Кіріспе

Бейсбол соқпасы

Төрт тігіспен ойналатын жылдам доп, сондай-ақ көтерілетін жылдам доп, төрт тігіс немесе кесілген тігіспен ойналатын жылдам доп – бейсболдағы соқпа. Ол жылдам доптар тобына жатады және әдетте шабушының тастайтын ең жылдам допы болып табылады. Доптың әрбір айналымында төрт тігіс көрінетіндіктен осылай аталады. Бас лига деңгейіндегі кейбір шабушылар 100 миль/сағаттан жоғары жылдамдыққа жете алады. Ол көбінесе екі тігіспен ойналатын жылдам доппен салыстырылады.

Ұсталу және әрекет

Төрт тігіспен жасалған жылдам доп тек жылдамдыққа арналған; ол соққышының алдына түзу сызып келеді, жолдан бұрмаланбайды – мақсаты, соққышыны төменге немесе жаққа қарай бұратын доппен шатастырмай, оның реакция уақытын сынау. Допты көрсету және ортаңғы саусақтар «ат жалағының» тігісіндегі сызыққа (қарсы тігіс) немесе оның бойына қояды, яғни, лақтырушының денесінен алысқа қарайтын жағына. Бас бармақ доптың астына қойылады; ол тегіс былғарыға сүйенеді, ал бас бармақтың табаны доптың астыңғы жағындағы тігіске жабысады. Төрт тігіспен жасалған жылдам доп көбінесе лақтыру қолдың үстінен тікелей қозғалыспен лақтырылады. Доп лақтыру қозғалысының жоғарғы нүктесінде бас бармақты босатады, ал көрсету және ортаңғы саусақтар «жоғарғы» тігістен ұстап, оны доптың «артына» айналдырады, бұл допқа айналмалы қозғалыс береді, ол доптың барлық қашықтығында сақталады. Айналмалы қозғалыс доп пен айналасындағы ауа арасындағы импульс алмасуына әсер етеді, соның салдарынан Магнус күші деп аталатын көтеру күші допқа әсер ететін гравитацияның төменге тарту күшін теңестіреді; осылайша, қатты лақтырылған жылдам доп басқа доптар сияқты көп түспейді және тіпті тақтаға жақындағанда көтеріліп кетуі мүмкін. Сонымен қатар, айналмалы қозғалыс пен төрт тігістің доптың бағытымен үйлесімдегі тұрақты айналуы доптың ұшу жолын тұрақтандырады. Дұрыс лақтырылған төрт тігіспен жасалған жылдам доп соққышыны жылдамдықпен жеңіп, әдетте соққы аймағынан өтеді, соққышы уақтылы түрде соққы беруге дайын болмас бұрын. Қаншалықты жылдам және дәл лақтырылса, соғушыға соншалықты тиімді болады. Соққышының допқа «жетуі» – допқа кездесу үшін қысқа уақытта құбыжық айналдыруы – өте қиын, себебі олар допқа «жете» алу үшін өте ерте құбыжық айналдыруы керек. Бейсболдағы ең қызықты көріністердің бірі – жылдам доптан өткен және көбінесе ұстап алушының қолғапқа түскен ренжіді соққышылардың көрінісі. Керісінше, төрт тігіспен жасалған доп бұрмаланбайтындықтан, жылдам, «жақсы көз» соққышы оның қайда келетінін «көре алады», сондықтан оны соғу оңай. Оның үстіне, оның жоғары жылдамдығы тәжірибелі соққышыларға оны өте күшті соғуға көмектеседі; яғни, егер соққышы оны «дұрыс соқса», төрт тігіспен жасалған допты күшпен соғуға болады. Сонымен қатар, егер жылдам доп дұрыс лақтырылмаса, яғни бақылауда болмаса, оның тиімділігі айтарлықтай төмендейді. Түзу және тегіс ұшуының арқасында, қате лақтырылған жылдам доп көптеген соққышыларды оның бағыты туралы шатастырмайды; осылайша, ол соққы аймағынан тыс жерге тасталғанда аз серпіліс жасайды және көбірек жүріп шығады. Лақтырушының жылдам допының «қызуы» (жылдамдығы) төмендегенде, көбірек соққышылар оны оқуға және соғуға жеткілікті уақыт алады. Бейсболдан жылдам допты лақтыру немесе беру көптеген спортшыларға табиғи келеді. Төрт тігіс және екі тігіспен жасалған жылдам доптар әдетте жас лақтырушыларға үйретілетін алғашқы доптар болып табылады. Олар қолдың, шынтақтың немесе иықтың табиғи емес қозғалысын қажет етпейді және доп лақтыру үшін жасалғандай, соғу аяқталған кезде саусақтардан оңай шығады. Жылдам доп – ең көп таралған доп, өйткені барлық лақтырушылар оны стандартты репертуарының бөлігі ретінде қолданады. Ғылыми зерттеулер төрт тігіс және екі тігіспен жасалған жылдам доптардың ұшу жолы мен жылдамдығы шамамен бірдей екенін көрсетті, бірақ, әдетте, соққышылар олардың арасындағы айырмашылықты сезеді. Сезілетін айырмашылық – адам көзіне «тұрақты» көрінетін жарқыраған жарықтың жиілігі ретінде анықталатын жарқыраудың бірігу шегі. Мысалы, бір қатар жарқыраған суреттер тұрақты болып көрінуі үшін жарқырау жиілігі адам үшін секундына 60 цикл болатын 60 Гц-тан жоғары болу керек. Үлкен лиганың лақтырушысы бейсбол допын секундына 20 айналыммен (rps) шағады. Әр айналымда төрт тігіспен жасалған жылдам доп төрт тігісті ұсынады, олар соққышының көзін қиып өтеді, 80 Гц жарқырау жылдамдығын тудырады, бұл соққышының доптағы ешқандай белгілерді байқамауына және екі тігіспен салыстырғанда аз визуалды белгілеріне әкеледі. Осылайша, соққышы төрт тігіспен жасалған жылдам допты екі тігіспен жасалған жылдам допқа қарағанда жылдам және жоғары деп сезінеді.

Жылдамдық

4 тігіс доптың жылдамдығы Үлкен Лига бейсболында сағатына мильмен (миль/сағ) өлшенеді. 2018 жылы Үлкен Лига бейсболының питчерінің орташа жылдамдығы 92,8 миль/сағ құрады.

Спин жылдамдығы

4 тігіс жылдам доптың айналу жиілігі Бас лига бейсболында минутына айналымдар санымен (rpms) өлшенеді.

SPV

Көбінесе "Бауэр бірліктері" деп аталатын (Driveline Baseball ойлап тапқан сленг), SPV – жылдамдыққа шайқалу жылдамдығы ретінде анықталады. Бұл көрсеткіш зерттеушілерге Басты Лига Бейсболдағы әртүрлі питчерлердің 4 тігіспен тастаған доптарының сапасын салыстыруға мүмкіндік береді.

Ойын алаңында

Төрт тігіспен тасталған жылдам доп – Гарольд Рейнольдс пен Кевин Кирмайердің сөздеріне сәйкес, оның ең жылдам болуы және ауада жанына қарай бұрылмауы себепті, ойыншыларға доп беру үшін ең қолайлы тастау болып табылады.