Кіріспе

Британ армиясының генералы (1769–1844)

Сэр Хадсон Лоу (28 шілде 1769 – 10 қаңтар 1844) – француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезіндегі ағылшын-ирланд генералы. Ол император Наполеонды қамауда ұстаған Сент-Елена аймағының губернаторы ретінде ең көп танылды.

Ерте өмір

Джон Лоудың ұлы, әскери хирург, ол анасының туған жері Ирландияның Галвей қаласында дүниеге келді. Оның балалық шағы әртүрлі гарнизондық қалаларда, әсіресе Вест-Индияда өтті, бірақ ол негізінен Солсбери гимназиясында білім алды. Он бір жасында ол Шығыс Девон милициясында прапорщик болып тағайындалды. 1787 жылы ол әкесінің 50-ші жаяу әскер полкіне қабылданды, ол сол кезде генерал-губернатор Чарльз О’Хара басшылығымен Гибралтарда дислокацияланған болатын. 1791 жылы ол лейтенант атағына көтерілді. Сол жылы оған он сегіз айлық демалыс берілді, ол осы уақытты Ұлыбританияға оралудың орнына Италияда саяхаттауға бел буды. Францияға сапардан қауіптеніп, бармады, себебі Францияда төңкеріс жақында басталған еді.

Корсика

1793 жылдың басында Ұлыбритания мен Франция арасындағы соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай Лоу Гибралтарға қайтып келді. 50-ші полк Тулонды қорғауға жіберілді, ол қаладағы француз роялистерінің шақыруымен лорд Худ басқаратын одақтас күштер тарапынан басып алынған еді. 50-ші полк қорғанысқа көмектесу үшін кешігіп келді, себебі одақтас күштер бұрыннан қаладан шығып кеткен болатын. Содан кейін олар француздың иелігіндегі Корсикаға бағытталды, онда британдық әскерлер Паскуале Паоли басқаратын корсикалықтармен бірігу үшін жіберілген. Лоу полкі генерал Дундастың күшінің бір бөлігі ретінде Бастия қоршауы мен Кальви қоршауы кезінде француздарды аралдан ығыстырды. Полк Бастияда дислокацияланды. Лоу Италиядағы Ливорно қаласынан жабдықтау әкелуге ерікті түрде барып, сапар барысында жақынырақ өлімге бет қаратты, бірақ безгекке шалдықты. Сауыққаннан кейін Лоу Корсикаға оралды және Аякчодағы цитадельде губернатор полковник Ваухоптың көмекшісі болып орналасты, сол жерге Наполеон Бонапарттың қарындастары жақында көшіп келген, бірақ кейін материктік Францияға қашып кеткен. 1796 жылдың қазан айында Корсиканы тастап кету туралы шешім қабылданды және Аякчодағы күш кемеге мінгізіліп Эльбаға жеткізілді. Келесі жылы Эльба да тасталды және Лоу өз полкімен бірге алдымен Гибралтарға, содан кейін Лиссабонға эвакуацияланды. Келесі екі жылды француз және испан күштерінің басып кіруіне жол бермеу үшін орналастырылған британ күштерінің құрамында өткізді. Кейін Лоу Эльба, Португалия және Меноркада активті қызметте болды, онда оған британ армиясындағы ерікті корсикалық эмигранттардың батальонына, Корольдік корсикалық рейнджерлеріне қолбасшылық сеніп тапсырылды, олар Бейкер мылтықтарымен қаруланған және жеңіл жаяу әскер ретінде дайындалған. Корсикада ол Каса-Бонупартеде орналасқан. Ол 1800-1801 жылдары Египетте Корсика рейнджерлерін басқарды.

Наполеон соғыстары

Амендегі бейбіт келісімнен кейін, қазір майор болған Лоу генерал-квартирмейстердің көмекшісі болды. 1803 жылы Франциямен соғыс жаңадан басталғанда, ол подполковник ретінде Корсика батальонын қайта құруға және оның көмегімен Сицилияны қорғауға кірісті. Каприді жаулап алғаннан кейін, ол батальонымен және Мальта полкімен сонда келді; бірақ 1808 жылдың қазан айында Жоахим Мурат генерал Ламарк ұйымдастырған аралға шабуыл жасауға бұйрық берді. Лоу Мальта әскерлерінің сенімсіздігіне және теңізден көмек күтуге үміт болмауына байланысты, аралды эвакуациялауға мәжбүр болды. Сэр Уильям Нейпер оны сынады, бірақ оның гарнизонында бар болғаны 1362 адам болды, ал шабуылдаушылардың саны 3000 мен 4000 аралығында еді. 1809 жылдың барысында Лоу және оның корсикалықтары Ишия мен Просиданы, сондай-ақ Занте, Кефалония және Серигоны жаулап алуға көмектесті. Бірнеше ай бойы ол Кефалония мен Итаканың, кейін Санта-Маураның губернаторы қызметін атқарды. 1812 жылы Ұлыбританияға оралды, ал 1813 жылдың қаңтарында сол кезде құрылып жатқан орыс-неміс легионын тексеруге жіберілді. Ол 1813 және 1814 жылдардағы науқандар кезінде одақтас әскерлерімен бірге болды және он үш маңызды шайқаста қатысты. Ол өзінің батылдығы мен сарабдалылығы үшін Блюхер мен Гнайзенаудан мақтау алды. 1814 жылдың сәуір айында Наполеонның бірінші рет тақтан басқаны туралы жаңалықты Лондонға жеткізу үшін оны таңдады. Ол рыцарь атағын алып, генерал-майор шеніне көтерілді; сонымен қатар орыс және пруссиялық сарайларынан ордендер алды. 1814–1815 жылдары Нидерландыдағы армияның генерал-квартирмейстерінің міндеттерін атқаруға тағайындалған ол Бельгиялық науқанға қатысуға дайындалып жатқанда, Генуядағы британдық әскерлерге басшылық ету ұсынылды; бірақ Францияның оңтүстігінде жүргенде (1815 жылдың 1 тамызында) француз императоры Наполеонның HMS Bellerophon кемесіне берілгенін және оның күзетшісі қызметіне тағайындалғанын естіді. Лоу бұрынғы императорның жер аударылған жері – Сент-Еленаның губернаторы болды. Лоу тағайындалған кезде соғыс және колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы лорд Батерст Веллингтонға былай деп жазды: "Менің ойымша, армияда оның шенімен тең, осындай қиын жағдайды қабылдауға дайын адамды табу мүмкін емес еді."

Сент-Елена

Плантация үйіне келгеннен кейін, ол Наполеонның адмирал сэр Джордж Кокбернмен дұрыс қарым-қатынаста еместігін байқады. Кокберн Наполеонды Сент-Еленаға жеткізуге жауапты болған және жаңа губернатор келгенше оның қасында болуға міндетті болған. Наполеон мен губернатор Лоудың қарым-қатынасы шиеленіскен, олар бар-жоғы алты рет кездескен. Лоудың қолы 3-ші граф Батерст берген нұсқаулармен байланысқан, бірақ Лоудың өзіне тән дипломатиялық шеберлігінің жетіспеуі олардың арасындағы шиеленісті күшейтті. Америка Құрама Штаттарындағы бонапартистер Наполеонды құтқару үшін жорықтар жоспарлап жатқаны туралы жаңалық 1816 жылдың қазан айында қатаң ережелерді күшейтуге себеп болды. Лоу Наполеонның Лонгвуд үйінің бағындағы күзетшілерді сағат 9-да емес, күн батқанда қоюға бұйырды. Ол британдық офицерге Наполеонды күнделікті бақылауға алуды тапсырды. Лоу Наполеонды Лонгвуд иелігімен шектеуді және британдықтардың оны императорлық атауларымен емес, тек генерал деп атауын талап ететін ұсақ-түйек ережелер жиынтығын жасады. Ол Наполеонның түрмедегі уақытының бір бөлігін төлеуін талап етті, сондықтан Наполеон сатуға императорлық күмісін ұсынды. Бұл Еуропада наразылық тудырды, нәтижесінде талап алынып тасталды. Содан кейін ол Лонгвудқа берілетін отын мөлшерін азайтты. Наполеонның қайтадан жылыну үшін жиһаздарын өртегені туралы хабар көптеген адамдардың ықыласын оятып, отынның жеткізілімі қайта жаңартылды. Осы және басқа да әрекеттер Наполеонды және оның жақтастарын ашуландырды, олар Лоуға қарсы науқан ұйымдастырды. Ирландиялық хирург Бари Эдвард О'Мира бастапқыда Лоуға ақпарат бергенмен, кейін Наполеонның жағына шығып, Лас Кас пен Монтолонның сынағандарына қосылды. Сент-Еленадағы француз, орыс және австриялық комиссарлар Наполеонға қарсы болғанымен, Лоудың мінез-құлқына да қатты сынға алды және онымен қарым-қатынас жасау қиын болды. Сонымен қатар, қазіргі ғалымдар Наполеонның өлімінде Лоудың рөлін талқылайды. Лоудың француз императорын тек "көшірілген жерсіздікке" емес, "үй қамауына" шектеуі, әрине, Наполеонның жаттығулары мен денсаулығына әсер етті, бірақ кейбіреулер Лоу оны улаған болуы мүмкін деген болжамдар айтады. 1821 жылдың мамыр айында император Наполеон қайтыс болғаннан кейін Лоу Англияға оралды. О'Мираның кітабы жарық көргеннен кейін Лоу авторды соттауға шешім қабылдады, бірақ оның өтініші кеш болды. Айырықша жағдай, О'Мираның кітабы Лоу туралы дәрігердің шын пікірінен гөрі жұмсақ болды және оның Сент-Еленадағы "атқарушы" рөлі туралы ойларын жасырды. Оның нағыз көзқарастары Адмиралтействодағы кеңсе қызметкеріне жасырын жіберген хаттарында ашылды. Георг IV-тің алғысынан басқа, ол британ үкіметінен көп сыйақы алмады, оның бұйрықтарын сөзсіз орындады. Наполеонға деген қарым-қатынасы және британ үкіметінің бұдан кейінгі қоғамдық қатынастардағы қиындықтары оның мансабының соңына дейін маңызды мәселе болып қала берді. Кейінірек Веллингтонның 1-ші герцогы оның "өте жаман таңдау" екенін айтты; ол білім мен еңбекқорлықтан мүлдем құр болған адам еді. Ол ақымақ еді. Ол әлем туралы ештеңе білмейтін, сондықтан барлық әлемді білмейтін адамдар сияқты күдікпен және қызғанумен қарады. Ол аралдағы құлдықты жоюға да үлес қосты.

Сент-Еленадан кейін

1822 жылы маусымда ол Сэр Томас Хислоптың орнына Сазерленд Хайлендерс полкінің бастығы болып тағайындалды. 1825–30 жылдары ол Цейлондағы әскерге қолбасшылық етті, бірақ 1830 жылы бос орын туғанда губернаторлыққа тағайындалмады. 1831 жылы 56-шы (Батыс Эссекс) жаяу полкінің полковнигі болып тағайындалды, ал 1842 жылы өзінің бұрынғы полкіне, 50-ші (Каралеваның өз) жаяу полкінің полковнигіне ауыстырылды. Ол сондай-ақ Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің Ұлы крестінің иегері (GCMG) атанды. Лоу 1844 жылдың 10 қаңтарында 74 жасында Челсидегі Слоан көшесіне жақын Шарлотта коттеджінде сал ауруынан қайтыс болды. Лоу Стивен Де Лансидің қызы, Уильям Хоу Де Лансидің қарындасы және полковник Уильям Джонсонның жесірі Сьюзан Джонсонға үйленді. Оның бұрын екі қызы болған, олардың біреуі қайтыс болса, екіншісі граф Бальменге тұрмысқа шықты. Олардың бес баласы болды: екі ұлы – 1816 жылы туған Хадсон Лоу және 1820 жылы туған Эдвард Уильям Хоу де Ланси Лоу, сондай-ақ үш қызы – Камилла, Фрэнсис және 1818 жылдың 26 тамызында туған Клара Мария Сусана Лоу. Леди Лоу 1832 жылдың 22 тамызында Лондонның Мейфэр ауданындағы Хертфорд көшесінде қайтыс болды.

Көркем әдебиеттегі суреттер

Хадсон Лоудың рөлін Орсон Уэллс Саша Гитридің "Наполеон" (1955) фильмінде, Ральф Ричардсон "Кәуіптегі бүркіт" (1972) фильмінде, Вернон Добтчефф "Еуропаның кепілі" (1989) фильмінде, Дэвид Фрэнсис "Наполеон" мини-сериалында (2002) және Ричард Э. Грант "Месье Н." (2003) фильмінде сомдады. Ол Жан-Клод Брисвиллдің "Соңғы салют" пьесасында (1995) пайда болады. Ол Том Кенеллидің "Наполеонның соңғы аралы" (2015) кітабының кейіпкері.