресімен танымал. Оларды өз ілімдерін айыптаған Unigenitus (1713) бұйрығын қабылдауға мәжбүрлеу үшін ол өзінің епархиясының дін қызметкерлеріне бұйрықты мойындамайтындарға қасиетті тағылымдардан бас тартуды және янсеншіл дін қызметкеріне мойынсұнғандарға жерлеу рәсімдерін өткізуден бас тартуды бұйырды. Бұл шара янсеншілдерге ауыр соққы болды, нәтижесінде янсеншілдердің өздері, философтар, парламенттер және халық арасынан мұндай төзімсіздікке қарсы кеңінен наразылық туды. Басқа епископтар Бомонттың крест жорығына қолдау білдіргенімен, Париж Парламенті оның уақытша иеліктеріне қол жетумен қорқытты. Людовик XV Парламенттің осы рухани мәселелерге араласуына тыйым салды, бірақ Парламенттің мойынсұнбауына байланысты ол жер аударылды (18 қыркүйек 1753 ж.). Оның орнына қойылған патшалық палата әділдікті тиісті деңгейде жүзеге асыра алмады, сондықтан патша Парламентті қайта шақыруға мәжбүр болды, ал архиепископ 1754 жылдың тамызынан 1757 жылдың қазанына дейін Конфлансқа құрметті жер аударылды. Оны лауазымынан бас тартуға итермелеуге тырысты, бірақ ең тартымды ұсыныстарға қарамастан, тіпті кардиналдың қалпағына да келіспеді. Патша мен Парламент арасындағы дау жалғасқанда, де Бомон екінші рет, 1758 жылдың қаңтарынан 1759 жылдың қазанына дейін Парижден жер аударылды. Ақырында ол қайтып келді, бірақ ешбір қағидасынан мойынсұнбады. «Олар сот алаңының ортасына дарғанат тіксін, мен оған шығып, өз құқықтарымды сақтауға, міндеттерімді орындауға және ар-ұжданымның заңдарына бағынуға дайынмын», – деді ол. Янсеншілдерге қарсы күресіне философтарға шабуылды қосты және Руссоның «Эмиль» еңбегін айыптайтын ресми хат шығарды. Руссо 1762 жылы жазылған «М. де Бомонға хат» деген шеберлікпен жазылған жауабында, дін мәселелеріндегі пікір алмасу еркіндігі, күшпен сенімді таңбалауға тырысудан гөрі діни маңызы зор екенін айтты.

Чиркөенің билігін қорғау

Архиепископ де Бомон шіркеу билігін қорғауда ашық және күшті дауыс болды, сондай-ақ оны әлсірететін кез келген нәрсеге қарсы тұрды. Бұл оны мемлекет қайраткерлерімен де, ойшылдармен де жиі келіспеушілікке түсірді. Ол Дидро, Д’Аламбер және басқалардың «Энциклопедияны» басып шығару жобасына қарсы болды және шіркеу іліміне қайшы келетін мақалаларды өзгертуге немесе жоюға талап ететін цензураларды тағайындады. Де Бомонның өтініші бойынша 1752 жылы «Энциклопедияның» 2-томы еретикалық деп саналған материалдарды қамтығандықтан тыйым салынды. Ол мадам де Помпадурға соншалықты қарсы болды ki, оны өртегісі келетінін айтты және оның капелласында қасиеттілікке қатысуға рұқсат бермеді. 1762 жылы Францияда Иса қоғамы таратылды, де Бомон патша мен Парламенттің мұндай қатаң қадам жасауының себебі шіркеудің өзінің қауіпте болуы екенін түсінді. 1763 жылғы қазан айында ол азаматтық биліктің рухани билікке қол сұғуына айыптау жасайтын пастырлық нұсқау жариялады. Париж Парламенті кітапты өртеп жіберуге бұйрық берді және архиепископты өзіне шақырды. XV Людовик үлкен қақтығыстан қашу үшін де Бомонды тағы да өз епархиясынан қуды. 1773 жылғы 21 шілдеде иезуиттер орденіне қарсы халықаралық науқан Папа Клемент XIV-нің Dominus ac Redemptor атты жарлығына жетті, ол бүкіл әлемде Орденді ресми түрде жойды. Жарлықта Франция королі мен Еуропаның басқа Бурбон билеушілерін қанағаттандыру мақсатында бұл шара жасалғаны нақты көрсетілген. Архиепископ де Бомон Папалық жарлықты жек көріп қабылдамады және Папаға келесідей хат жазды:

«Иисус қоғамын жоятын бұл жарлық – оқшауланған және жеке сот қамасы, зиянды, Папалық тиараға құрметсіздік көрсетіп, шіркеудің даңқына және православие (яғни католик) сенімінің даңқы мен таралуына зиян келтіреді. Киелі Әке, мен дін қызметкерлерін аталған жарлықты қабылдауға міндеттей алмаймын. Егер мен оған өз қызметімді ұсынсам, мені тыңдамас едім, өйткені мен оны құрметтемейтін болар едім».

Де Бомонның «Мандменттер, хаттар және пастырлық нұсқаулар» еңбегі екі томдық болып 1780 жылы, ол қайтыс болғанға бір жыл бұрын жарық көрді.