Жонатан Поттер: Дискурсивті психологияның негізін қалаушысының өмірбаяны

Кіріспе

Британдық психолог, британдық дискурстық талдау профессоры Джонатан Поттер (8 маусым 1956 жылы туған) – Ратгерс университетінің коммуникация және ақпарат мектебінің деканы және дискурсивті психологияның бастаушыларының бірі.

Өмір

Джонатан Поттер Кенттегі Эшфорд қаласында дүниеге келді және балалық шағының көп бөлігін Шығыс Сассекс штатындағы Лаутон ауылында өткізді. Оның әкесі мектеп мұғалімі, ал анасы батик суретшісі болды. Ол Льюесте оқыды, содан кейін 1974 жылы Ливерпуль университетінде психология мамандығын бітірді, онда ол қаланың радикалды саясатына тап болды, баламалы терапияға қызығушылық танытты және сол кезде Ливерпуль психологиясы бойынша білім беру бағдарламасының негізгі тірегі болған дәстүрлі британдық эмпирикалық психологияға жауап берді. Ол Джон Шоттер, Кеннет Герген және Ром Харре еңбектерін оқыды және әлеуметтік психологиядағы дағдарыс деп аталатын құбылысқа қызығушылық танытты. Бұл сын жұмысы оны Суррей университетінде ғылым философиясы бойынша магистр дәрежесіне жеткізді, онда ол сөйлеу актісі теориясы бойынша жұмыс істеді және постструктурализмге, әсіресе Роланд Барт еңбектеріне алғаш рет тап болды. Ол Томас Кун, Пол Фейерабенд және Имре Лакатос туралы оқыды және жазды. Сонымен қатар, ғылым философиясы ғылыми білімнің жаңа әлеуметтануына жол ашты, әсіресе Гарри Коллинз, Майкл Малкей және Стив Вулгардың еңбектеріне. 1979 жылы Гарри Коллинзпен жұмыс істеу үшін Баф университетінде PhD қаржыландыруға өтініш берді. Оған орын ұсынылды, бірақ 1979 жылдың жазында жаңадан келген Тэтчер үкіметі әлеуметтік ғылымдарға арналған бюджетті қысқартқаннан кейін бұл ұсыныс қайтарып алынды. Ол Суррей университетінде Питер Стрингермен психология бойынша докторантураны жартылай аяқтады, сонымен қатар шетелдік туристердің Бат қаласындағы төсек және таңғы ас қонақ үйлеріндегі тәжірибесі туралы жобада жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Джон Тернермен докторлық диссертациясын оқып жүрген Маргарет Ветэрлмен танысты және олар бірге өмір сүре бастады. Маргарет Ветэрл Говард Джайлс пен Анри Таджфелмен бірге британдық әлеуметтік психологияның негізгі тұлғаларының бірі болды. Ол Бристольдегі сол кездегі әлеуметтік психологияның белсенді зияткерлік мәдениетіне қатысты, бірақ ол Еуропалық әлеуметтік психология деп аталатын Бристоль дәстүрінің эксперименталды бағытына қарсы жалғыз дауыс болды. Питер Стрингер Суррейден Нидерландыға кафедраға ауысқанда, Поттер қайтадан DPhil қаржыландыруға өтініш берді және Майкл Мулкаймен Йорк университетінде жұмыс істей бастады. Ол ғылыми білімнің әлеуметтану дәстүрі аясында жұмыс істеді, конференцияларда бір-бірімен пікір алысқан психологтардың жазбаларын зерттеді. Бұл жұмыс ғылыми дискурсты талдауға айналды. Маргарет Ветрель 1980 жылы Сент-Эндрюс университетінде лауазымға тағайындалғанда, ол Шотландияға көшіп барып, PhD-ді қашықтықтан оқыды. 1983 жылы ол докторлық дәрежесін алды және психологиялық лабораторияда (сол кездегі кафедра осылай аталатын) статистиканы оқытумен айналысатын уақытша жұмысқа кірісті. Статистиканы оқыту оған басқа оқытуда икемділікке мүмкіндік берді және ол сөйлеу актісі теориясын, импликатураны, семиотиканы, постструктурализмді, сыншыл лингвистиканы және әңгімелесуді талдауды қамтитын «Дискурс» деп аталатын курсты жасады. Осы ой-пікірлердің кең ауқымындағы жұмыс оның кейінгі еңбектеріне үлкен әсер етті. Сент-Эндрюсте 4 жыл уақытша келісімшарт бойынша жұмыс істегеннен кейін, оған 2015 жылдың шілдесіне дейін Лафборо университетінде оқытушы, содан кейін 1992 жылдан бастап Дискурстық талдау бойынша оқырманы, содан кейін 1996 жылдан бастап Дискурстық талдау профессоры және 2010 жылдың ақпанынан бастап кафедра меңгерушісі лауазымы ұсынылды. Лафборо қаласында ол Дерек Эдвардс, Майкл Биллиг, Чарльз Антаки және соңғы кезде Элизабет Стокумен жұмыс істеді және олардың ықпалында болды. 1996 жылдан бері ол Алекса Хепбернмен бірге өмір сүріп, бірлесіп жұмыс істеп келеді. Соңғы он жылда ол Норвегияда, Финляндияда, Швецияда, Данияда, Испанияда, Венесуэлада, Жаңа Зеландияда, Австралияда, АҚШ және Ұлыбританияда семинарлар мен қысқа курстар өткізді. 2005 жылы оның «Таным мен әңгіме» кітабы (Хедвиг те Молдермен бірлесіп редакцияланған) 2007 жылы Америка әлеуметтану қауымдастығының этнометодология және әңгімелесуді талдау бөлімінің тұсаукесерлік сыйлығын алды. 2008 жылы ол Ұлыбританияның Әлеуметтік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды.

Jonathan Potter was born in Ashford, Kent, and spent most of his childhood in the village of Laughton, East Sussex; his father was a school teacher and his mother was a batik artist. He went to school in Lewes and then on to a degree in Psychology at the University of Liverpool in 1974 where he was exposed to the radical politics of the city, became (briefly) interested in alternative therapies, and responded to the traditional British empirical psychology that was the mainstay of the Liverpool psychology degree programme at the time. He read the work of John Shotter, Kenneth Gergen and Rom Harré and became excited by the so called crisis in social psychology. This critical work led him to a master's degree in philosophy of science at the University of Surrey where he worked on speech act theory and had a first exposure to post structuralism and in particular the work of Roland Barthes. He read and wrote about Thomas Kuhn, Paul Feyerabend and Imre Lakatos. At the same time, philosophy of science provided a pathway to the new sociology of scientific knowledge and in particular to the work of Harry Collins, Michael Mulkay and Steve Woolgar. In 1979 he applied for a PhD funding at the University of Bath to work with Harry Collins. He was offered a place but in the summer of 1979 the offer was withdrawn after the incoming Thatcher government cut the budget for social science. He started a part time PhD with Peter Stringer in Psychology at the University of Surrey, while also working on a project on overseas tourists' experiences of Bath's bed and breakfast hotels. In this period he met and started to live with Margaret Wetherell, who was doing a PhD with John Turner and was, with Howard Giles and Henri Tajfel, one of the key figures in British social psychology. He took part in the vibrant intellectual culture of social psychology in Bristol at the time although he was a lone voice against the broadly experimental focus of Bristol tradition of so called European Social Psychology. When Peter Stringer left Surrey to move to a Chair in the Netherlands Potter applied for DPhil funding again and started to work with Michael Mulkay at the University of York. He worked within the sociology of scientific knowledge tradition, focusing on recordings of psychologists debating with one another at conferences. Increasingly that work evolved into an analysis of scientific discourse. When Margaret Wetherell was appointed to a post in St Andrews University in 1980 he moved to Scotland, doing his PhD long distance. In 1983 he gained his DPhil and started a temporary job whose primary duty was to teach statistics in the Psychological Laboratory (as the department was called at the time). Covering the statistics allowed him a lot of flexibility in other teaching and he developed a course simply called Discourse which covered speech act theory, implicature, semiotics, post structuralism, critical linguistics and conversation analysis. The intensive engagement with this range of thinking influenced much of his later work. After 4 years of temporary contracts at St Andrews he was offered a post at Loughborough University where he taught until July 2015, first as lecturer, then Reader in Discourse Analysis from 1992, then Professor of Discourse Analysis from 1996, and Head of Department from February 2010. At Loughborough he worked with and was influenced by Derek Edwards, Michael Billig, Charles Antaki and, more recently, Elizabeth Stokoe. Since 1996 he has lived with, and collaborated with, Alexa Hepburn. In the last decade he has taught workshops and short courses in Norway, Finland, Sweden, Denmark, Spain, Venezuela, New Zealand, Australia, US and the UK. In 2005 his book Cognition and Conversation (jointly edited with Hedwig te Molder) received the inaugural prize of the American Sociological Association Ethnomethodology and Conversation Analysis section in 2007. In 2008 he was elected to UK Academy of Social Sciences.

Жұмыс

1984 жылы Маргарет Ветрель және Питер Стрингермен бірге «Әлеуметтік мәтіндер және контекст: әдебиет және әлеуметтік психология» атты еңбегін жариялады. Бұл ынтымақтастық Поттер мен Ветрельдің PhD жұмысына параллель дамыды. Ол Маргарет Ветрельмен бірлесіп, әлеуметтік психологияға дискурстық талдамалық көзқарас қалыптастырған негізгі мәтіндердің бірі – «Дискурс және әлеуметтік психология» атты ықпалды кітаптың авторы. Ол көзқарастар, саналар, әлеуметтік бейнелер және ережелер сияқты әлеуметтік психологиялық негізгі ұғымдарды тұжырымдаудың жаңа тәсілдерін ұсынды. Ол жүзден астам түрлі журналда үш мыңнан астам рет сілтеме жасалды. Оның маңызды жетістіктерінің бірі – Гилберт пен Мулкайдың ғылыми дискурс жөніндегі жұмысынан «түсіндіру репертуарлары» деген аналитикалық ұғымды дамыту және оны әлеуметтік психологиялық тақырыптарға кеңінен қолдану мүмкіндігін көрсету болды. Маргарет Ветрель басшылығымен жүзеге асырылған бірлескен гранттың нәтижесінде 1992 жылы «Расизм тіліне карта жасау» жинағы жарық көрді, ол әңгімелерде, газет мақалаларында және парламенттік пікірталастарда расизмнің қалай көрініс табатыны және заңдастырылатынына назар аударды. 1990 жылдардың басында «Дискурсивті психология» кітабында ол және Дерек Эдвардс әлеуметтік ғылымдардағы журналдарда кең таралған және әлеуметтік психологияға эксперименттік емес тәсілдердің кеңейе түсуіне ықпал еткен ерекше жұмыс стилін құрды. Бұл когнитивтік психологияның негізгі түсініктерін, әсіресе есте сақтау және атрибуцияны қарастырды. Оның мақсаты – осы ұғымдардың қазіргі когнитивтік тұжырымдамалары нақты тіл қолданысының жағдайы мен икемділігін толық қамтымайтынын көрсету және адамдардың когнитивтік процестер мен оқиғалар туралы айтқандарының өзі әрекеттердің бір бөлігі екенін қарастыру болды. Мысалы, олар Ульрик Ниссердің Уотергейт куәлігі жөніндегі классикалық еңбегін қайта талдады, сонда Джон Диннің өзінің тамаша естелігі туралы айтқандары Ричард Никсонға қарсы іс құру кезінде куәгерлер тарапынан қалай пайдаланылғанын көрсетті. Бұл әлеуметтік психологияға бұрынғы дискурстық талдамалық тәсілден ашық сұхбаттардың орнына табиғи өзара әрекеттесулердің жазбаларын пайдалануымен және интерпретативтік репертуарларды анықтаудың орнына ретті өзара әрекеттесуге назар аударуымен ерекшеленді. 1996 жылы ол «Реальностьды бейнелеу» атты кітабын жариялады. Бұл ғылыми білімнің әлеуметтануымен және фактілікке қатысты басқа да тәсілдермен ұзақ айналысудың нәтижесі болды және әлеуметтік ғылымдардағы әлеуметтік конструкционизмге шолу, кеңейту және сынды ұсынды. Ол Питер Бергер және Томас Лакман сияқты ойшылдардың танымал әлеуметтік конструкционизміне қарама-қарсы конструктивизмнің дискурсивті нұсқасын жасады. Оның Хедвиг те Молдермен бірлесіп редакциялаған «Сұхбат және таным» жинағы әңгімелесу аналитиктерінің, этнотодологтардың және дискурсивті психологтардың (оның ішінде Джефф Колтер, Джон Херитет, Анита Померанц және Роберт Хоппер) тобын таным және өзара әрекеттесу жөніндегі зерттеулердің шекарасындағы маңызды мәселелерді талқылау үшін біріктірді. 2007 жылы ол дискурсивті психологиядағы түрлі зерттеулерді біріктіретін үш томдық кітаптар жинағын редакциялады.

In 1984 he published Social Texts and Context: Literature and Social Psychology with Margaret Wetherell and Peter Stringer. This collaboration was developed in parallel to Potter and Wetherell's PhD work. He is co author, with Margaret Wetherell of the influential book Discourse and Social Psychology which is one of the foundational texts that developed a discourse analytic approach to social psychology, a programme now refined into discursive psychology. It offered new ways of conceptualizing fundamental social psychological notions such as attitudes, categories, social representations and rules. It has been cited more than three thousand times in more than a hundred different journals. One of its central achievements was to develop the analytic notion of 'interpretative repertoires' from Gilbert and Mulkay's work on scientific discourse and show how it could be more generally applied to social psychological topics. A joint grant led by Margaret Wetherell resulted in the volume Mapping the Language of Racism in 1992 that focused on the way racism is displayed and legitimated in conversations, newspaper articles and parliamentary debates. At the start of the 1990s, in the book Discursive Psychology, he and Derek Edwards built a specific style of work that is now commonplace in journals across the social sciences as well as indirectly fostering a swathe of non experimental approaches to social psychology. This took on core notions in cognitive psychology and in particular memory and attribution. Its aim was to show that existing cognitive conceptions of these notions failed to encompass the situated and flexible nature of actual language use and to consider how peoples' accounts of cognitive processes and events are themselves parts of actions. For example, they reanalysed Ulric Neisser's classic work on the Watergate testimony showing the way John Dean's accounts of his excellent memory were used by counsel as parts of building the case against Richard Nixon. It was distinctive from the earlier discourse analytic approach to social psychology in its use of records of natural interaction rather than open ended interviews and its focus on sequential interaction rather than on the identification of interpretative repertoires. In 1996 he published the book Representing Reality. This was the fruition of a sustained engagement with the sociology of scientific knowledge and other approaches to factuality and provided an overview, extension and critique of social constructionism in social sciences. It developed a discursive version of constructionism in contrast to the more familiar social constructionisms of thinkers such as Peter Berger and Thomas Luckmann. His collection Conversation and Cognition, co edited with Hedwig te Molder, brought together a group of conversation analysts, ethnothodologists and discursive psychologists (including Geoff Coulter, John Heritage, Anita Pomerantz, and Robert Hopper) to address fundamental issues at the boundary of work on cognition and interaction. In 2007 he edited a three volume set of books that bring together a wide range of different studies in discursive psychology.

Соңғы еңбектері

Оның соңғы еңбектерінің көп бөлігі Алекса Хепбернмен бірлесіп жасалды. Олар Ұлыбританияның балаларды қатыгездіктен қорғау жөніндегі ұлттық қоғамының балаларды қорғау желісінен жиналған материалдарды пайдаланып, оқу бағдарламасын әзірледі. Бұл, әлеуметтік психологиялық зерттеулерде эмоция және ортақ түсінік сияқты ұғымдардың қалай қалыптасатынына қатысты теориялық қызығушылықты, кеңеске қарсылық және оны басқару сияқты қолданбалы мәселелерге назар аударумен үйлестірді. Олардың "Психологиядағы сапалық зерттеулер" журналында жарияланған, психологияда сапалық сұхбаттарды қолданудағы мәселелер мен перспективалар туралы мақаласы Джонатан Смит, Венди Холлвей және Эллиот Мишлермен пікірталас тудырды. Бұл мақала кеңінен сілтеме жасалды. Бұл Крис Гриффин мен Карен Хенвудпен сапалық зерттеулер саласындағы тағы бір пікірталасты қозғады. Жаңа жұмыстар кішкентай балалары бар отбасылардағы тамақтану кезіндегі өзара әрекеттесулердің бейне тіркелімдерін зерттеуге бағытталған. Зерттеуде нұсқаулар, өтініштер және қауіптер сияқты әрекеттер қарастырылды, сонымен қатар семіздікті зерттеуде өзара әрекеттесу талдауының үлесі туралы жалпы алаңдаушылық білдірілді. 2010 жылы "Британдық әлеуметтік психология" журналында жарияланған мақаласында Поттер дискурсивті психологияның мәртебесі туралы, дәстүрлі әлеуметтік психология және сындық жұмыстың баламалы стильдеріне қатысты даулы пікірталасты қорытындылады және оны жалғастырды.