Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чарльз Дарвиннің әйелі, романіст Эмма Дарвин
Wife of Charles Darwinthe novelist Emma Darwin
Эмма Дарвин (2 мамыр 1808 – 2 қазан 1896) – ағылшын әйелі, Чарльз Дарвиннің әйелі және бірінші туысы. Олар 1839 жылдың 29 қаңтарында үйленді және он баланың ата-анасы болды, олардың жетісі ересекке дейін жетті.
Emma Darwin (; 2 May 1808 – 2 October 1896) was an English woman who was the wife and first cousin of Charles Darwin. They were married on 29 January 1839 and were the parents of ten children, seven of whom survived to adulthood.
Ерте өмір
Эмма Веджвуд Стаффордширдегі Мейр қаласындағы Мейр Холл отбасылық ескертінде дүниеге келді. Ол Жосия Веджвуд II мен оның әйелі Элизабет "Бесси" (қызметтес Аллен) есімді жеті баланың ең кішісі болды. Оның атасы Жосия Веджвуд керамикадан байлық жинаған, және көптеген басқалар сияқты, аристократияға жатпайтындықтан, олар унитарий шіркеуіне жататын конформист емес еді. Чарльз Дарвин оның бірінші туысы болды; олардың ортақ ата-әжелері Джозиа және Сара Веджвудтар еді, ал Веджвудтар мен Дарвин отбасылары тығыз байланыста болғандықтан, олар бала кезінен бір-бірін таныған. Ол әпкесі Фаннимен жақын болды, екеуі отбасында "Довлейлер" деп аталды, және әдемілікке бойұсынып, шалақы болғандықтан, "Кішкентай мисс Слип Слоп" деген лақап атын алды. Ол үлкен әпкесі Элизабетке Мейр Холлдағы кір жуатын бөлмеде өткізілетін сенбілік мектепке көмектесіп, қарапайым нұсқаулық әңгімелер жазып, 60 ауыл баласына оқу, жазу және дін бойынша білім берді. 1818 жылы Веджвудтар Парижге алты айға сапар шекті. Эмма сол кезде он жаста болса да, Францияға келгеннің ерекшелігі мен қызықтылығы оның естелігінде қалды. 1822 жылдың қаңтар айында 13 жасар Эмма мен оның әпкесі Фанниді анасы бір жылға Гревилл Хауста, Паддингтон Гриндегі, Лондондағы, сол кездегі Паддингтонның жартылай ауылдық ауылында орналасқан миссис Майердің мектебіне жіберді. Ол кезде Эмма "пианинода өнер көрсететіндердің бірі" болды, сондықтан бірде оны Джордж IV-тің миссис Фицгербертке ойнауға шақырды. Осыдан кейін Эмма үлкен әпкелерінен және кейбір пәндерден ұстаздардан сабақ алды. Өмірінің соңына дейін Эмма баяу қимылдарды жылдамдатуға бейім, жақсы пианист болды. Ол Мошелестен пианино сабақтарын алды және, айтуынша, Шопеннен "екі-үш" сабақ алды. 1825 жылы Жосия қыздарын Еуропаға алып, Париж арқылы Женеваға жақын жердегі Джесси тәтесін (Мадам де Сисмонди, қызметтес Аллен, тарихшы Жан Чарльз Леонард де Сисмондидің әйелі) көріп, одан әрі сапар шекті. Келесі жылы Сисмондилер Мейрге барып, содан кейін Эмма мен оның әпкесі Фанниді Женеваға жақын жерге алып, олармен сегіз ай бірге болды. Әкесі оларды алып кеткенде, онымен бірге туысы Каролина Дарвин де болды, сонымен қатар Каролинаның ағасы Чарльз Дарвинді Парижге дейін алып барды, онда олар 1827 жылдың шілдесінде үйлеріне оралғанға дейін қайтадан кездесті. Ол ашық ауада спортпен айналысып, садақ атуды ұнатты.
Emma Wedgwood was born at the family estate of Maer Hall in Maer, Staffordshire, the youngest of seven children of Josiah Wedgwood II and his wife Elizabeth "Bessie" (née Allen). Her grandfather Josiah Wedgwood had made his fortune in pottery, and like many others who were not part of the aristocracy, they were nonconformist, belonging to the Unitarian church. Charles Darwin was her first cousin; their shared grandparents were Josiah and Sarah Wedgwood, and as the Wedgwood and Darwin families were closely allied, they had been acquainted since childhood. She was close to her sister Fanny, the two being known by the family as the "Doveleys", and was charming and messy, accounting for her nickname, "Little Miss Slip Slop". She helped her older sister Elizabeth with the Sunday school which was held in Maer Hall laundry, writing simple moral tales to aid instruction and giving 60 village children their only formal training in reading, writing and religion. The Wedgwoods visited Paris for six months in 1818. Though Emma was only 10 at the time, the strangeness and interest of arriving in France remained in her memory. In January 1822 the 13 year old Emma and her sister Fanny were taken by their mother for a year at Mrs Mayer's school at Greville House, on Paddington Green, London, at what was then the semi rural village of Paddington. Emma was by then "one of the show performers on the piano", to the extent that on one occasion she was invited along to play for George IV's Mrs Fitzherbert. After this time, Emma was taught by her elder sisters as well as tutors in some subjects. For the rest of her life Emma continued to be a fine pianist, with a tendency to speed up slow movements. She had piano lessons from Moscheles, and allegedly "two or three" from Chopin. In 1825 Josiah took his daughters on a grand tour of Europe, via Paris to near Geneva to visit their Aunt Jessie (Madame de Sismondi, née Allen, wife of the historian Jean Charles Leonard de Sismondi) and then on. In the following year the Sismondis visited Maer, then took Emma and her sister Fanny back to near Geneva to stay with them for eight months. When her father went to collect them he was accompanied by their cousin, Caroline Darwin, and also took Charles Darwin, Caroline's brother, as far as Paris, where they all met up again before returning home in July 1827. She was keen on outdoor sports and loved archery
Неке
Эмма Веджвуд 1838 жылғы 11 қарашада 30 жасында Чарльздің неке ұсынысын қабылдады және олар 1839 жылғы 29 қаңтарда Мейрдегі Санкт-Петер Англикан шіркеуінде үйленді. Олардың туысы, Джон Аллен Веджвуд пастор некелерін қиды. Лондонға қысқа уақыт қоныстанғаннан кейін, олар Даун селосында орналасқан Даун Хаусқа тұрақты көшіп барды, бұл орыннан Санкт-Павел соборына шамамен алты миль қашықтықта және Лондон Бриджге пойызбен және дилижанспен екі сағаттық сапарда болды. Кейіннен ауыл Даун деп аталды. Чарльз мен Эмма 10 баласын ерекше авторитарлық емес жолмен тәрбиеледі, кейінірек олардың бірнешеуі таңдаған мансабында үлкен жетістіктерге жетті: Джордж, Фрэнсис және Хорас Корольдік қоғамның мүшелері болды. Эмма Дарвин күйеуінің ұзаққа созылған ауруына сабырлықпен және қайраттылықпен шыдады. Ол сондай-ақ балаларын жиі ауырғанда күтіммен қамтыды және үш баласының – Анна, Мэри және Чарльз Уэрингтің қазасын бастан кешірді. 1850 жылдардың ортасында ол бүкіл приходта д-р Роберт Дарвиннің ескі рецепт кітабына сүйене отырып, ашқандарға нан таратып, "қарттарға шағын зейнетақы, ауырып жатқандарға дәмді тағамдар, медициналық көмек және қарапайым дәрі-дәрмек" беруімен белгілі болды. 1844 жылғы 5 шілдеде Чарльз Дарвин өзінің кенеттен қайтыс болған жағдайында, өз еңбегін жариялау жауапкершілігін Эммаға сеніп тапсырды. Дарвин 1859 жылы "Түрлердің шығу тегі" еңбегін жазып, жариялады. Эмма Чарльз үшін көбінесе фортепианода ойнайтын, ал Чарльздың 1871 жылғы "Адамның шығу тегі және жыныстық таңдау" еңбегінде Дарвин жыныстық таңдау арқылы музыкалық қабілеттің эволюциясына бірнеше бет арнады.
Emma Wedgwood accepted Charles' marriage proposal on 11 November 1838 at the age of 30, and they were married on 29 January 1839 at St. Peter's Anglican Church in Maer. Their cousin, the Reverend John Allen Wedgwood, officiated the marriage. After a brief period of residence in London, they moved permanently to Down House, located in the rural village of Down, around from St Paul's Cathedral and about two hours by coach and train to London Bridge. The village was later renamed Downe. Charles and Emma raised their 10 children in a distinctly non authoritarian manner, and several of them later achieved considerable success in their chosen careers: George, Francis and Horace became Fellows of the Royal Society. Emma Darwin is especially remembered for her patience and fortitude in dealing with her husband's long term illness. She also nursed her children through frequent illnesses, and endured the deaths of three of them: Anne, Mary, and Charles Waring. By the mid 1850s she was known throughout the parish for helping in the way a parson's wife might be expected to, giving out bread tokens to the hungry and "small pensions for the old, dainties for the ailing, and medical comforts and simple medicine" based on Dr. Robert Darwin's old prescription book. In a letter dated 5 July 1844, Charles Darwin entrusted to Emma the responsibility of publishing his work, in the case of his sudden death. Darwin lived and published On the Origin of Species in 1859. Emma often played the piano for Charles, and in Charles' 1871 The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex, Darwin spent several pages on the evolution of musical ability by means of sexual selection.
Кейінгі өмірі және Дарвиннің ескерткіштері
Ол 74 жасқа толғанға дейін күйеуі Чарльз 73 жасында 1882 жылдың 19 сәуірінде қайтыс болды. Содан кейін Эмма жаздарды Даун-хауста өткізді. Ол Кембридждегі Хантингдон жолындағы "Гроув" деп аталатын үлкен үйді сатып алып, қыста онда тұрды. Эмма Дарвин 1896 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Фрэнсис "Уайчфилд" деп атаған үй салдырды, ол "Гроув" үйінің аумағында орналасқан. Ол қыстың көп бөлігін сонда өткізіп, жаздарын Глостерширде өткізді. Эмманың ұлы Хорас та сол аумақта үй салдырып, оны "Жемістік бақ" деп атады. "Гроув" қазір Фицвильям колледжінің орталық ғимараты болып табылады және түлектерге, стипендиаттарға және аға мүшелерге ортақ бөлмелер ұсынады. 2009 жылдың қаңтар айында Кембридж қалалық кеңесі колледжге қазір Мюррей Эдвардс колледжінің құрамына кіретін "Гроув Лодж" қақпа үйін бұзуға рұқсат берді. Жергілікті тұрғындар мен ғалымдар алаңдаушылық білдіргеннен кейін және бұзуға қарсы науқан ұйымдастырылғаннан соң, колледж кеңесі балама пайдалану мүмкіндіктерін қайта қарастыруға шешім қабылдады; 2009 жылдың қыркүйек айының соңындағы шешімі "Гроув Лоджды" сақтап, жөндеу жұмыстарын жүргізу болды. 2011 жылдың қыркүйегінде аяқталған жөндеу жұмыстары үшін архитекторлар, консультанттар мен құрылысшылар тағайындалды, нәтижесінде стипендиаттарға арналған бес жаңа кабинет пайда болды.
Shortly before she turned 74, her husband Charles died at 73 on 19 April 1882. Subsequently, Emma spent the summers in Down House. She bought a large house called The Grove on Huntingdon Road in Cambridge, and lived there during the winters. Emma Darwin died in 1896. Her son Francis had a house, which he named Wychfield, built in the grounds of The Grove. He lived there during most winters, spending summers in Gloucestershire. Emma's son Horace also had a house built in the grounds, and named it The Orchard. The Grove is now the central building of Fitzwilliam College, and provides common room facilities for graduates, Fellows and senior members. In January 2009, Cambridge City Council gave the College planning permission to demolish its gatehouse, Grove Lodge, which now forms part of Murray Edwards College. After local residents and academics expressed concern and there was a campaign against the demolition, the college council decided to reconsider possible alternative uses; their decision at the end of September 2009 was to keep and refurbish Grove Lodge. Architects, consultants and builders were appointed for conversion work, which when completed in September 2011 provided five new studies for Fellows.
Мәдени сілтемелер
2001 жылы Эдна Хили жазған Эмманың өмірбаяны жарық көрді, бірақ ол күйеуінің идеяларын Эммаға жатқызуға тырысқаны үшін сынға ұшырады, ал басқа тарихшылар оның ғылыми еңбегінің шамалы болғанымен келіседі. 2008 жылы Чарльз Дарвиннің рецепттері жинағы жарық көрді, түскен табыс Кембридж университетінің Дарвин хаттары жобасына жұмсалды. 2009 жылғы "Жаратылыс" фильмі Чарльз бен Эмманың қарым-қатынасын көрсетеді. Эмма рөлін Дженнифер Коннелли сомдады. Шрусбери мектебіндегі жатақхана оның құрметіне аталды.
In 2001 a biography of Emma was published written by Edna Healey, though it has been criticised for attempting to give credit to Emma for her husband's ideas, whereas other historians agree she had little, if any, scientific input. In 2008 Mrs Charles Darwin's Recipe Book was published, with profits going to the Darwin Correspondence Project at Cambridge University. The 2009 film Creation focuses in part on the relationship between Charles and Emma. Emma was played by Jennifer Connelly. A boarding house at Shrewsbury School is named in her honour.
Даун қаласында жерленген Дарвиндер
Дарвин отбасының сегіз мүшесі Даун қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінде жерленген. Даунда жерленген Дарвиндер: Бернард Дарвин және оның әйелі Элинор Монселл, күйеуінің туысы Гвен (Дарвин) Равератты, гравер және "Кезеңдік туынды" авторына сабақ берген; Чарльз Уоринг Дарвин; Элизабет Дарвин, "Бесси тәте"; Эмма Дарвин, Чарльз Дарвиннің әйелі; Эразм Алви Дарвин; Мэри Элеонор Дарвин; Генриетта Этти Дарвин, кейін Литчфилд, "Этти тәте". Эмма Дарвиннің әпкесі Элизабет Веджуд және Сара Веджуд тәтесі де Сент-Мэри шіркеуінде бірге жерленген.
Eight members of the Darwin family are buried at St Mary's Church, Downe. Darwins buried at Downe include: Bernard Darwin and his wife Elinor Monsell, who taught her husband's cousin Gwen (Darwin) Raverat, engraver and author of Period Piece; Charles Waring Darwin; Elizabeth Darwin, "Aunt Bessy"; Emma Darwin, Charles Darwin's wife; Erasmus Alvey Darwin; Mary Eleanor Darwin; Henrietta Etty Darwin, later Litchfield, "Aunt Etty". Emma Darwin's sister Elizabeth Wedgwood and Aunt Sarah Wedgwood are also buried together at St Mary's.