Кіріспе
Солтүстік Америка еліндегі адам құқықтары тарихына шолу.
АҚШ-та сөз бостандығы және өркендеуі АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуімен, көптеген штаттардың конституцияларымен, сондай-ақ штаттық және федералдық заңдармен үкімет тарапынан шектеулерден қатты қорғалады. Сөз бостандығы, сондай-ақ еркін сөз деп те аталады, цензурасыз, араласусыз және үкімет тарапынан шектеусіз пікірлерді еркін және ашық білдіруді білдіреді. Бірінші түзетуде бекітілген «сөз бостандығы» термині не айтуға, сондай-ақ не айтпауға қатысты шешімдерді қамтиды. АҚШ Жоғарғы Соты сөздің бірнеше санатын мойындады, оларға Бірінші түзету бойынша аз қорғаныс немесе мүлдем қорғаныс берілмейді, сондай-ақ үкіметтер сөзді уақыт, орын және тәсіл бойынша орынды шектеулер енгізе алады деп мойындады. Бірінші түзетудегі сөз бостандығына конституциялық құқық, инкорпорация доктринасы бойынша мемлекеттік және жергілікті органдарға қолданылады, тек үкімет тарапынан сөзді шектеуге ғана жол береді, егер жеке тұлғалар немесе бизнес үкімет атынан әрекет етпесе, олармен шектеулерге жол берілмейді. Дегенмен, оны шектеулі жағдайларда уақыт, орын және тәсіл бойынша шектеуге болады. Кейбір заңдар жеке бизнес пен жеке тұлғалардың басқалардың сөзін шектеу мүмкіндігін шектей алады, мысалы, қызметкерлердің жалақыларын әріптестерімен бөлісуіне немесе кәсіподақ құруға тырысуына тыйым салатын еңбек заңдары. Бірінші түзетудегі сөз бостандығы құқығы сөз мазмұны мен сөйлеу қабілетіне қатысты көптеген үкіметтік шектеулерді ғана емес, сонымен қатар ақпарат алу құқығын қорғайды, сөйлеушілерді кемсітетін көптеген үкіметтік шектеулер мен ауыртпалықтарға тыйым салады, жеке тұлғалардың белгілі бір сөздері үшін жауапкершілігін шектейді және үкіметтің жеке тұлғалар мен корпорациялардан сөйлеуді немесе олар келіспейтін сөздердің белгілі бір түрлерін қаржыландыруды талап етуіне жол бермейді. Бірінші түзетуде қорғауға аз немесе мүлдем берілмейтін сөздердің санаттарына әдепсіздік (Миллер тестімен анықталғандай), алаяқтық, бала порнографиясы, заңсыз әрекеттерге тікелей қатысты сөз, заңсыз әрекеттерге итермелейтін сөз және жарнама сияқты коммерциялық сөзді реттеу жатады. Осы шектеулі салаларда сөз бостандығына қатысты басқа шектеулер сөз бостандығы және басқа да құқықтарды теңгертіп, мысалы, авторлардың өз шығармаларына қатысты құқықтарын (авторлық құқық), белгілі бір тұлғаларға қарсы жақын немесе ықтимал зорлық-зомбылықтан қорғауды, басқаларға зиян келтіру үшін жалғанды пайдалануға шектеулерді (құрылыс және жала жабу) және адам түрмеде болған кезде байланыс жасауды қамтиды. Сөзді шектеу сотқа шағымданған кезде ол жарамсыз деп есептеледі және үкімет сотқа шектеудің конституциялық екенін дәлелдеуге міндетті.
Англия
Колониялық дәуірде ағылшын тіліндегі сөйлеу ережелері өте шектеулі болды. Англияның қылмыстық жалпы құқығындағы бүлік тудыратын қаралау қылмысы үкіметті сынауды қылмыс етіп жариялады. 1704–1705 жылдары жазған хатында Бас сот судьясы Джон Холт бұл тыйымның себебін былай түсіндірді: «Барлық үкіметтер үшін халықтың оған деген жақсы пікірі болуы өте қажет». Қаралау заңын бұзатын мәлімдеменің объективті шындыққа сай болуы қорғау болып есептелмеді. 1694 жылға дейін Англияда лицензиялаудың күрделі жүйесі болды; ешбір басылым үкіметтен берілген лицензиясыз жарияланбады.
Колониялар
Бастапқыда колониялар сөз бостандығын қорғау тұрғысынан әртүрлі пікірде болды. Америкадағы ағылшын отаршылдығы кезінде Англиямен салыстырғанда, бүлікшіл жала жабу үшін қудалау аз болды, бірақ диссиденттік сөздерге қатысты басқа да шектеулер болды. Колониялық дәуірде сөзді бақылаудың ең қатаң түрлері діни тұрғыдан құдайға қарсы сөздерді тыйым салу немесе цензуралау болып табылды. Мысалы, 1646 жылы Массачусетс штатында жанының мәңгілігін жоққа шығарған адамдар жазаланды. 1612 жылы Вирджиния губернаторы Вирджинияның «Құдайлық, моральдық және әскери заңдары» бойынша, Үштікке қарсы шыққан адамға өлім жазасын белгіледі, бұл заң сонымен қатар құдайды қорлауды, дін қызметкерлері мен патшалар туралы жаман сөздерді және «арсыз сөздерді» тыйым салды. Соңғы зерттеулер 17 ғасырдағы колониялардағы бүлікшіл сөздерге (баспасөз болмаған кезде) назар аудара отырып, 1607 жылдан 1700 жылға дейін колонистердің сөз бостандығы күрт кеңейгенін көрсетті, бұл Революциялық буын арасындағы саяси қарсылықтың негізін қалады. 1735 жылы Джон Питер Зенгердің ісі – Зенгердің Нью-Йорк губернаторы Уильям Косбиді сынағандығы үшін бүлікшіл жала жабу бойынша қудалану. Эндрю Гамильтон Зенгерді қорғады және шындықтың бүлікшіл жала жабу қылмысынан қорғаныс ретінде танылуы керек деп мәлімдеді, бірақ сот бұл аргументті қабылдамады. Дегенмен, Гамильтон қазылар алқасын заңды елемеуге және Зенгерді ақтауға көндірді. Бұл іс сөз бостандығының жеңісі және сот шешімін жоққа шығарудың көрнекті мысалы саналады. Бұл іс сөз бостандығын қабылдау мен төзімділікке бейімділіктің бастамасы болды.
Бірінші түзетуді ратификациялау
1780 жылдары Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін жаңа Конституцияны қабылдау мәселесі федералистер, мысалы, Александр Гамильтон сияқты күшті федералды үкіметті қолдағандар, және антифедералистер, Томас Джефферсон мен Патрик Генри сияқты әлсіз федералды үкіметті қолдағандар арасындағы дау-жанжалға әкелді. Конституцияны бекіту процесінде және одан кейін антифедералистер мен штат заң шығарушылары жаңа Конституция федералды үкіметтің билігіне тым көп мән береді деп алаңдады. Құқықтар туралы билльдің жасалуы және соңында қабылдануы, оның ішінде Бірінші түзету, көбінесе осы алаңдаушылықтардың нәтижесі болды, себебі Құқықтар туралы билль федералды үкіметтің билігін шектеді.
Шетелдік және бүлік актілері
1798 жылы Конгресс, онда сол кезде Бірінші түзетуді бекіткен бірнеше адам болды, «Шет елдіктер және бүлік туралы» заңдарды қабылдады. Бұл заңдарға сәйкес, «Америка Құрама Штаттарының үкіметіне, Америка Құрама Штаттары Конгресінің кез келген палатасына немесе Америка Құрама Штаттарының Президентіне қарсы жалған, қорқынышты және зұлым жазбаларды жариялауға тыйым салынды, олардың атын жоққа шығару немесе оларды қорлау, беделін түсіру мақсатында, немесе Америка Құрама Штаттарының адал халқының оларға деген жеккөрінісін ояту, немесе Америка Құрама Штаттарында бүлік шығару, немесе кез келген заңсыз біріккендерді Америка Құрама Штаттарының кез келген заңына немесе Америка Құрама Штаттары Президентінің кез келген әрекетіне қарсы тұру үшін құру мақсатында» болса, тыйым салынды. Заң шындықты қорғау құралы ретінде қарастырылды және зұлым ниетті дәлелдеуді талап етті. Дегенмен, 1798 жылғы заң Бірінші түзетуді қабылдаған заң шығарушылардың ниетін анықтауды біршама қиын етті, себебі Бірінші түзетуді қабылдауға қолдау көрсеткен Конгресс мүшелерінің кейбіреуі 1798 жылғы заңды қабылдауға дауыс берді. Президент Джон Адамс басшылығындағы федералистер бұл заңды өздерінің қарсыластары – Демократиялық-республикалықтарға қарсы белсенді түрде пайдаланды. «Шет елдіктер және бүлік туралы» заңдар 1800 жылғы сайлаудағы маңызды саяси мәселе болды, ал Томас Джефферсон президент болып сайланғаннан кейін, бұл заң бойынша сотталғандарды кешірді. Заңның мерзімі бітіп, Жоғарғы Сот оның конституциялық екендігін ешқашан шешпеді. «Нью-Йорк Таймс» v. «Сулливан» ісінде Сот «Бұл сотта қаскөйлік туралы заң ешқашан тексерілмесе де, оның жарамдылығына жасалған шабуыл тарих сотында жеңіске жетті» деп мәлімдеді. 376 АҚШ 254, 276 (1964).
Цензура дәуірі
XIX ғасырдың соңынан бастап XX ғасырдың ортасына дейін әртүрлі заңдар сөзді қазіргі уақытта рұқсат етілмейтін жолдармен шектеді, негізінен қоғамдық нормаларға байланысты. Америка Азамат соғысы кезінде кездескен ұятсыз тіл мен кең таралған порнографиядан әсер алған Энтони Комсток Виктория дәуірінің моральдық принциптерін қозғаған сөзді үкімет тарапынан тоқтатуды жақтады. Ол 1873 жылы Нью-Йорк штаты үкіметін Нью-Йорк Жамандықтарды жою қоғамын құруға көндірді және 1878 жылы Бостондағы Құпияны сақтау және ескерту қоғамын құруға ықпал етті. Қалалық және штаттық үкіметтер газеттерді, кітаптарды, театрларды, комедиялық қойылымдарды және фильмдерді қарапайым халықты ренжітетін мазмұны бар-жоғын тексерді, сондай-ақ тұтқындау, материалдарды тәркілеу және айыппұл салу арқылы заңдарды орындады. Конгресс қабылдаған Комсток заңдары (және оған байланысты штат заңдары) АҚШ почтасы арқылы порнографиялық материалдарды, контрацепция, аборт және секс-тойлар туралы ақпаратты, сондай-ақ жыныстық қатынас туралы жеке хаттарды жіберуге тыйым салды. Штат және жергілікті үкіметтердің американдық фильмдерге қатысты реттеуі 1930 жылдан 1968 жылға дейін «Киноөндіріс кодексі» арқылы толықтырылды, бұл индустрияның федералдық реттеуді болдырмау үшін жасаған әрекеті болды. Ұқсас индустрия қолдауына ие болған Комикс кодексі 1954 жылдан 2011 жылға дейін сақталды. Кейбір заңдар моральдық емес, ұлттық қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтан туындады. Цензура басқармасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери маңызы бар ақпараттың таралуын тоқтатты, оның ішінде журналистердің және АҚШ-қа кіретін немесе одан шығатын барлық корреспонденцияның таралуын шектеді. 1940-1950 жылдардағы Маккартизм коммунизмді жақтауды және Голливудтың қара тізімін құруға әкелді. Бұл 1940 жылғы Смит заңы бойынша кейбір қудалауларға әкелді.
Қазіргі заманғы көзқарас
Уоррен сотының 20-ғасырдың ортасынан соңына дейінгі сот шешімдерінің нәтижесінде, Сот сөз бостандығы, егер нақты ерекшеліктер болмаса, әдетте қорғалатыны болжамдалатын негізгі қағидаға көшті. Сондықтан, белгілі бір шектеулі ерекшеліктерді ескермегенде, үкімет сөздің мазмұнын реттеуге құқылы емес. 1971 жылы «Коэн Калифорнияға қарсы» ісінде судья Джон Маршалл Харлан II «Уитни Калифорнияға қарсы» ісіне сілтеме жасап, Бірінші түзету «идеялар базарының» қадір-қасиетін қорғауға бағытталғанын атап өтті. Ал 1972 жылы судья Тургуд Маршалл былай деп түсіндірді: [А] ең бастысы, Бірінші түзету үкіметтің хабарына, идеяларына, тақырыбына немесе мазмұнына байланысты сөзді шектеуге құқығы жоқ екенін білдіреді. [Дереккөздер] Саясатымыз бен мәдениетімізді одан әрі дамыту және әрбір адамның өзін-өзі толыққанды сезінуіне мүмкіндік беру үшін, халқымызға үкімет цензурасынан тәуелсіз кез келген ойды білдіру құқығы кепілдендірілген. Осы тыйым салынған цензураның мәні – мазмұнды бақылау. Мазмұнына байланысты сөзді білдіруге кез келген шектеу «қоғамдық мәселелер бойынша пікір-таластың тежелмейтін, тұрақты және ашық болуын қамтамасыз етуге қатысты ұлттық бекем міндеттемені» толығымен жоққа шығарады. [Дереккөздер]
[A]bove all else, the First Amendment means that government has no power to restrict expression because of its message, its ideas, its subject matter, or its content. [Citations.] To permit the continued building of our politics and culture, and to assure self fulfillment for each individual, our people are guaranteed the right to express any thought, free from government censorship. The essence of this forbidden censorship is content control. Any restriction on expressive activity because of its content would completely undercut the 'profound national commitment to the principle that debate on public issues should be uninhibited, robust, and wide open.' [Citation.]
Негізгі саяси сөйлеу
Негізгі саяси сөз – саяси мәселелерді талқылау, оның ішінде үкіметтік заңдар мен саясаттарға қатысты пікірлер, үкіметтік шараларға жататын қоғамдық мәселелерді талқылау, саяси партиялар, жеке саясаткерлер, саяси кандидаттар және т.б. туралы пікірлер айту. Бұл үкімет пен оның басшыларын, тіпті өте қатал немесе ұятты сөздермен ашық сынау құқығын қамтиды. Негізгі саяси сөз – функционалды республика үшін маңызды болғандықтан, ең жоғары қорғалатын сөз түрі. Мысалы, *Бакли против Валео* ісінде Жоғарғы Сот былай деп жазды:
"Қоғамдық мәселелерді талқылау және кандидаттардың қабілеттері жөніндегі пікірталас – біздің Конституциямызда орнатылған үкімет жүйесінің жұмыс істеуінің ажырамас бөлігі болып табылады. Бірінші түзету мұндай саяси өрнекке "халықтың қалаған саяси және әлеуметтік өзгерістерді жеткізу үшін идеялардың еркін алмасуын қамтамасыз ету" мақсатымен ең кең қорғауды ұсынады. Негізгі саяси сөздерге қойылатын шектеулер қатаң тексеруден өтуі керек, әйтпесе олар күшін жояды. Жоғарғы Сот сайлау құқығының өзі саяси "сөз" емес екенін, демек, маңызды регламенттерге бағынуға болатынын, ал лауазымға түсу құқығы да шектелуі мүмкін деп шешті. Алайда, мұндай шектеулерді өзгерту немесе жою туралы талаптар Бірінші түзетумен қорғалады, ал сайлау құқығының кейбір түрлеріне конституцияның басқа бөлімдерімен тыйым салынған."
Коммерциялық сөйлеу
Бірінші түзетудің толық қорғауынан тыс емес коммерциялық сөйлеу, яғни 1978 жылы «Охралик v. Ohio State Bar Assn.» ісінде анықталғандай, «коммерциялық операцияны ұсынатын» сөйлеу. Мұндай сөйлеу әдетте мемлекет тарапынан реттелетін нарықта айтылғанымен, мәнді құндылығын сақтайды. 1980 жылы «Central Hudson Gas & Electric Corp. v. Public Service Commission» ісі коммерциялық сөйлеуге қойылатын шектеулер төрт элементтен тұратын аралық тексеруге жататынын белгіледі. «Sorrell v. IMS Health Inc.» (2011) ісі коммерциялық сөйлеудің сөйлеудің жеке түрі ретінде бар екендігіне күмән тудырады.
Экспрессивті мінез-құлық
Экспрессивті мінез-құлық, сондай-ақ "символикалық сөйлеу" немесе "сөйлеу актілері" деп аталатын бұл құбылыс – хабарламаны жеткізу мақсатындағы сөзсіз әрекеттерді білдіреді. Мысалдарға, мәлімдеме ретінде жасалғанда (саяси наразылықта ту өртеу сияқты) бір затты құру немесе жою, хабар жеткізу үшін ұйымдастырылған үнсіз шерулер мен митингілер, мағыналы символдар бейнеленген киім (мысалы, соғысқа қарсы белгілер), дене тілі, кодталған хабарламалар, идеялар мен құрылымдардың компьютерлік кодта ("бағдарламалық жасақтама") бейнеленуі, математикалық және ғылыми формулалар, сондай-ақ, жасырын мағына арқылы көзқарас, сұраныс немесе пікірді жеткізетін сөздік актілер жатады. Федералды сот шешімдері экспрессивті мінез-құлықты Бірінші түзетуде қорғалған сөз болып таниды, бірақ бұл тікелей түрде құжатта жазылмаған. Мысалы, Бірінші түзету тұрғысынан қарағанда, компьютерлік код – проблеманы шешу жолын, компьютерге берілген нақты нұсқаулармен сипаттау тәсілі, ал ту өртеу – тиісті елдің іс-әрекеттеріне немесе саяси позициясына қарсы пікірді күшпен білдірудің бір жолы. 1995 жылғы Hurley v. Irish American Gay, Lesbian, and Bisexual Group of Boston ісінде АҚШ Жоғарғы Соты Джексон Поллоктың өнері, Арнольд Шенбергтің экспрессионистік музыкасы және "Жаббервоки" поэмасының қорғалатынын растады. Бұл, мысалы, нацистік Германияның "бұзылған өнер" және "бұзылған музыка" деп атаған нәрселерді тыйым салғанмен қарама-қайшы келеді. 2010 жылғы Kleinman v. City of San Marcos ісінде АҚШ-тың Бесінші апелляциялық округі көркемдік экспрессивті элементтердің сөз болып танылмаған элементтермен (мысалы, көркем суреттелген ескі автомобиль немесе граффитимен безендірілген киім) қосылған бірнеше жағдайды атап өтті. Әрбір жағдайда соттар Бірінші түзетудің толық қорғалуын қолданды, бірақ орталық тексеруді пайдаланды және мазмұнына қарамастан үкіметтік ережелерді қолдады (мысалы, қоғамдық жолдарда ескі автомобильдерді көрсетуге тыйым салу, тротуар сатушыларына уақыт және орын шектеулері). Morse v. Frederick ісінде айыпталушы "BONG HITS 4 JESUS" слоганының көңіл көтеру немесе жиреншік тудыру мақсатында болғанын, бірақ ешбір нәрсені насияттамайтынын мәлімдеді, бірақ Жоғарғы Сот оны мектептегі сөздік тәртіп ережелері бойынша жазалауға болатынын шешті, өйткені ақылға қонымды адам оны заңсыз есірткі қолдануды қолдайтын ретінде түсіндіруі мүмкін (бұл мектеп саясатына қайшы).
Сөйлеуге шектеулердің түрлері
Жоғарғы Сот сөзді шектеуші бірнеше түрлі заңдарды мойындады және әрбір заң түрін әртүрлі деңгейде тексеруге жатады.
Мазмұнға негізделген шектеулер
Мазмұнға негізделген шектеулер "үкіметтің игі ниеті, мазмұнға бейтарап негіздемесі немесе реттелетін сөйлеуде қамтылған идеяларға қарсылықсыздығына қарамастан, конституцияға қайшы келеді". Сөз мазмұнын тексеруді талап ететін шектеулер қатаң тексеруден өтуі тиіс. Мазмұнға негізделген шектеулер көзқарас немесе тақырып бойынша кемсітушілікке әкелуі мүмкін. Сөйлеу тақырыбын реттейтін заңның мысалы – мектеп алдындағы барлық пикетке тыйым салатын қалалық жарлық, бірақ еңбек пикеттеріне рұқсат беру. Бұл заң тақырыптық кемсітушілікке теңеледі, өйткені ол кімге сөйлеуге рұқсат беретінін шешуде бір тақырыпты екіншісінен артық көреді. Спикердің көзқарасын реттейтін заңның мысалы – мемлекеттік қызметкердің мемлекеттік меншікте абортқа қарсы сөйлеуге рұқсат берген, бірақ заңды абортты қолдаушылардың сөйлеуін олардың көзқарастарына байланысты тыйым салған саясаты. Мұндай саясат "көзқарас дискриминациясы" болып есептеледі. Кейбір көзқарастарға қатысты, бірақ басқаларға қатысты емес шектеулер ең жоғары деңгейдегі тексеруге ұшырайды және олар соттың ерекше ерекшеліктерінің біріне кірмейтін болса, әдетте жойылады. Бұған мысал ретінде 2001 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Legal Services Corp. v. Velazquez ісі бойынша шешімін қарастыруға болады. Осы істе Сот мемлекеттік субсидияны нақты бір көзқарасты насихаттау үшін пайдалануға болмайды деп шешті. Сот Snyder v. Phelps (2011) ісінде шектеудің мазмұнға негізделгенін немесе мазмұндық бейтараптығын анықтаудың бір жолы – спикердің дәл сол жағдайларда басқаша хабарлама жеткізгенін қарастыру екенін атап өтті: "Вестборо тұрған жерде, "Құдай Американы жарылқасын" және "Құдай сені жақсы көреді" деген жазулармен тұрған қауым мүшелерінің тобы жауапкершілікке тартылмаған болар еді. Вестборо айтқан сөздері оларды азаматтық зиянға ұшыратты".
Уақыт, орын және тәртіп шектеулері және Бірінші түзету
АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуінде «Конгресс дін құруға қатысты заң шығармауы тиіс, немесе оның еркін танылуына кедерілдіру, немесе сөз бостандығын, немесе баспасөз бостандығын шектеу, немесе халықтың бейбіт жиналу және өкіметтен өз мүдделерін қорғау үшін шағымдану құқығын жою» делінген. Бірінші түзетуді қате түсіну оңай, оны адамдарға қалағандарын, қалаған уақытта және қалаған жерде айту құқығын береді деп ойлау мүмкін. Алайда, АҚШ Жоғарғы Соты Бірінші түзету мұндай билікті беруді көздемегенін түсіндірді. Сот үнемі үкіметтің сөз бостандығына шектеу қою құқығы бар екенін растады. Кларк пен Шығармашылық Зорлық-Зомбылықсыз Қоғам ісінде (1984) айтылғандай, «[уақыт, орын және тәсіл] шектеулері жарамды болып есептеледі, егер олар реттелетін сөздің мазмұнына сілтеме жасамай, маңызды мемлекеттік мүддеге қызмет ету үшін нақты белгіленген болса және ақпаратты жеткізу үшін жеткілікті баламалы арналарды ашық қалдырса». Бұл шектеулердің конституциялық екендігі Жоғарғы Соттың көптеген істерінде қайта-қайта дәлелденді. Дәстүрлі қоғамдық форумдарға парктері мен тротуарлары бар қоғамдық орындар кіреді. Осы аймақтар Бірінші түзету бойынша ең жоғары қорғауға ие. Дегенмен, дәстүрлі қоғамдық форумдар әлі де уақыт, орын және тәсіл шектеулеріне бағынады, яғни шектеулер мазмұнға бейтарап болуы керек, маңызды мемлекеттік мүддеге қызмет етуі керек және жеткілікті баламаларға мүмкіндік беруі керек. АҚШ Пошта қызметі мен Гринбург азаматтық бірлестіктері кеңесі ісінде (1981) «Бірінші түзету мүлікке қол жеткізуді кепілдемейді, егер ол үкіметке тиесілі болса немесе оның бақылауында болса» делінген. Маршалл судьясы Грейнед пен Рокфорд қаласы ісінде (1972) осыған ұқсас мәселеге тоқталып, «Басты сұрақ – сөз айту тәсілі белгілі бір орында белгілі бір уақыттағы қалыпты қызметке үйлесімді ме?» деді. Шектеу құқығы Чикаго қаласы мен Александр ісінде (2014) көрінді, онда «Occupy» қозғалысы парк жабылып, сол уақытта наразылық білдіруге рұқсат берілмегендіктен шектелді. Дегенмен, сөз сөйлеушінің көзқарасы немесе сөздің мазмұны сөзді кемсітуге негіз бола алмайды. Бұл көзқарасқа қарсылар көп. Мысалы, Чикаго қаласы мен Александр ісінде (2014) пікір білдірген судья Пирс шектеулердің мақсаты тек сөзді кейінге қалдыру екенін, қоғамға салған проблемаларды азайту үшін ғана екенін айтты. Белгіленген қоғамдық форумдар дәстүрлі қоғамдық форумдар сияқты шектеулерге бағынады, яғни уақыт, орын және тәсіл шектеулері мазмұнға бейтарап болуы керек, үкіметтік мүддеге қызмет етуі керек және жеткілікті баламаларға мүмкіндік беруі керек. Қоғамдық емес форумдарға әуежай терминалдары мен ішкі почта жүйелері кіреді. Сөз бостандығы біздің қоғамымызда маңызды болғанымен, қоғамдық тәртіп және қоғамдық бейбітшілік сияқты басқа да маңызды құндылықтар бар. Уақыт, орын және тәсіл шектеулерінің рөлі біздің қоғамымыздағы қарама-қайшы құндылықтарды теңестіруге бағытталған. Соттар мен басқа да мемлекеттік органдар сөзді уақыт, орын және тәсіл тұрғысынан шектеуді қалай шешетінін түсіну маңызды. Жоғарыда айтылғандай, Жоғарғы Сот пен басқа да мемлекеттік органдар уақыт, орын және тәсіл шектеулерін қою үшін олар шектеулердің мазмұнға бейтарап, нақты белгіленген, маңызды мемлекеттік мүддеге қызмет ететіні және басқа да коммуникация тәсілдеріне мүмкіндік беретініне көз жеткізуі керек.
Жалғандық
Сауда алаяқтығына, жалған валютаға және жалған куәлік беруге қарсы заңдар белгілі бір шекте күшінде, бірақ кейбір фактілердің жалған айтылуы қорғалған.
Заңсыз іс-әрекетті қозғау
Заңбұзушылыққа жетелеп отырған сөздер бастапқыда Шенк пен АҚШ арасындағы іс бойынша қалыптасқан, «адамдарға қауіп тудыру» тесті арқылы тыйым салынды, бірақ бұл тест кейіннен Бранденбург пен Огайо арасындағы іс бойынша қалыптасқан «жақын арадағы заңбұзушылыққа шақыру» тестімен күшін жойды.
Қақтығысқан сөздер
Қоршаған ортаны уландыратын, өзінің зияндылығымен немесе естіген адамды дереу қарсы шараларға немесе тәртіпсіздікке ұшыратуға мүмкіндік беретін сөздер. Мұндай сөздерді қолдану Бірінші түзетуде қорғалған "сөз бостандығы" деп есептелмейді.
Нағыз қауіптер
Уоттс АҚШ-қа қарсы, Вирджиния Блэкке қарсы.
Жамандық
Миллер сынағы арқылы, қазіргі қоғамдық нормаларға сәйкес анықталатын әдепсіздік – заңмен қорғалмайтын сөз болып табылады. Бұл сөздің мынадай барлық белгілері болуы керек: құмарлыққа шақыру, жыныстық әрекеттерді айқын түрде ұятты етіп көрсету немесе сипаттау, сондай-ақ маңызды әдеби, көркемдік, саяси немесе ғылыми құндылығының болмауы. (Бұл көбінесе порнографияның ауыр түрлеріне қолданылады.) Алабама штатының 1998 жылғы «Әдепсіздікке қарсы іс-қимыл» заңы жыныстық ойыншықтарға қатысты қолданылады. Техас штатының 1973 жылғы ұқсас заңы (2003 жылы жаңартылған) 2008 жылы конституцияға қайшы деп жарияланды.
Бала порнографиясы
Нью-Йорк штатының Ферберге қарсы ісін қараңыз.
Жамандау
Жамандау мен жала жабуға қойылатын шектеулер азаматтық жауапкершілікке алып келеді және Жоғарғы Сот тарапынан қолдау тапқан. "Хастлер журналы Фалвеллге қарсы" ісі, "Халық Ларри Флинтке қарсы" фильмінде кеңінен танымал болған, жамандаудың анықтамасын тарылтты. "Нью-Йорк Таймс" компаниясы Суливанға қарсы ісінде нақты зұлымдық стандартын орнатты, бұл қоғамдық тұлғалар үшін талапкерлерге қойылатын өте жоғары талап. "Федералды үкіметтің қарауына жататын" мәселелер бойынша жалған мәлімдемелер жасау да қылмыс болып есептеледі.
Жеке өмірге қол сұғу
Time, Inc. v. Hill қараңыз.
Ес-түсінікті қасақана зақымдау
Hustler Magazine v. Falwell, Texas v. Johnson ісін қараңыз.
Үгіт-насихатқа арналған жарналар
Buckley v. Valeo және McCutcheon v. Federal Election Commission қараңыз.
Тәуелсіз саяси шығыстар
Citizens United v. Federal Election Commission қараңыз.
Үкімет сөз сөйледі
Үкіметтік сөйлеу доктринасы үкіметтің өзінің сөйлеуін цензуралауға құқығы бар екенін белгілейді, бұл оның ауқымы туралы көптеген даулы шешімдерге алып келді.
Қызметкердің қоғамдық сөйлеуі
Мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік міндеттеріне байланысты жасаған мәлімдемелері Garcetti v. Ceballos ісінде көрсілгендей, Бірінші түзетуге сәйкес жұмыс берушінің тәртіптік жазасынан қорғалмайды. Бұл мемлекеттік тапсырыс беруші жеке мердігерлерге де қатысты. Бірінші түзету мемлекеттік қызметкерлерді тек мемлекеттік жұмыс берушілерден қызметтік міндеттерінен тыс, қоғамдық мүддеде сөйлеген жағдайларда ғана қорғайды, Pickering v. Township High School District ісінде жаңартылып, Lane v. Franks ісінде нақтыландырылған. Сөз жеке сектордағы тәртіптік шаралардан қорғалмайды. Көптеген істерде жұмыс берушімен байланысты немесе жұмыс беруші талап еткен сөз, сондай-ақ жұмыс беруші сияқты үшінші тараптан келген жазалау шаралары қарастырылады. Lane v. Burrows (бұрынғы Lane v. Franks) ісі осы мәселелердің көптерін қарастырып, олардың нәтижесін қорытындылайды. Егер сотта куәлік берушінің куәлігі оның қызметтік міндеттеріне жатпаса, ол азамат ретінде куәлік береді және Бірінші түзетумен қорғалады. Ал сөйлеуі оның міндеттерінің тікелей бөлігі болса және тек оған байланысты болмаса, онда мұндай қорғау болмауы мүмкін. Мұндай істерде көтерілетін мәселелер: соттағы адамдардың шындықты айту үшін қауіпсіз сезінуі және шындықты айту қажеттілігі; жұмыс берушіге зиян келтіретін сөз айтқан жағдайда жұмыс берушінің әрекет ету құқығы; құпия ақпарат берушілердің құқықтары; мәселенің шындығын білетін және жақсы түсінген адамдардың осы туралы айта алуының қоғамға тигізер пайдасы.
Оқушылардың сөйлеуі
Тинкерге қарсы Дес-Мойн тәуелсіз қоғамдық мектеп округінің (1969) ісінде Жоғарғы Сот мемлекеттік мектептерге баратын балаларға Бірінші түзетудің кең қорғауын кеңейтті, егер ол "мектеп тәртібіне немесе басқалардың құқықтарына елеулі кедергі келтірмесе" цензураға тыйым салды. Кейінгі бірнеше шешімдер осы қорғауды бекітті немесе шектеді. Бетел мектеп округінің Фрейзерге қарсы ісі (1986) жыныстық меңдеулерге толы болған және "әдепсіз" емес, "жаман" деп танылған студентке қатысты тәртіптік шараларды қолдады. Hazelwood v. Kuhlmeier (1988) студенттердің еркін өркендеуі үшін форум ретінде құрылмаған мектеп газеттерінде цензураға рұқсат берді. Гильс v. Marineau (2006) студенттің президент Джордж Бушты паш етіп, алкоголь және есірткі қолдану туралы айыптауларды қамтитын футболка кию құқығын растады. Морз v. Фредерик (2007) мектептен тыс жерде, бірақ мектеп бақылауында өткен шарада "BONG HiTS 4 JESUS" деген баннер ұстаған студенттің оқудан шығарылуын қолдады. Lowry v. Watson Chapel мектеп округі ісінде апелляциялық сот мектептің киім талаптары мен әдебиет тарату саясатын, олардың мектеп округіне қатысты сынды анықсыз және қажетсіз шектегені үшін жойды. Мұндай қорғау мемлекеттік колледждер мен университеттерге де қолданылады; мысалы, еркін пікір алмасу форумы ретінде құрылған студенттік газеттер апелляциялық соттар тарапынан кең қорғауға ие болды.
Әскери құпиялар
АҚШ-та ұлттық қауіпсіздік туралы ақпаратты жариялау, жинау немесе жинақтау қорғалмаған сөз болып саналады. "Ұлттық қорғаныс"қа қатысты ақпарат, оның жариялануынан ұлттық қауіпсіздікке зиян келтірілуі мүмкін болмаса да, қорғалады. Ұлттық қауіпсіздікке елеулі зиян келтіру потенциалы бар әскери емес ақпарат, оның зиянды салдары туралы тиісті ниет немесе біліммен қасақана жарияланудан ғана қорғалады. Президент белгілеген маңызды қорғаныс нысандары мен жабдықтарының фотосуреттері мен эскиздерін рұқсатсыз жасау, жариялау, сату немесе беруге тыйым салынады. Белгілі бір құпия ақпаратты біліп, қасақана жариялауға тыйым салынады. "Құпия деректерді" кез келген адамға рұқсатсыз жеткізу, ондай деректерді жеткізуге тырысу немесе оған құлық жасауға тыйым салынады. Егер адам "жасырын агенттерді анықтау және әшкерелеу мақсатындағы іс-әрекеттер тізбегі" арқылы жасырын агенттің кім екенін білсе, құпия ақпаратқа қол жеткізуге рұқсаты жоқ кез келген адамға оның кім екенін жариялауға тыйым салынады, егер мұндай іс-әрекеттер АҚШ-тың шетелдік барлау жұмысына зиян келтіруі мүмкін деген негізгі себеп болса. Қылмыстық жазалардан басқа, мұндай сөзді ұстап тұру үшін еңбек шарты, мемлекеттік қызметтен шеттету, ақшалай айыппұлдар, құпиялылық туралы келісімдер, мүлікті тәркілеу, сотқа шақыру, паспортты қайтару және алдын ала шектеу сияқты шаралар қолданылады.
Өнертабыстар
1917 жылғы ерікті тендер туралы заң Патент комиссарына АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне зиян келтіруі мүмкін өнертабыстарды сертификаттаудан бас тартуға және осы өнертабысты АҚШ үкіметінің пайдалануына беруге құқық берді. 1951 жылы ол өнертабыстарды жариялаудан немесе ақпаратты таратудан тыйым салатын Өнертабыс құпиялылығы туралы заңмен алмастырылды. Екі заң да тиісті өнертапқыштарға қылмыстық жазалар белгіледі. 1950–1974 жылдар аралығында АҚШ төтенше жағдай режимінде болды, одан кейін бейбіт уақыттағы құпиялылық бұйрықтары қолданысқа енді. 1959 жылдан 1974 жылға дейін жылына шамамен 4100–5000 бұйрық шығарылды, 1991 жылы бұл көрсеткіш 6193 бұйрыққа жетті, ал 1991 жылдан 2003 жылға дейін жылына шамамен 5200 бұйрық шығарылды. Атом энергиясы және криптография сияқты зерттеулердің белгілі бір салалары үнемі осы шеңберге кіреді. Үкімет суық синтез, ғарыш технологиясы, радарлық зымыран жүйелері және Citizens Band радио дауыс шифрлегіштеріне құпиялылық бұйрықтарын жүргізді, сондай-ақ оларды оптикалық инженерия және вакуумдық технология салаларына таратуға әрекеттер жасалды.
Ядролық ақпарат
1954 жылғы Атом энергиясы туралы заң автоматты түрде "атом қаруын (1) жобалау, өндіру немесе пайдалану; (2) арнайы ядролық материалдарды өндіру; немесе (3) энергия өндірісінде арнайы ядролық материалдарды пайдалану туралы барлық мәліметтерді" жіктейді. Үкімет 1950 жылы "Scientific American" және 1979 жылы "The Progressive" журналдарында ядролық ақпаратты, оның ішінде бомбаның құрылымын жариялауға тыйым салуға әрекеттенді, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды.
Қарулар
1999 жылғы заңда, фосфат іздеу және Меномини тайпасына тиіс өтемақы туралы бағытталған заңға қосымша, "жарылғыш заттарды, қирату құрылғыларын немесе жаппай қырып-жою қаруын жасауды немесе қолдануды үйрету немесе көрсету, сондай-ақ кез келген жолмен жарылғыш заттарды, қирату құрылғыларын немесе жаппай қырып-жою қаруын жасау немесе қолдану туралы толық немесе ішінара ақпаратты тарату" қылмыс деп белгіленді. Мұндай оқытудың, көрсетудің немесе ақпараттың "зоттық қылмыс құрамына кіретін қызметтерге пайдаланылуына немесе оларды ілгерілетуіне" бағытталған немесе мұндай пайдалануды білген жағдайда бұл қылмыс болып есептеледі. Бұл, қылмыстық мақсаттар үшін бомба жасау туралы ақпаратты пайдалану мен таратуды қамтитын басқа да федералдық заңдарға қосымша жасалды. Алғаш рет бұл заң 2003 жылы 18 жасар Шерман Мартин Остинге қатысты қолданылды, ол сол кезде еркін жарияланған ақпаратты таратқан. Остин өзінің кінәлі екенін мойындады және оның үкіміне шағым түспеді, сондықтан 18 U.S.C. § 842 (p) конституциялық екендігі әлі де күмәнді.
Интернет-сөйлеу, онлайн-форумдар
9-0 дауыспен Жоғарғы Сот «Рено қарсы ACLU» ісінде Бірінші түзетуді Интернетке толыққанды қолдануға кеңейтті, бұл шешім 1996 жылғы «Коммуникациялық әдепсіздік туралы» заңның бөліктерін жойды, ол «әдепсіз» онлайн-коммуникацияға тыйым салды. Соттың шешімі кітаптарға, журналдарға, фильмдерге және ауызша сөйлеуге берілген конституциялық қорғауды Интернетте жарияланған материалдарға да қатысты етті. Конгресс Интернеттегі мазмұнды реттеуге екінші рет әрекеттенді, «Балаларды Интернеттен қорғау туралы» заңды (COPA) қабылдады. 2002 жылы Жоғарғы Сот «Америка Азаматтық еркіндіктері одағының Ашкрофқа қарсы» ісінде Интернетке қатысты кез келген шектеулердің конституцияға қайшы екенін тағы да растады. «Америка Құрама Штаттарының Америка кітапханалар қауымдастығына қарсы» (2003) ісінде Жоғарғы Сот Конгресс мемлекеттік мектептер мен кітапханалардан мемлекеттік қаржы алу шарты ретінде мазмұнды басқару бағдарламалық қамтамасын орнатуды талап етуге құқылы екенін шешті. Сот судьялары Бірінші түзетуге қатысты мәселелер «Балаларды Интернеттен қорғау туралы» заңның ересектерге кітапханашылардан сүзгілерді өшіруді немесе жеке сайттарды ашуды сұрауға мүмкіндік беретін ережелерімен шешілгенін айтты.
Жеке меншік, жеке меншік, жеке жұмыс берушілердің қызметкерлерін жұмыстан шығару
Бірінші түзетуде сөз бостандығын шектеуге тыйым салынған деген жалпы қате түсінікке қарамастан, түзету мәтіні тек АҚШ Конгресіне (және одан туындайтын, Конгрестен өкілеттік алғандарға) мұндай шектеу салуға тыйым салады. 1925 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының «Гитлоу Нью-Йоркке қарсы» шешімінен бастап, бұл тыйым он төртінші түзету мәтініне сүйене отырып, штаттық және жергілікті билік органдарына да қолданыла бастады. Сөз бостандығы саласындағы маңызды мәселе – Бірінші түзету тек осы мемлекеттік органдарға қарсы ғана түсіндірілуі керек пе, әлде жеке тұлғаларға да қолданылуы мүмкін бе деген сауал. Атап айтқанда, жеке меншік иелеріне өздерінің жерлерінде сөз бостандығын жүзеге асырудан басқаларды шеттету үшін мемлекеттік құралдарды пайдалануға рұқсат етілуі керек пе деген мәселе туындайды (бұл сөз сөйлеушілердің Бірінші түзетудегі құқықтарын меншік құқығына теңестіруді білдіреді). Басқаларға тиесілі жеке сауда орталықтарында сөз бостандығы құқығы федералдық және штаттық конституцияларға сәйкес, ең әйгілісі «Ллойд Корп. v. Таннер» (1972) және «Прунейард Сауда орталығы v. Робинс» (1980) істерінде белсенді түрде сотта қарастырылды.
Әлеуметтік медиа платформалары
Фит және Он бірінші округтер арасындағы дауды ескере отырып, Жоғарғы Сот әлеуметтік желілерге қатысты Бірінші түзетудің дұрыс жіктелуін анықтауы мүмкін. Facebook және Twitter сияқты жеке меншік әлеуметтік желі платформалары Бірінші түзетумен байланысты емес. Дегенмен, әлеуметтік желілер мемлекеттік қызметкерлер мен сайланған шенеуніктердің өтініші бойынша пайдаланушыларды жабады немесе цензуралайды. Платформалар өздерінің ережелері мен процедураларын жасады, пайдаланушылардың сөз бостандығын, наразылық тудыратын немесе зиянды сөздерді шектеу немесе жою қажеттілігімен теңестіруге тырысады. Жеке саясаттар мен процедураларды әзірлеу барысында, олар бірнеше жағдайда АҚШ соттарының сөз бостандығына қатысты істерде әзірлеген түсініктерді немесе стандарттарды қолданды, мысалы, New York Times v. Sullivan ісінен кейін қалыптасқан «қоғамдық тұлға» доктринасы. Кейбір сарапшылар Интернет пен әлеуметтік желілердің кеңінен таралуына байланысты сөз бостандығының нашарлауын байқап отыр, себебі белгілі бір сөздерге қарсы тұратын үлкен топтар белгілі бір сөз сөйлеушілерге шабуылдап, оларды өлім және зорлау қорқытуларымен мазалай алады, полицияға жалған хабар беру арқылы SWAT командаларын жіберуге, бизнеске бойкот ұйымдастыруға және кем дегенде бір жағдайда оқ жарып шабуыл жасауға себеп болады. Шабуылға ұшырағандардың арасында Дональд Трампты қолдағандай суреті бар Массачусетс штатының бизнесмені, бейне ойын дизайнерлері мен комментаторлары, Трампқа қарсы пікір білдірген қызметкері бар асхана, ұшаққа отырмас бұрын әрекетсіз әзіл жазған PR-маманы және тіпті 2017 жылы Лас-Вегастағы оқ жарып шабуыл жасағандар, оқиғаны жалған екенін қару-жарақ бақылауына қарсы белсенділер айыптаған.