Кіріспе

Америкалық Азаматтық соғысының шайқасы

Уилсон сағасы шайқасы, сондай-ақ Оук-Хиллз шайқасы деп те аталады, американдық Азаматтық соғысының Транс-Миссисипи театрындағы алғашқы маңызды шайқас болды. Бұл шайқас 1861 жылдың 10 тамызында Миссури штатының Спрингфилд қаласының жанында өтті. Тамыз айында бригадалық генерал Бенджамин МакКаллок басқаратын Конфедерация әскерлері және генерал-майор Стерлинг Прайс басқарған Миссури штатының ұлттық гвардиясы генерал Натаниел Лионның Батыс армиясына жақындады, ол Спрингфилдте орналасқан еді. 10 тамызда Лион, өзі және полковник Франц Сигел басқаратын екі колоннамен, Спрингфилдтен оңтүстік-батысқа қарай 10 миль (16 км) қашықтықтағы Уилсон сағасында Конфедерация әскерлеріне шабуыл жасады. Конфедерацияның атты әскері алғашқы соққыны алып, биік жерден шегінді. Конфедерацияның жаяу әскері күні ішінде Одақ күштеріне үш рет шабуыл жасады, бірақ олардың қатарын бұзуға қол жеткізе алмады. Ақырында, Сигелдің колоннасы Спрингфилдке қайтарылды, бұл Конфедерация күштеріне Лионның негізгі колоннасына қарсы күшін біріктіруге мүмкіндік берді. Лион қаза тапқанда және генерал Томас Уильям Суини жараланғанда, майор Сэмюэл Д. Стержис Одақ күштерінің басқаруын өз мойнына алды. Стержис әскерлерінің шаршағанын және оқ-дәрісінің жетіспейтінін түсінген соң, Спрингфилдке шегінуге бұйрық берді. Шайқас Конфедерацияның жеңісі деп есептелді, бірақ Конфедерация әскерлерінің ұйымдаспауы мен нашар жабдықталуы салдарынан шегініп келе жатқан Одақ күштерін қуу мүмкін болмады. Штат соғыстың соңына дейін Одақта болды, бірақ шайқас нәтижесінде Миссуридің оңтүстік-батыс бөлігі Конфедерацияның бақылауына көшті. Уилсон сағасындағы жеңіс Прайске Миссури штатының ұлттық гвардиясын солтүстікке қарай жетектеп, Лексингтон қамалына дейін әкелді.

Әскери және саяси жағдай

Америка Азамат соғысының басында Миссури штаттық басшылығы бұл қақтығыста «қарсы тұрып бейтарап» болатынын және екі тарапқа да материалдық көмек немесе адам күші жібермейтінін жариялады. 20 сәуірде сепаратистер тобы Либерти қаласындағы (Миссури штаты) қару-жарақ қоймасын басып алып, штаттың одақтастар алаңдауын күшейтті. 10 мамырда «Кэмп Джексон оқиғасы» деп танылған оқиғада бейтараптыққа үлкен сынақ келді. Губернатор Клейборн Ф. Джексон Миссури ерікті милициясын (МЕМ) Сент-Луис қаласының шетіндегі Линделл Гроувта жаттығуларға шақырды. Губернатор Конфедерациядан құпия түрде артиллерия сатып алып, «Кэмп Джексон» деп аталған милиция лагеріне жасырып әкелді. Капитан Натаниел Лион бұл жөнелту туралы білген және милиция Сент-Луис қару-жарақ қоймасына шабуыл жасауы мүмкін деп алаңдады. Томас В. Суини қару-жарақ қоймасының қорғанысын басқарды, ал Лион милиция лагерін одақтас әскерлерімен және қалалық күзетшілермен қоршап алып, милицияны капитуляциялауға мәжбүр етті. Тұтқындарды қару-жарақ қоймасына қарай көше арқылы алып өткенде, наразы болған көрермендер процессияға қарсы итеріле бастады. Қайырсулар мен итерісу нәтижесінде оқ атылып, көптеген адам қаза тапты. Қаза болғандардың көп бөлігі азаматтар болды, бірақ бірнеше сарбаз бен милиция мүшелері де қаза тапты. Бір күннен кейін Миссури Бас Ассамблеясы штатты соғыс екі тарапының бірінен күтілетін шабуылдардан қорғау үшін Миссури штаттық гвардиясын (МЕМ-нің орнына) құрды. Губернатор Стерлинг Прайсты штаттық күштердің генерал-майоры шенімен бас қолбасшы етіп тағайындады. Штаттық гвардия дивизияларға бөлінді, әр дивизия Миссуридің әскери округінен шақырылған бөлімшелерден тұрды және бригада генералы басқарды. Ұйымның көптеген жұмылдыру аймақтары одақтас әскерлерінің артында болғандықтан, көптеген дивизиялар бригаданың мөлшеріне ие болды, олар бірнеше полктерден тұрды. Миссуридің оңтүстікке қарай бұрылуынан қорқып, АҚШ армиясының Батыс департаментінің (Миссуриді қамтитын) федералды қолбасшысы Уильям С. Харни 12 мамырда Прайс-Харни келісімін жасады, ол Миссуриде тәртіпті сақтау және оны сыртқы араласудан қорғау үшін АҚШ армиясы мен МШГ арасында ынтымақтастық орнатты. Джексон келісімді қолдауын жариялады, бірақ Конфедерация күштеріне Миссуриге кіріп, Миссуриді федералдық бақылаудан «азат етуін» құпия түрде сұрады. Миссури одақтастарының наразылығынан кейін Харни Лионмен ауыстырылды (оған еріктілердің бригада генералы шені берілді), бұл нәзік келісімге одан әрі нұқсан келтірді. 12 маусымда Лион мен Джексон Сент-Луис қаласындағы «Плантерс Хаус» қонақүйінде соғысты қайта бастаудан соңғы рет қашуға тырысты. Екі тарап та келісімге келмей, Лион штаттың кез келген аймағын конфедерациялық араласу үшін тексеру құқығын талап етті, ал Джексон бас тартты және федералдық күштерді Сент-Луис қалалық аймағымен шектеуді талап етті. Сол кездесудің жалғыз тірі куәгері полковник Снид Лионның кездесуді былай деп аяқтағанын мәлімдеді: «Миссури штатына менің үкіметіме ешқандай мәселеде диктант жасау құқығын бір сәт те бермеймін, сізді, сізді, сізді және штаттағы әрбір ер адамды, әйелді және баланы өлтіріп, жерлеуге дайынмын. Бұл соғыс деген сөз. Бір сағаттан кейін менің офицерлерім сізді шақырып алып, менің қасымнан шығарады». Лион Суини басшылығымен Спрингфилдке күш жіберді, ал оның әскерлері астананы тез арада басып алып, Джексонды, Прайсты және қазір Миссуриден жер аударылған штаттық үкіметті қуып шықты. 17 маусымда Бунвилл шайқасы, ал 5 шілдеде Карфаген шайқасы болды. Дағдарысқа байланысты ақпан айында бөлінуді қабылдамаған Миссури Конституциялық Конвенциясының делегаттары қайтадан жиналды. 27 шілдеде конвент губернатор лауазымын бос деп жариялады және Гамильтон Роуэн Гэмблді жаңа уақытша губернатор етіп таңдады. 13 шілдеде Лионның шамамен 5430 адамнан тұратын әскері Спрингфилдте орналасты. Оның құрамына 1-ші, 2-ші, 3-ші және 5-ші Миссури жаяу әскері, 1-ші Айова жаяу әскері, 1-ші және 2-ші Канзас жаяу әскері, сондай-ақ реттік армияның бірнеше жаяу және атты әскерлері мен үш артиллериялық батареясы кірді. Ол бөлімшелерді майор Сэмюэл Д. Стургис, полковник Франц Сигел, подполковник Джордж Эндрюс және полковник Джордж Дицлер басқаратын төрт бригадаға бөлді. Шілде айының соңында Миссури штаттық гвардиясы Спрингфилдтен оңтүстік-батысқа қарай орналасты және Конфедерация бригадасының генерал-майоры Бенджамин МакКаллок пен Арканзас штатының милициясының бригада генералы Н. Барт Пирс күшейтті, бұл Миссури / Арканзас / Конфедерация күштерінің жалпы саны 12120 адамды құрады. Прайс және МакКаллок Спрингфилдке шабуыл жасау жоспарларын жасады, бірақ Лион 1 тамызда қаладан шығып, оңтүстік күштерін күтпеген шабуылмен таң қалдыруға тырысты. Армияның алғы шебі 2 тамызда Миссури штатындағы Даг Спрингсте шайқасты. Одақтас күш жеңіске жетті, бірақ Лион өзінен екі есе көп күш болғанын білді және Спрингфилдке қайта шегінді. МакКаллок, қазір Миссури армиясының қолбасшысы, қуып жетеді. 6 тамызға қарай оның күштері қаладан 16 шақырым оңтүстік-батысқа қарай Вилсон Кригінде орналасты. Прайс Спрингфилдке дереу шабуыл жасауды жақтады, бірақ Миссури штаттық гвардиясының сапасына күмәнданып, МакКаллок өз орнында қалуды жөн көрді. Прайс оның қолдауысыз шабуыл жасау қаупін тудырғаннан кейін, МакКаллок 10 тамызда таңда шабуыл жасасуға келісті, бірақ 9 кешкісінде жаңбыр басталғаннан кейін жоспарларын жойды және әскерлерін лагерьге қайтарды. Көптеген күштерге ие болған Лион Роллаға қайта орналасуды жоспарлады, бірақ оны қуып жететін Миссури лагеріне күтпеген шабуыл жасап, оны тежеп тұруды жөн көрді. Сигел МакКаллокқа екі жақтан шабуыл жасауды ұсынды, бұл одақтас күштің санын екіге бөледі, ол 1200 адамнан тұратын топпен флангалық маневр жасайды, ал Лион басқаратын негізгі күш солтүстіктен шабуылдайды. Лион келісті және Сигелдің жоспарына сәйкес, одақтас армия 9 тамыздың жаңбырлы түнінде Спрингфилдтен шықты, қорғаныс үшін шамамен 1000 адамды қалдырды.

Шайқас

10 тамызда таңертеңгісін Одақ күштері қарсыластарына күтпеген шабуыл жасады. Лионның әскері жаудың лагерьдерін басып алып, "Қанды төбе" деп аталатын қыраттың басына жетті. Бірақ, Пуласки Арканзас батареясының артиллериясы оқ атып, шабуылды тоқтатқаннан кейін, Прайстың жаяу әскеріне төбенің оңтүстік беткейінде қатарлар құруға уақыт және жағдай жасалды. Лион Қанды төбенің оңтүстік беткейінде қорғаныс шебін құрды, содан ол сәтсіз қарсы шабуылға көшті. Прайс алдыңғы және қанаттық шабуылдар жасады, бірақ ол да сәттілікке жете алмады; Конфедерация армиясындағы оқ-дәрі тапшылығы олардың жеңілісіне себеп болды. Екі Одақ күші бір-бірінен байланыс үзілді, егер қиындық туса, бір-біріне хабарласу немесе көмектесу мүмкіндігі болмады. Сигелдің шабуылы бастапқыда сәтті болды; бригада таңнан кейін Конфедерацияның тылына жетті. Артиллерия атысы Шарптың шаруашылығында орналасқан Конфедерацияның атты әскерлерін шашыратты. Сигел оларды қуалауға кірісті, бірақ Скегг бұтағының бойында тоқтады. Тынығу кезінде ол сол қанатын күзетпеді, шабуылға дайындық жұмыстарын аяқтамады. Осы уақытта МакКаллок 3-ші Луизиана жаяу әскері және Миссури штатының күзетшілерінің 3-ші дивизиясы сияқты бірнеше Конфедерация бөлімдерін жинап, қарсы шабуылға басшылық етті. Сигелдің әскерлері 3-ші Луизиананы 1-ші Айова жаяу әскерімен (олар да сұр киім киген) шатастырып, Конфедерация оларға жақын келгенше атудан тартынды. Нәтижесінде оның қанаты қарсы шабуылдан қирады, бригадасы төрт зеңбірек жоғалтып, шашырап кетті. Сигел мен оның әскері шайқас алаңынан қашып, Лион, Свини және Стержис басқаратын күшті жалғыз қалдырды. Сигелдің қанаты жеңілгеннен кейін шайқастың басымдығы оңтүстікке ауысты. Лион екі рет жараланды және "күннің жоғалғанына" қысылып, қарсы шабуылға жетекшілік етуге тырысты. Бірақ Лионның жүрегіне оқ тиді, оның өлімінен кейін шабуыл сәтсіз аяқталды. Лион соғыста қаза тапқан алғашқы Одақ генералы болды. Генерал Свини аяғынан жараланды, ал майор Стержис, тұрақты армияның жоғары шенді офицері ретінде, Одақ армиясының басшылығын өз қолына алды. Төбеде қорғаныс позициясы сақталғанына қарамастан, Одақтың азық-түлік қоры азайды және көтеріңкі рух төмендеді. Сағат 11:00-ге қарай Одақ әскерлері Конфедерацияның үш жеке шабуылын тойтарды. Оқ-дәрі мен әскерлердің қоры таусылып, Стержис төртінші Конфедерация шабуылына ұшырамас үшін кері шегінді. Шегінуге көмектескен ротаның командирі Генри Клей Вуд кейіннен ротасын ұйымдастырып, шайқас алаңынан шығарған ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталды.

Салдары

Қаза тапқандар екі жақта да шамамен тең болды – шамамен 1317 одақтық және 1232 конфедерациялық/Миссури/Арканзас сарбазы қаза тапты, жараланды немесе тұтқынға алынды. Конфедерация күштері шайқасты жеңіп алғанмен, соғыс артқа шегінген одақтық күштерді Роллаға қуып жете алмады. Прайс одақтық күштерді дереу қууды қалаған, бірақ МакКаллок Миссури мемлекеттік гвардиясының сапасы және Арканзасқа дейінгі жабдықтау желісінің ұзындығы туралы алаңдағандықтан бас тартты. Жеңіске жеткен соң Прайс Миссури гвардиясы 20 қыркүйекте Лексингтон шайқасында аяқталған Миссуридің солтүстігіне жорық жасады. Конфедерация және Арканзас күштері штаттан шықты. Спрингфилдке қайтқаннан кейін Стержис одақтық армияның басшылығын Сигелге тапсырды. Сол күні кешке өткен соғыс кеңесінде армияның келесі күні таңғы сағат 3-те Роллаға кері шегінуі керек деген шешім қабылданды. Дегенмен, Сигел бригадасын дайындыққа жеткізе алмады, бұл бірнеше сағатқа соқтырды. Сигелдің әскері шегіну жолында тамақ дайындауға көп уақыт жұмсады, бұл басқа офицерлерді Сигелді басшылықты Стержиске қайтаруға мәжбүр етті. 30 қазан күні Прайс және Джексон басшылығындағы Миссури тұрғындары ресми түрде Неошода конфедерация ісіне қосылды. Неошода өткен Миссури штатының ассамблеясы Миссуридің бөлінуі туралы резолюцияларды қабылдады, ал Джексон Конфедерациялық Миссуридің губернаторы болды (Джексон шілдедегі өкілеттігінен алынуын ешқашан қабылдамады). Алайда, Миссури халқының көп бөлігі бөліну әрекетімен келіспеді және штат соғыс бойында Одақта қалды. Прайс пен Джексонның бақылауы 21 қазандағы Фредериктаун шайқасында және 25 қазандағы Спрингфилд шайқасында конфедерацияның жеңілісімен азайды. Конфедерация үкіметі көп ұзамай штатты тастап кетуге мәжбүр болды. Прайс Миссуриде бірнеше жеңіске жетіп, әсіресе Лексингтонды қоршап алып басып алғанмен, ол далада қалу үшін жеткілікті халықтық қолдауға ие болмады және ақырында солтүстік-батыс Арканзасқа шегінді. 1861 жылдан кейін ол конфедерация генерал-майоры болып тағайындалды және Арканзас пен Миссисипидегі шайқастарда күштерін басқарды. Миссуриде шағын шабуылдар мен қақтығыстар болғанмен, Прайс 1864 жылға дейін үлкен күшпен Миссуриге қайтып келмеді. Дегенмен, Миссуриде соғыс бойында соғысшылдар мен конфедерация жақтастары арасындағы партизандық соғыс болды. 1862 жылдың басында одақтық күштер Прайсты Миссуриден ығыстырып шығарды. Одақтық генерал Сэмюэл Райан Кертис Прайсты Арканзасқа қуып барды, онда генерал Эрл Ван Дорн Прайс және МакКаллок басқаратын біріккен күштердің басшылығын қабылдады. Сан жағынан кем болған Кертис, 6 наурыздағы Пи Ридж шайқасында Ван Дорнның Батыс конфедерация армиясын жеңіп, 1864 жылы Прайс жорығына дейін Миссуриді басып алуға тырысқан конфедерация күштерінің барлық әрекеттерін тоқтатты. Вилсон сағасындағы шайқас Миссисипи өзенінің батысында өткен алғашқы ірі шайқас болды. Конфедерацияда бұл шайқас Оук Хиллз шайқасы деп аталды және кейде "Батыстың бұқалар жүгіруі" деп те аталады. Ұлттық саябақ қызметі көрмелерге арналған келушілер орталығын, шайқастың барысын көрсететін оптикалық картаны және зерттеу кітапханасын басқарады. Сол аймақтағы сарбаздардың өмірін бейнелейтін тірі тарих бағдарламалары демалыс күндері маусым бойынша ұсынылады. Өсімдіктер мен түсіндірме жаяу жүру жолдары мен автокөлікпен жүруге арналған маршруттан басқа, шайқас алаңы тарихи ортасынан көп өзгешеленбеді, бұл келушілерге оны дерлік таза күйде сезінуге мүмкіндік береді. Шайқас кезінде конфедерациялық далалық госпиталі ретінде пайдаланылған Рей отбасының үйі сақталған және қазіргі паркте сақталған екі құрылымның бірі болып табылады (екіншісі – көктем үйі). Сонымен қатар, Америка шайқас алаңының қоры Вилсон сағасындағы шайқас алаңының сақталуын қамтамасыз етті.