Гуменне – тарихи қала, Лаборец өзені мен Карпат тауларында орналасқан. Археологиялық жадылар, славян қоныстары және 1317 жылғы алғашқы жазба деректер туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Тарих
Лаборец өзені мен Карпат таулары қаланың және оның айналасындағы аймақтың дамуын алдын ала анықтады, оның үнсіз куәгері – Вихорлат тауларының ең биік шыңындағы Вихорлат жанартауы болды. Қоршаған таулардың тиімді орналасуы мен жағымды климатының арқасында қала тас дәуірінен бері адамдар үшін тартымды орын болды, мұны бірқатар археологиялық жағдайлар дәлелдейді. Словактардың славян ата-бабалары 5 ғасырдан бастап халықтардың ұлы қоныс аудару кезеңінде Гуменне алқабына біртіндеп көшіп келді. Монғол шапқыншылығынан кейін, 13 ғасырдың ортасында ғана осы аймақта қарқынды және ұйымдасқан қоныстану басталды. Гуменне туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1317 жылға жатады. Гуменне тарихы Дюгеттермен (Другеттер, Дрогетовци) тығыз байланысты, бұл аристократиялық әулет бастапқыда Неапольден шыққан. Дюгеттер король Карл Роберт Анжудың ілесіп, 14 ғасырдың басында Венгрия Корольдігіне (қазіргі Словакия аумағы Венгрия Корольдігінің құрамында болған) келді. Дюгеттер Гуменнені өздерінің резиденциясы етіп, оны Жоғарғы Венгриядағы ең ірі феодалдық иеліктердің біріне айналдырды. Король Матьяш Корвин қалаға қала мәртебесін берді, ол гербті бейнелейтін мөрмен расталды. Сол кезде қала арқылы Венгрия Корольдігін Польша Корольдігімен байланыстыратын маңызды сауда жолы өтті. Гуменне патшалық кеден орындарының қатарында еске алынды, кейіннен ол тауар сақтау және, болжам бойынша, базар құқықтарын алды. Бұл Транскарпатиядан келген малшылардың, атап айтқанда валахиялықтардың (русиндер, поляктар және румындар) отарлауының күшейе түскен кезеңі де болды. Қаланың ең маңызды ескерткіші – Ренессанс стиліндегі сарай 1610 жылы алғашқы тас сарайдың орнында салынды. Сарай қаланың ерекше белгісіне айналды және қазіргі уақытта мұражай және мәдени мақсаттарға қызмет етеді. 1613 жылы Контрреформация кезінде Гуменне тарихындағы алғашқы орта мектеп ретінде иезуит колледжі құрылды. 1619 жылы Валентий Рогавский басқаратын 10 000-ға жуық поляк атты әскері Гуменне шайқасында Георгий I Ракоци әскерін жеңді. Ракоци Габсбургтерге қарсы көтерілісші және Трансильвания герцогы Габор Бетленнің одақтасы болды. 1684 жылы Дюгет әулетінің тамыры құрды, ал жаңа феодалдық билеушілер, атап айтқанда Чакилер мен Вандернаттар келді. Кейбір феодалдық міндеттерді жою және Мария Терезияның реформалары қолөнердің дамуын ынталандырды, ал Гуменне «тұз кеңсесі» деп аталатын орталыққа айналды. Қала тұрғындары словактардан, русиндерден, венгрлерден және еврейлерден құралды. Әкімшілік тіл ретінде латын тілі қолданылды, бұл ұлттардың араласқандығында тұрақтандырушы фактор болды. Трансильваниялық Андрасси әулеті 19 ғасырда Гуменне тарихына ықпал ете бастады, бұл экономикалық өсіммен сипатталатын кезең болды. Сонымен қатар, сол кезде көптеген жаңа ғимараттар салынды. Қала тұрғындарының негізгі қызмет салалары – ауыл шаруашылығы, қолөнер және сауда болды. Алғашқы пойыз 1871 жылы Гуменнеге келді, бұл сауда мен ағаш кесудің дамуын ынталандырды. 1899 жылы Аустрия-Венгрияда алғашқы бизнес академиясы Гуменнеде құрылды. 20 ғасыр мәдени жаңаруды әкелді. Гуменне өзінің базарлары мен жәрмеңкелерімен танымал болды. Бұл үміт беретін, бірақ тартымды даму Бірінші дүниежүзілік соғыспен тоқтатылды. Екі дүниежүзілік соғыс арасындағы Чехословакияның қысқа мерзімді өмірі Гуменне өміріне оң әсер етті. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан барлық күш-жігерді қайтадан бастау қажет болды. 1944 жылдың 26 қарашасында Гуменне Советтік 18-ші армиясының әскерлері басып алды, ол 4-ші Украина майданының бір бөлігі ретінде әрекет етті, содан кейін қала қайтадан Чехословакияның құрамына енді. 1956 жылға дейін Гуменне экономикалық емес, әкімшілік орталық болды. Кейін полиамидтік тоқыма талшықтарын өндіру зауытының құрылысы, қазіргі «Кемлон» компаниясы, қаланың өсуіне шын мәнінде тізбекті әсер етті. Гуменне біртіндеп химия, құрылыс, азық-түлік және машина жасау салаларының орталығына айналды. Бұл техникалық колледждердің дамуына оң әсер етті. Индустриялық даму үлкен тұрғын үй жобаларын қажет етті, ал қала аумағы жаңа тұрғын үй кешендерімен толықтырылды. 1948 жылы Гуменнеде 7 000 адам тұрса, қазір оның саны 33 000-нан асады.
The Laborec river and the Carpathian mountains predetermined the development of the town and its surroundings, a silent witness of which has been Vihorlat volcano, at the highest peak of the Vihorlat mountains. Thanks to its advantageous location and pleasant climate, preconditioned by the neighboring mountains, the town has been an attractive place for people since the Stone Age, which is evidenced by a number of archeological findings. The Slavic forefathers of the Slovaks gradually moved to the basin of Humenné during the great migration of peoples, starting in the 5th century. An intensive and organized settlement of this area started as late as in the middle of the 13th century, after the Mongol raids. The first written document mentioning Humenné dates back to 1317. The history of Humenné is closely connected with the Drugeth (Drugets, Drugetovci), a distinguished aristocratic family originally from Naples, who, accompanying the king Charles Robert of Anjou, came to the Kingdom of Hungary (the territory of present day Slovakia was part of the Kingdom of Hungary) at the beginning of the 14th century. The Drugeths made Humenné their seat and changed it into the centre of one of the largest feudal dominions in Upper Hungary. King Matthias Corvinus conferred civic privileges (town status) on the town, which were validated by a seal with coat of arms. At that time, the town was crossed by an important trade route connecting the Kingdom of Hungary with the Kingdom of Poland. Humenné is mentioned among royal customs offices, and later on it received the right of storehousing and supposedly market rights, too. This was also the time of an ever increasing influence of shepherd colonization from Transcarpathia by the so called Walachians (Ruthenes, Poles, and Romanians). The most significant town monument, a Renaissance castle, was built on the place of an original stone castle in about 1610. The castle came to be an indispensable characteristic feature of the town and serves for museum and cultural purposes at present. In 1613, during the Counter Reformation, a Jesuit college was established as the first secondary school in the history of Humenné. In 1619, about 10,000 Polish riders—a lisowczycy—led by Walenty Rogawski, defeated army of George I Rákóczi in Battle of Humenné. Rákóczi was insurgent against Habsburgs and ally of Gábor Bethlen, Duke of Transylvania. The Drugeth line died out in 1684 and new feudal lords moved in, notably the Csákys and the Wandernats. The abolition of some feudal duties and the reforms of Maria Theresa promoted the development of crafts, and Humenné became the seat of the so called "salt office". The town's population consisted of Slovaks, Ruthenes, Hungarians and Jews. Latin was used as the administrative language, which appeared to be a stabilizing factor in such a mixture of nationalities. The Andrássy family from Transylvania started to influence the history of Humenné in the 19th century, a period characterized by economic growth. Moreover, many new buildings were erected at that time. The main fields of activities of town inhabitants were agriculture, crafts and trade. The first train appeared in Humenné in 1871, stimulating the development of trade and wood cutting. In 1899 the first business academy in Austria Hungary was established in Humenné. Toward the end of the 19th century, Humenné counted 4,000 inhabitants. The 20th century brought along a cultural revival. Humenné was famous for its markets and fairs. This promising, though timid, development was interrupted by World War I. A short period of the existence of Czechoslovakia between the two world wars proved to have positive effects upon the life of Humenné. As a corollary of World War II, however, all the effort had to start from the very beginning. On 26 November 1944, Humenné was captured by troops of the Soviet 18th Army, acting as a part of the 4th Ukrainian Front, after which the town became again part of Czechoslovakia. Until 1956 Humenné was an administrative rather than an economic centre. Then the construction of a plant for the production of textile polyamide fibres, the present Chemlon company, triggered a real chain effect on the town's growth. Humenné was gradually becoming a centre of chemical, building, food and mechanical engineering industries. This had a positive impact on the development of technical colleges. The industrial development entailed large scale housing projects, and the town area was completed by new housing estates. While there were 7,000 inhabitants living in Humenné in 1948, the population now amounts over 33,000.
Демография
2012 жылғы халық санауы бойынша қалада 34 634 адам тұрды. Дегенмен, қала айналасындағы және қала шеңберін құрайтын ауылдармен қоса есептегенде, Хуменнеде 42 мыңға жуық адам тұрады. Тұрғындардың 79% - словактар, 6,5% - русиндер, 2,33% - ромдар, 1,16% - украиндер және 0,49% - чехтарды құрады. Діни құрамында 57,91% - римдік католиктер, 23,00% - грек католиктері, 8,69% - дінге жатпайтындар, 5,91% - православиешілер және 0,98% - лютерандар болды. FK Humenné – 2003 жылы құрылған, үй ойындарын "Ihrisko pri Mlyne" стадионында өткізетін, қазіргі таңда 4-ші лигада ойнайтын Хуменне қаласының екінші клубы.
According to the 2012 census, the town had 34,634 inhabitants. However, along with the surrounding villages that make up the town ring, Humenné has some 42 thousand inhabitants. 79% of inhabitants were Slovaks, 6.5% Rusyns, 2.33% Roma, 1.16% Ukrainian and 0.49% Czechs. The religious makeup was 57.91% Roman Catholics, 23.00% Greek Catholics, 8.69% people with no religious affiliation, 5.91% Orthodox and 0.98% Lutherans. FK Humenné is the second club in Humenné, established in 2003, playing home matches at the Ihrisko pri Mlyne Stadium, they currently play in the 4th division.
Волейбол
Хуменнеде Словакия волейболындағы ең табысты командалардың бірі – VK Chemes Humenné болды. Бірақ, иесі мен қала арасындағы қаржы дауына байланысты клуб басқа қалаға, Спишска-Нова-Веске (Spišská Nová Ves) көшірілді. Қазіргі таңда Хуменнеде ең бір волейбол клубы да жоқ.
Humenné had one of the most successful team VK Chemes Humenné in Slovak volleyball but due to dispute between owner and town about finance, club was transferred to another town Spišká Nová Ves. Nowadays no one volleyball club is in Humenné.
Мұз үстіндегі хоккей
Қаланың мұз хоккей клубы — МХК Хуменне, ол Словакияның 1-ші лигасында (екінші деңгейде) өнер көрсетеді.
The city's ice hockey club is MHK Humenné, that competes in Slovak 1. Liga (2nd level).