Немец раввині Элеазар Вормсский және оның рухани мұрасы

Кіріспе

Немец раввині
Еврей [[Таннаим]]

Елазар Вормсский (אלעזר מוורמייזא сонымен қатар Гармиза немесе Гармисаның מגרמייזא) (шамамен 1176–1238), немесе Елазар бен Яһуда бен Калонимус, кейде бүгінде Елазар Рокеах ("Елазар парфюмер" אלעזר רקח) деп аталады – өзінің "Парфюмер кітабының" (Sefer ha rokeah ספר הרקח) атауынан шыққан, онда "Парфюмер" сөзінің (иврит тілінде) сандық мәні Елазарға тең. Зунцтің айтуынша, Елазар Вормста раввин болғанға дейін Эрфуртта хаззан болған. 1233 жылы Майнц синодына қатысып, "Такканот Шум" (ШУМ = "Шпайер, Вормс, Майнц") деп аталатын ережелерді қабылдады. Ол жазған көптеген пиютимдер Израильдің азаптарына наразылық білдіріп, құтқарылу және зұлымдық жасағандарға кек алу үмітін білдіреді. Ол сондай-ақ отбасы мүшелерінің қазасын сезімтал және поэтикалық жорамен жазды. Елазар көптеген салаларда белсенді қызмет атқарды. Бір жағынан, ол терең білімі бар талмудист, анық және қарапайым стильде жазатын литургист, астроном және сол кездегі Германия еврейлеріне қол жетімді ғылымдарды жақсы білген адам болды. Сонымен қатар, ол аян көріп, періштелер мен демонның легиондарын көрген, шығармашылықпен ойлайтын мистик еді. Ол еврей эзотерикасының классикалық авторларының түсініктерінен асып түсетін мистикалық жүйелерді таратуға тырысты. Мистикалық еңбектерінде ол әліпби әріптерімен байланысты мистицизмді дамытып, жаңа серпін берді. Талмудта кездесетін гематрия және нотарикон түсіндіру жүйелерін пайдаланып, Елазар кереметтер жасауға болатын жаңа комбинацияларды ойлап тапты. Ол бұрынғы еңбектерінде (Ha Roḳeaḥ, Sha'are ha Sod weha Yiḥud) қарсыласқан хаггадикалық антропоморфизм кейіннен оның мистикалық жазбаларында маңызды орын алды. Елазардың ең үлкен еңбегі – жаңа мистикалық жүйесі ғана емес, сонымен қатар этикалық шығармаларында да жатыр. Онда ол жанның ұлылығын және аскетизмге жақын ізгілікті көрсетеді. Тағдырдың ауыр сынақтарына қарамастан, ол көңіл көтеруге, шыдамдылыққа және адамзатқа деген сүйіспеншілікке шақырады. 1238 жылы Вормста қайтыс болды. "Аддерет ха Шем" қолжазбасы Ватикан кітапханасында сақтаулы. Море Ḥаṭṭа'им, немесе Седер ха Каппарот, тәубе және күнә тану туралы, алғаш рет 1543 жылы Венецияда басылған. Ха Рокеахтың Хилкот Тешубасына енген бұл еңбек әртүрлі атаулармен көптеген рет қайта басылды. Прага басылымында Меир Ротенбургтің жауаптарының соңында Дарке Тешуба деген атпен пайда болды; 1584 жылғы сефардтық рәсімде Иньеге Тешуба немесе Седер Тешуба; Исаак бен Мұса Эллестің 1583 жылы алғаш рет жарияланған қосымшалары бар Есод Тешуба; Yore Ḥаṭṭа'im ba Derek; және Sefer ha Kapparot. Бұл жерде қолданылған атау Кол Бода алынған атаумен сәйкес келеді. Сефер ха Ḥайим, Құдайдың бірлігі, жан және оның қасиеттері, сондай-ақ адам өмірінің үш кезеңі (ежелгілердің пікірінше, "өсімдік, жануар және зиялы") туралы. Sha'are ha Sod ha Yiḥud weha Emunah, Алланың бірлігі және денесіздігі туралы трактат, Аггаданың антропоморфизмімен күреседі (Адольф Джеллинек Кокабе Yiẓḥаḳ жинағында жариялаған [xxvii.]).

Eleazar of Worms (אלעזר מוורמייזא also מגרמייזא of Garmiza or Garmisa) (c. 1176–1238), or Eleazar ben Judah ben Kalonymus, also sometimes known today as Eleazar Rokeach ("Eleazar the Perfumer" אלעזר רקח) from the title of his Book of the Perfumer (Sefer ha rokeah ספר הרקח)—where the numerical value of "Perfumer" (in Hebrew) is equal to Eleazar, was a leading Talmudist and Kabbalist, who initiated him into the study of the Kabbalah, at that time little known in Germany. According to Zunz, Eleazar was hazzan at Erfurt before he became rabbi at Worms. In 1233 he took part in the Synod of Mainz which enacted the body of regulations known as "Takkanot Shum" (ShUM = "Speyer, Worms, Mainz"), Many of the piyyutim he authored protest at Israel's suffering and hope for redemption and revenge against her tormentors. He also recorded the deaths of his family in a moving and poetic eulogy. Eleazar developed a vigorous activity in many directions. On the one hand, he was a Talmudist of vast erudition, a liturgist gifted with a clear and easy style, and an astronomer, and was well versed in the sciences open to the Jews of Germany at that time. At the same time, he was an adventurous mystic who experienced visions, seeing legions of angels and demons. He exerted himself to spread mystical systems which went far beyond the conceptions of the classical authors of Jewish esoterica. In his mystical works he developed and gave a new impulse to the mysticism associated with the letters of the alphabet. By the gematria and notarikon systems of interpretation found in the Talmud, Eleazar invented new combinations by which miracles could be performed. The haggadic anthropomorphism which he had combated in his earlier works (Ha Roḳeaḥ, Sha'are ha Sod weha Yiḥud) occupied later the foremost place in his mystical writings. Eleazar's great merit therefore lies not only in his new mystical system, but also in his ethical works. In these he shows greatness of soul and a piety bordering upon asceticism. Though so severely tried by fate, he inculcates cheerfulness, patience, and love for humanity. He died at Worms in 1238. Adderet ha Shem, still extant in manuscript in the Vatican Library. Moreh Ḥaṭṭa'im, or Seder ha Kapparot, on penitence and confession of sin, first published at Venice, 1543. This work, which is included in the Hilkot Teshubah of the Ha Roḳeaḥ, has been reproduced many times under various titles. It appeared under the title Darke Teshubah at the end of the responsa of Meir of Rothenburg in the Prague edition; as Inyane Teshubah, or Seder Teshubah, in the Sephardic ritual of 1584; as Yesod Teshubah, with additions by Isaac ben Moses Elles, first published in 1583; as Yore Ḥaṭṭa'im ba Derek; and as Sefer ha Kapparot. The title adopted here is the same as that given in the Kol Bo, in which the work was reproduced. Sefer ha Ḥayyim, treating of the unity of God, of the soul and its attributes, and of the three stages (recognized by the ancients as "plant, animal, and intellectual") in man's life. Sha'are ha Sod ha Yiḥud weha Emunah, a treatise on the unity and incorporeality of God, combating the anthropomorphism of the Aggadah (published by Adolf Jellinek in the Kokabe Yiẓḥaḳ collection [xxvii. ].

Пиетистік шығармалар

Йират Эл, Ватикан кітапханасында қолжазба күйінде сақталған, 67-ші псалмға, Менорахқа және Сефират ха Омерге мистикалық түсіндірмелер кірген еңбек. 2001 жылы бұл жұмыс «Друш ха-Мельбуш ве-ха-Цимцум» кітабының бөлігі ретінде жарияланды. Sefer ha Kabod, түрлі Киелі кітап үзінділеріне мистикалық түсіндірмелер (Neubauer, Cat. Bodl. Hebr. MSS. No. 1566, 1). Yayin ha Reḳaḥ, бес Мегиллаға мистикалық түсініктемелер. Рут кітабы мен «Ән әндері» 1608 жылы Люблинде жарық көрді. 145-ші псалмға түсініктеме (MS. De Rossi No. 1138). Жозеф Соломон Дельмедигоның «Мацреф ла-Хокма» (б. 14б) еңбегінде айтылған дұғаларға түсініктеме. Хиршлер баспасында басылды. Ta'ame we Sodot ha Tefillah (Neubauer, ib. No. 1575). Perush 'al Sefer Yeẓirah, Сефер Йецираға түсініктеме, Шаббетай Доннолоның түсініктемесінен алынған үзінділер. Бұл жұмыстың үзінділері алғаш рет 1562 жылы Мантуяда, кейіннен бірнеше жерлерде жарияланды; толық басылымы 1883 жылы Пржемысльде басылды. Midrash we Perush 'al ha Torah, пентатеухқа мистикалық түсіндірме, Азулай еске салған, жақында Клугман баспасында жарық көрді. Sha'are Binah, онда ол Киелі кітап аяттарын гематрия жүйесімен түсіндіре отырып, Талмудтың көптеген хаггадоттарының шығу тегін көрсетеді. Бұл жұмысты Соломон аль-Қабиц өзінің «Манот ха-Леви» еңбегінде жиі келтіреді. Shi'ur Komah, Ши'ур Кома, Пирке де Рабби Ишмаэль және Меркабаға (MS. Michael) түсініктеме. Sefer ha Ḥokmah, Құдайдың және періштелердің әр түрлі есімдері туралы мистикалық трактат, сондай-ақ «Тораның қақпалары» – שערי תורה туралы. Sefer ha Shem, жиырма екі әріптің есімдері туралы мистикалық зерттемелер, әріптердің орналасуының кестесімен (Neubauer, ib. No. 1569, 4). Eser Shemot, Құдайдың он есіміне түсініктеме (MS. Michael, No. 175). «Ха Охез» пьесасына түсініктеме. Сод ха-Зивуг, Сефер ха-Не'елам, Сефер Малаким, Сефер Тагим, Сефер Песақ және Сефер ха-Қолот атты алты кішкентай каббалалық трактат, олардың барлығы қолжазба күйінде сақталған (Neubauer, ib. No. 1566). Liḳḳuṭim, мистикалық үзінділер, Менахем Реканати еске салған. Sode Raza, «Меркаба» құпиялары туралы трактат. Бұл жұмыстың бір бөлігі 1701 жылы Амстердамда Sefer Razi'el ha Gadol деген атпен жарияланды. Кіріспеде редактор осы кітапты бастыруға оның көп бөлігі француз тілінде «Әліпби әріптері» деген атпен шығарылғанын көргеннен кейін шешім қабылдағанын айтады. Бұған қоса, Елазар көптеген Талмуд трактаттарына тосафоттар жазды, оларға Безалел Ашкенази өзінің «Шитта Мекуббецет» еңбегінде сілтеме жасайды; Иерусалим Талмудындағы «Шекали́м» трактатына түсініктеме, Ашери Вавилон Талмудындағы осы трактатқа берген түсініктемесінде келтірілген; сойылған малдың жарамдылығын тексеру туралы отыз алты тарау (MS. Michael No. 307). Зунц Елазардың құрастырған елу бес литургиялық өлең мен жоқтауларын тізімдейді.

Yir'at El, still extant in manuscript in the Vatican Library, containing mystical commentaries on Psalm 67, on the Menorah, and on Sefirat ha Omer. In 2001 this work was published as part of the book דרוש המלבוש והצמצום. Sefer ha Kabod, mystical explanations of various Biblical passages (Neubauer, Cat. Bodl. Hebr. MSS. No. 1566, 1). Yayin ha Reḳaḥ, mystical commentaries on the five Megillot. Those on Book of Ruth and the Song of Songs were published at Lublin, 1608. A commentary on Psalm 145. (MS. De Rossi No. 1138). A commentary on the prayers mentioned by Joseph Solomon Delmedigo in his Maẓref la Ḥokmah (p. 14b). Printed by Hirshler. Ta'ame we Sodot ha Tefillah (Neubauer, ib. No.1575.) Perush 'al Sefer Yeẓirah, a commentary on the Sefer Yetzirah, being extracts from Shabbethai Donnolo's commentary. Fragments of this work were first published at Mantua in 1562, later in several other places; a complete edition was printed at Przemysl, 1883. Midrash we Perush 'al ha Torah, mystical commentary on the Pentateuch, mentioned by Azulai, recently printed by klugman. Sha'are Binah, in which, interpreting Biblical verses by the system of gemaṭriyyot, he shows the origin of many haggadot of the Talmud. This work is frequently quoted by Solomon al Ḳabiẓ, in his Manot ha Lewi. Shi'ur Komah, a commentary on the Shi'ur Komah, the Pirḳe de Rabbi Yishma'el, and the Merkabah (MS. Michael). Sefer ha Ḥokmah, mystical treatise on the various names of God and of angels, and on the seventy three "Gates of the Torah", שערי תורה. Sefer ha Shem, mystical dissertations on the names of twenty two letters, with a table of permutations (Neubauer, ib. No. 1569, 4). Eser Shemot, commentary on the ten names of God (MS. Michael, No. 175). A commentary on the piyyuṭ "Ha Oḥez." Six small cabalistic treatises entitled Sod ha Ziwwug, Sefer ha Ne'elam, Sefer Mal'akim, Sefer Tagim, Sefer Pesaḳ, and Sefer ha Ḳolot, all of which are still extant in manuscript (Neubauer, ib. No. 1566). Liḳḳuṭim, mystical fragments, mentioned by Menahem Recanati. Sode Raza, a treatise on the mysteries of the "Merkabah." Part of this work was published at Amsterdam in 1701, under the title Sefer Razi'el ha Gadol. In the introduction the editor says that he decided to publish this book after having seen that the greater part of it had been produced in French under the title Images des Lettres de l'Alphabet. In addition to these works, Eleazar wrote tosafot to many Talmudical treatises, referred to by Bezalel Ashkenazi in his Shiṭṭah Meḳubbeẓet; a commentary on "Sheḳalim" in the Jerusalem Talmud, cited by Asheri in his commentary to that treatise in the Babylonian Talmud; thirty six chapters on the examination of slaughtered animals (MS. Michael No. 307). Zunz enumerates fifty five liturgical poems and dirges composed by Eleazar and occurring in the Ashkenazic maḥzorim, ḳinot, and seliḥot.