Кіріспе
Бұрынғы финикиялық қала Сарепта (қазіргі Сарафан қаласының жанында, Ливан) Сидон мен Тир қалалары арасында, Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан. Киелі кітапта ол Сарепат деп те аталады. Сарепта епископтық орталық болған, бірақ кейін маңызын жойды және қазір латын және маронит католиктерінің титулдық орыны болып саналады. Финикиялық мәдениеттің ерекше белгілері саналатын көптеген заттар финикиялық колониялар мен сауда орындарынан табылды. Мұндай мұқият зерттелген колониялық орындар Испания, Сицилия, Сардиния және Тунис елдерінде сақталған. Ал Сидон мен Тир сияқты көптеген финикиялық қалалардың орны әлі де тұрғындары бар болғандықтан, археологиялық зерттеулерге қолжетімді емес, тек шектеулі және көбінесе бұзылған жерлерде ғана мүмкін. Сарепта – финикиялық мәдениеттің орталық аймағындағы қазба жұмыстары жүргізіліп, толыққанды зерттелген жалғыз қала.
Sarepta (near modern Sarafand, Lebanon) was a Phoenician city on the Mediterranean coast between Sidon and Tyre, also known biblically as Zarephath. It became a bishopric, which faded, and remains a double (Latin and Maronite) Catholic titular see. Most of the objects by which Phoenician culture is characterised are those that have been recovered scattered among Phoenician colonies and trading posts; such carefully excavated colonial sites are in Spain, Sicily, Sardinia and Tunisia. The sites of many Phoenician cities, like Sidon and Tyre, by contrast, are still occupied, unavailable to archaeology except in highly restricted chance sites, usually much disturbed. Sarepta is the exception, the one Phoenician city in the heartland of the culture that has been unearthed and thoroughly studied.
Тарих
Сарепта алғаш рет б.з.д. 14 ғасырда бір египеттіктің саяхатында еске алынған. Ол жерде: "Осы елден қуылған Израиль ұлдарының қоныстанғандары Қанаандықтардың арасында Сарептқа (Еврейше: צרפת) дейін, ал Иерусалимнен қуылғандар Сефарадта оңтүстік қалаларын иеленеді" делінген. Орта ғасырлық сөздік жазушысы Давид бен Абрахам Аль Альфаси Сарептты Сафенд қаласымен байланыстырады. Алғашқыда Сидондықтарға тиесілі болған қала, б.з.д. 722 жылы Шалманеср IV басып алғаннан кейін Тирліктерге өтті. Б.з.д. 701 жылы Сенахиримнің қолына түсті. Патшалар кітабының бірінші бөлімінде (17:8-24) қала Ахав тұсында Сидонға бағынышты болғаны айтылады, сондай-ақ, Илияс пайғамбар Керит ағысынан кеткен соң Сарепта (Сарепта) жесірінің азығы мен майын көбейтіп, оның ұлын қайта тірілткені туралы айтылады. Бұл оқиға туралы Иса да Лука ішіндегі жазбасында еске алады. Сарепта (צרפת ṣārĕfáṯ, tsarfát; Σάρεπτα, Sárepta) еврей тілінде кез келген қорыту пешінің немесе металл өңдеу шеберханасының атауы болды. Біздің заманымыздың I ғасырында римдік Сарепта, оңтүстікке қарай орналасқан порты туралы Иосиф Флавий және Плиний Егде есімді ғалымдар айтады. Сарепта – Мұхаммедтің сахабы Әбу Дәр әл-Ғифариге арналған шииттік қасиетті орны. Бұл қасиетті орын Әбу Дәр қайтыс болғаннан кейін бірнеше ғасыр өткен соң салынған деп есептеледі. 1185 жылы аймақ исламдануынан кейін грек монахы Фокас, Қасиетті жерлердің сипаттамасын жасап (De locis sanctis, 7), қаланы көне күйінде тапты. Бір ғасырдан кейін Сион тауындағы Бурхардтың сөзіне сүйенсек, қала қирап, тек жеті-сегіз үйден тұрған. Кресттік мемлекеттер құлағаннан кейін де Рим-католик шіркеуі Сарептаның титулды епископтарын тағайындауды жалғастырды, олардың ең танымалдарының бірі – 1350 жылдан 1378 жылға дейін осы лауазымды атқарған Вроцлавтың Томасы.
Дін тарихы
Сарепта христиан қаласы ретінде "Бурдигаленс саяхаты" (Itinerarium Burdigalense) еңбегінде, Евсевийдің "Ономастикон" және Иеронимнің жазбаларында айтылған; Теодосий мен Псевдо-Антонин 6-ғасырда оны шағын қала деп, бірақ тым христиандық деп сипаттаған. Ол кезде қалада Әлиасқа (Илиясқа) арналған шіркеу болған. 6-ғасырда Антиохияда жасалған епископтық округтер тізімі – Notitia episcopatuum – Сарептаны Тир епископтығының қарасты орындығы деп көрсетеді; оның барлық епископтарының есімдері белгісіз.
Титулдық көріністер
Епархия екі рет титулярлық орын ретінде қайта жаңартылды: латын және маронит (шығыс католик) дәстүрлерінде.
Археология
Сарафанда Хаджжи Халаф Қарауан мәдениетінің, Сарептадан бірнеше мың жыл бұрынғы ауыр неолиттік археологиялық ескерткішін тапты. Ол материалдарды жинап, Бейрут ұлттық мұражайына тапсырды. Жиынтықта эоцендік кременьден жасалған ірі қабыршақтар мен екі жақты жұмыстар болды. Оңтүстікке қарай орналасқан Аадлун II (Безез үңгірі) табылғандарымен ұқсас нуммулиттік әк тастан жасалған балғалармен бірге кейбір алақ кремень пышақтары да табылды. Халаф жақсы өңделген балта және тар, сәл жылтыратылған кескіш таба алды. Бейрут ұлттық мұражайындағы "Jezzine ou Sarepta" деп белгіленген коллекцияда кремді түсті, қызыл реңі бар, шағын дискоидты және тасбақа пішіндес ядролардан шамамен он екі дана болды. Теңіз жағалауындағы төмендік Джеймс Б. Притчард 1969 жылдан 1974 жылға дейін бес жыл бойы қазды. Ливандағы азамат соғысы қазба жұмыстарын тоқтатты. Ежелгі қала орны қазіргі ауылдың оңтүстігіндегі жағалаудағы қираған үйінділермен белгіленген, ол Сидоннан оңтүстікке қарай шамамен сегіз шақырым жерде, жағалау бойымен бір шақырымнан астам жерге созылған. Олар екі ерекше топқа бөлінген: біреуі 'Айн ел-Қантара' деп аталатын бұлақтың батысында, жағалауға жақын орналасқан. Бұл ежелгі порты, ол әлі де шағын кемелерге пана береді. Оңтүстіктегі екінші қираған үйінділер тобы бағаналар, саркофагтар және мәрмәр плиталардан тұрады, бұл маңызды қаланың болғанын көрсетеді. Притчардтың қазбалары ежелгі Финикиялық Сарепта қаласындағы күнделікті өмірге қатысты көптеген заттарды ашты: керамикалық шеберханалар мен пештер, тұрмыстық заттар мен діни мүсіндер, көптеген жазулар, оның ішінде Угарит тіліндегі жазулар. 8 ғасырдағы Танит Аштартқа арналған киелі орындан бағанаға табыну іздері табылды, ал қаланың аты жазылған мөр оның сәйкестігін растады. Жергілікті қола және темір дәуірінің стратиграфиясы егжей-тегжейлі зерттелді; абсолютті мерзімдеу Кипр және Эгей стратиграфиясымен салыстыруға байланысты. Сарафандағы Сарепта ашылымдарының ең маңыздысы – "Танит/Астарта" құлшылық ғибадатханасы, ол жазулы піл сүйегі тақтасы арқылы осы жерде анықталды, бұл Таниттің туған жеріндегі алғашқы анықтамасы. Бұл жерде мүсіндер, одан әрі өрнектелген піл сүйегі бұйымдары, амулеттер және діни маска табылды.
Атаудың басқа қолданылуы
Диаспорадан кейін еврей тілінде צרפת, ts r f t, Tsarfat (Зарефат) деген атау Францияны білдіру үшін қолданылады, мүмкін, себебі еврей әріптері ts r f кері оқылғанда f r ts болады. Бұл қолданыс қазіргі еврей тілінде күнделікті қолданыста сақталады.