Психиатриялық қияли аурулар және өзіне-өзі ауру жасау құбылысы

Кіріспе

Психиатриялық жалған бұзылулар – психикалық аурудың нәтижесінде туындамаған, жалған ауруға бейімделу.

Өз-өзіне таңылған жалған бұзылу, сонымен қатар Мюнхаузен синдромы деп те аталады, – бұл жағдайда адамдар назар, көңіл көрсету немесе сенімділік алу үшін ауруды, жарақатты, зорлық-зомбылықты немесе психологиялық жарақатты жалғандап немесе өзіне келтіреді. Мюнхаузен синдромы көбінесе физикалық белгілер мен симптомдар басымдығымен сипатталатын жалған бұзылулардың бір түріне жатады, бірақ пациенттердің ауруханаға жиі түсуі, көп саяхаттауы және өткен оқиғалары туралы аса сенімсіз, драматикалық әңгімелер айтуы жиі кездеседі. Мюнхаузен синдромы атауы, Барон Мюнхаузен есімді ойдан шығарылған кейіпкерден алынған. Өз-өзіне таңылған жалған бұзылу, басқа адамға таңылған жалған бұзылумен байланысты, ол әдетте балаға қатысты зорлық-зомбылықты қамтиды, мұның мақсаты зорлық-зомбылық жасаушыға назар аудару немесе көңіл көрсету. Бұл жағдай "Мюнхаузен проксиі" деп аталады және құрбанға симптомдар туғызу нәтижесінде қажетсіз және қымбат диагностикалық немесе емдеу шараларына әкелуі мүмкін.

Белгілері мен симптомдары

Өзін-өзі мәжбүрлеген жалған бұзылыста зардап шеккен адам медициналық қызметкерлерден тексеру, емдеу, назар, көңіл көрсету немесе демеу алу үшін ауру белгілерін үлкейтіп көрсетуі немесе өзіне жасауы мүмкін. Бұл көбінесе құрбандыққа шақыру және назар аудару элементтерін қамтиды. Кейбір шектен тыс жағдайларда Мюнхаузен синдромымен ауыратын адамдар медицина практикасын жақсы біледі және ұзаққа соққан және қымбатқа түсетін медициналық сараптамаға, ауруханада ұзақ жатуға және қажетсіз операцияларға әкелетін симптомдарды тудыра алады. Науқас рөлі оларға таныс және жайлы болып келеді, бұл синдроммен ауыратын адамдардың психологиялық қажеттілігін қанағаттандырады. Бұл бұзылыс гипохондриядан және басқа соматоформдық бұзылыстардан өзгеше, себебі соңғысында ауыратын адамдар өздерінің соматикалық белгілерін қасақана тудырмайды. Өзін-өзі мәжбүрлеген жалған бұзылыс малдингерингтен (сыртқы пайда табу үшін ауруды құрау) айырмашылығы бар, себебі өзін-өзі мәжбүрлеген жалған бұзылысымен ауыратын адамдар симптомдарды қаржылық өтемақы, жұмыстан босату немесе есірткіге қол жеткізу сияқты материалдық пайда алу үшін жасамайды. Бұл бұзылыстың нақты себебі белгісіз, бірақ зерттеушілер биологиялық және психологиялық факторлардың бұл бұзылыстың дамуында рөл атқарады деп санайды. Бұзылыстың дамуына қауіп факторлары балалық шақтағы жарақаттар, ауру немесе эмоционалдық проблемаларға байланысты эмоционалдық жағынан қол жетімсіз ата-аналармен/қамқоршылармен өскен, бала кезіндегі ауыр сырқат, медицина саласында жұмыс істеуге деген құштарлықтың орындалмауы, жеке тұлғаның бұзылуы және өзіне сенімсіздік кіруі мүмкін. АҚШ-та жалған бұзылысқа ұшыраған адамдардың саны туралы сенімді статистика жоқ болғанымен, FD жоғарыда аталған қауіп факторлары бар аналарда жиі кездеседі деп есептеледі. Денсаулық сақтау саласында жұмыс тәжірибесі бар адамдардың да бұзыл даму қаупі жоғары. Аритмогендік Мюнхаузен синдромы – бұл медициналық көмек алу үшін жүрек аритмиясын имитациялайтын немесе ынталандыратын адамдарды сипаттайды. Басқаға таңылған жалған бұзылу деп аталатын осыған ұқсас мінез-құлық баланың ата-анасында немесе қамқоршысында немесе үй жануарларының иесінде анықталған. Ересектер балаларының қандай да бір медициналық жағдайға тап болуын қамтамасыз етеді, осылайша баланы емдеуге байланысты азап шегуге және жастық шағында ауруханада көп уақыт өткізуге мәжбүр етеді. Сонымен қатар, ата-анасы немесе қамқоршысы балаға ауруды тудыруы мүмкін. Бұл жағдай Мюнхаузен синдромынан ерекшеленеді. Педиатриялық қауымдастықта бұл бұзылысты "медициналық зәбірлеу" деп қайта атау қажеттігі туралы пікірлер күшейіп келеді, бұл алдаудың салдарынан келтірілген зиянды көрсету және зардап шеккен адамның зиян келтірген кезде психиатриялық қорғанысқа жүгіну мүмкіндігін азайту үшін.

In factitious disorder imposed on self, the affected person exaggerates or creates symptoms of illnesses in themselves to gain examination, treatment, attention, sympathy or comfort from medical personnel. It often involves elements of victim playing and attention seeking. In some extreme cases, people with Munchausen syndrome are highly knowledgeable about the practice of medicine and are able to produce symptoms that result in lengthy and costly medical analysis, prolonged hospital stays, and unnecessary operations. The role of patient is a familiar and comforting one, and it fills a psychological need in people with this syndrome. This disorder is distinct from hypochondriasis and other somatoform disorders in that those with the latter do not intentionally produce their somatic symptoms. Factitious disorder is distinct from malingering in that people with factitious disorder imposed on self do not fabricate symptoms for material gain such as financial compensation, absence from work, or access to drugs. The exact cause of factitious disorder is not known, but researchers believe both biological and psychological factors play a role in the development of this disorder. Risk factors for developing factitious disorder may include childhood traumas, growing up with parents/caretakers who were emotionally unavailable due to illness or emotional problems, a serious illness as a child, failed aspirations to work in the medical field, personality disorders, and low self esteem. While there are no reliable statistics regarding the number of people in the United States who have factitious disorder, FD is believed to be most common in mothers having the above risk factors. Those with a history of working in healthcare are also at greater risk of developing it. Arrhythmogenic Munchausen syndrome describes individuals who simulate or stimulate cardiac arrhythmias to gain medical attention. A related behavior called factitious disorder imposed on another has been documented in the parent or guardian of a child or the owner of a pet animal. The adult ensures that their child will experience some medical condition, therefore compelling the child to suffer through treatments and spend a significant portion during youth in hospitals. Furthermore, a disease may actually be initiated in the child by the parent or guardian. This condition is considered distinct from Munchausen syndrome. There is growing consensus in the pediatric community that this disorder should be renamed "medical abuse" to highlight the harm caused by the deception and to make it less likely that the sufferer can use a psychiatric defense when harm is done.

Емдеу

Өзін-өзіне зиян келтіру жолымен тудырылған күдікті бұзылысты емдеуде белгісіздік болғандықтан, кейбіреулер денсаулық сақтау қызметкерлерінің алдымен адамда басқа аурудың бастапқы сатысы болу мүмкіндігін нақты жоққа шығаруын жақтады. Содан кейін олар жанды қадағалап, ерте кезеңдегі қиыншылықтар, балалық шақтағы зорлық-зомбылық немесе психикалық аурулар туралы медициналық жазбаларды іздестіруі мүмкін. Денсаулық сақтау қызметкерлері көңіл-күйдің немесе басқа да бұзылыстың түбіне жететін емдеуге көмектесу үшін, сондай-ақ кері трансферден сақтану үшін психикалық денсаулық мамандарымен жұмыс істеуді қарастыра алады. Терапиялық және медициналық емдеу негізгі психикалық бұзылысқа – көңіл-күй бұзылысына, үлкен қорқыныш бұзылысына немесе шекаралық тұлғалық бұзылысқа бағытталуы мүмкін. Науқастың жағдайы негізгі бұзылыстың санатына байланысты: мысалы, депрессия мен үлкен қорқыныш әдетте дәрі-дәрмектерге немесе когнитивті-мінездік терапияға жақсы жауап береді, ал шекаралық тұлғалық бұзылыс, барлық тұлғалық бұзылыстар сияқты, уақыт өте келе кең таралған және тұрақты болады деп есептеледі, сондықтан жағдайы нашарлауы мүмкін. Бұл бұзылыстан зардап шегетін адамдардың ішкі аймағында қайталап жасалған "шұғыл" операциялардан кейін көптеген жаралар болуы мүмкін.

Тарих

"Мунхаузен синдромы" атауы барон Мунхаузеннен шыққан, ол неміс дворяны Иероним Карл Фридрих, Фрайхерр фон Мюнхгаузен (1720–1797) негізінде жасалған әдеби кейіпкер. Тарихи барон 18 ғасырдың соңында орыс-түрік соғысы кезіндегі өмірінен баяндаған әңгімелерімен кешкі ас келушілерді ойын-сауыққа тартып, белгілі әңгімеші болды. 1785 жылы неміс жазушысы және алаяқ Рудольф Эрих Распе анонимді түрде кітап жариялады, онда "Барон Мюнхгаузеннің" жоғары дәрежеде өңделген нұсқасы өзі туралы көптеген фантастикалық және мүмкін емес оқиғаларды айтады. Распенің "Мюнхгаузені" сенсация тудырып, әдебиетте асыра сөйлейтін немесе шындықты бұрмалайтын адамның үлгісі ретінде танылды. 1951 жылы Ричард Ашер өзін-өзі зиян келтірудің белгілі бір үлгісін алғаш рет сипаттады, онда адамдар аурудың тарихын, белгілерін және симптомдарын құрастырып шығарды. Барон Мюнхгаузенді еске алып, Ашер 1951 жылдың ақпан айында The Lancet журналында жариялаған мақаласында осы жағдайды Мюнхгаузен синдромы деп атады, бұл туралы British Medical Journal журналындағы некрологында айтылған:

The name "Munchausen syndrome" derives from Baron Munchausen, a literary character loosely based on the German nobleman Hieronymus Karl Friedrich, Freiherr von Münchhausen (1720–1797). The historical baron became a well known storyteller in the late 18th century for entertaining dinner guests with tales about his adventures during the Russo Turkish War. In 1785, German born writer and con artist Rudolf Erich Raspe anonymously published a book in which a heavily fictionalized version of "Baron Munchausen" tells many fantastic and impossible stories about himself. Raspe's Munchausen became a sensation, establishing a literary exemplar of a bombastic liar or exaggerator. In 1951, Richard Asher was the first to describe a pattern of self harm, wherein individuals fabricated histories, signs, and symptoms of illness. Remembering Baron Munchausen, Asher named this condition Munchausen's Syndrome in his article in The Lancet in February 1951, quoted in his obituary in the British Medical Journal:

Here is described a common syndrome which most doctors have seen, but about which little has been written. Like the famous Baron von Munchausen, the persons affected have always travelled widely; and their stories, like those attributed to him, are both dramatic and untruthful. Accordingly the syndrome is respectfully dedicated to the Baron, and named after him.|British Medical Journal|R. A. J. Asher, M. D., F. R. C. P.

Asher's nomenclature sparked some controversy, with medical authorities debating the appropriateness of the name for about fifty years. While Asher was praised for bringing cases of factitious disorder to light, participants in the debate objected variously that a literary allusion was inappropriate given the seriousness of the disease; that its use of the anglicized spelling "Munchausen" showed poor form; that the name linked the disease with the real life Münchhausen, who did not have it; and that the name's connection to works of humor and fantasy, and to the essentially ridiculous character of the fictional Baron Munchausen, was disrespectful to patients with the disorder. Originally, this term was used for all factitious disorders. Now, however, in the DSM 5, "Munchausen syndrome" and "Munchausen by proxy" have been replaced with "factitious disorder imposed on self" and "factitious disorder imposed on another" respectively.

Мұнда көптеген дәрігерлер кездескен, бірақ аз жазылған жалпы синдром сипатталған. Барон фон Мюнхгаузен сияқты, осы синдроммен ауырған адамдар да көп саяхаттаған; және олардың әңгімелері, оған таңылған әңгімелер сияқты, драматикалық және шындықтан алыс. Осыған орай, синдром құрметпен баронға арналып, оның есімімен аталады. Ашердің берген атауына қатысты пікір таласы туды, медициналық органдар шамамен елу жыл бойы оның дұрыстығын талқылады. Ашер жалған аурулардың жағдайларын анықтағаны үшін мақталып, пікір таласына қатысушылар әртүрлі себептермен қарсылық білдірді: әдеби сілтеме аурудың салдарының ауырлығын ескере отырып, орынсыз болды; "Мунхаузен" атауының ағылшын тіліндегі жазылуы дұрыс емес көрінді; бұл атау ауруды нақты Мюнхгаузенмен байланыстырды, ол осы синдроммен ауырмады; және атаудың юмор мен фантастика туындыларымен, сондай-ақ ойдан шығарылған Барон Мюнхгаузеннің әжуалы кейіпкерімен байланысы бұл синдроммен ауырған науқастарға құрметсіздік тудырды. Бастапқыда бұл термин барлық жалған ауруларға қолданылды. Бірақ қазір DSM 5-те "Мунхаузен синдромы" және "Мунхаузен проксисі" сәйкесінше "өз-өзіне таңылған жалған ауру" және "басқа біреуге таңылған жалған ауру" деп ауыстырылды.

Мюнхгаузен Интернеттен

Munchausen by Internet – бұл өзін-өзі мәжбүрлеудің жалған бұзылысындағы мінез-құлық үлгісін сипаттайтын термин, онда зардап шеккендер онлайн платформаларда ауруды жалғандайды. Бұл құбылыс медициналық әдебиетте өзін-өзі мәжбүрлеудің жалған бұзылысының бір түрі ретінде сипатталған. Адам, өмірлік мақсаты тек басқаларды қолдаудан тұратын топтың көңілін табуға тырысуы мүмкін. Кейбір мамандар, денсаулық сақтау қызметкерлерінің уақыт жетіспеуі, терең медициналық білімі және диагноз қоюда күмәндануға бейімділігі салдарынан, олардың қолдауына қол жеткізу қиын болуы мүмкін деп санайды. The Guardian газетінде жарияланған мақалада Стив Джонс Интернеттегі анонимділік адамдардың өтірікті анықтау қабілетін шектеуі мүмкін екенін айтты. Онлайн өзара әрекеттесу 1980-жылдардан бері мүмкін болып келеді және жылдар бойы дамиды. Форум мүшелерінің осы әрекеттері анықталған жағдайда, олар кейбір онлайн форумдардан шұғыл түрде шығарылады. Ақша аударымы болмайтындықтан және заң бұзылмайтындықтан, біреудің ауруды жалғандап отырғаны анықталғанда заңдық шаралар қолдану мүмкіндігі шектеулі. Мұндай жағдайлар онлайн қауымдастықтарды қарама-қарсы лагерьлерге бөлуі мүмкін. Кейбір мүшелер күрделі өтіріктерге сенгендері үшін ұялуы мүмкін, ал басқалары берік қолдау көрсетуді жалғастырады. Фельдман кейбір жағдайларда сенімсіздіктің садистік элементтерді де қамтуы мүмкін екенін мойындайды.