Кіріспе

Британдық крейсерлік танк. The Tank, Cruiser, Mk I (A9) – соғыстар аралық кезеңдегі британдық крейсерлік танк. Бұл – алғашқы крейсерлік танк: жаудың негізгі қорғаныс шебін айналып өтуге, жаудың байланыс желілерін және танктерін жоюға арналған жылдам танк. Cruiser Mk II – Mark I танкысының күшейтілген бронясы бар, сол кезде бірдей әзірленген нұсқасы.

Жобалау және әзірлеу

1936 жылы британдық соғыс басқармасы болашақ даму үшін екі түрлі танкты белгіледі: жаяу әскермен шабуыл кезінде тығыз ынтымақтастықпен пайдаланылатын, ауыр бронялы жаяу әскер танктері және жау аумағына терең шабуылдар жасауға арналған жылдам, мобильді крейсерлік танктер. Қызметтегі Орташа Mark II танктерін ауыстыру жобалары, құны жоғары болғандықтан тоқтатылды, нәтижесінде тек үш Орташа Mark III танкі ғана салынды. 1934 жылы Vickers Armstrong компаниясының сэр Джон Карденінен сол кездегі кейбір орташа үлгілерді алмастыру үшін «әдеттегіден арзан танк» ұсынуы сұралды. Бұл жоба Бас штабтың A9 спецификациясымен белгіленді. Оның орта танк жобасының пилоттық үлгісі 1936 жылы аяқталды және A9E1 атауын алды. Ол Medium Mk III дизайнының ең жақсы қасиеттерін енгізді, бірақ коммерциялық бензиндік қозғалтқышпен жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін жеңілдетілді. Алайда, бұл әлі де Ұлы депрессия кезінде болды, сондықтан танкқа шығындарды қысқарту шаралары қолданылды. Бұл британдық танктердің алғашқысы болды, оның мұнарасы орталықта орналасқан және қуатпен айналатын механизмге ие болды. Бұл жүйе Nash & Thompson компаниясымен жасалған және Vickers Wellington орта бомбалаушы ұшағында қолданылатын жүйеге ұқсас болды. Бронясы жеңіл болды, максималды қалыңдығы 5 мм. Көптеген бронялық беттер тік болды және көптеген оқ түсіретін тұзақтар болды, бірақ ол жаңа, жоғары жылдамдықты QF 2 фунттық (40 мм) зеңбіректі орнатуға және алып жүруге қабілетті болды, ол 1937 жылы өндіріс басталған кезде QF 3 фунттық зеңбіректі алмастырды. Жүргізушінің бөлімі мен ұрыс бөлімдері бөлектелмеген. Мұнарадағы қару-жарақ, Ordnance QF 2 фунттық зеңбірек пен коаксиалды Vickers пулеметінен тұратын, жүргізушінің кабинасының екі жағында орналасқан, әрқайсысында Vickers пулеметі бар екі кішкентай мұнара болды. Бұл екі кішкентай мұнарада да тұрақты экипаж болды, бұл танктың экипажының жалпы санын алты адамға жеткізді (командир, зеңбірекші, зарядтаушы, жүргізуші және екі пулеметші). A9E1 басқа жобалармен салыстырылды және кейбір кемшіліктері болғанымен, 1937 жылы Christie аспалы крейсерлік танк жеткізілгенге дейін уақытша шешім ретінде қабылданды. 125 данаға тапсырыс берілді. Оның 75-ін Harland and Wolff, ал қалған 50-ін Vickers компаниясы жасады. Бастапқыда пилоттық үлгіде Rolls Royce автомобиль қозғалтқышы (Phantom II-нің 7,67 литрлік) қолданылды, бірақ ол жеткіліксіз қуатты болды және 9,64 литрлік AEC автобус қозғалтқышымен ауыстырылды. Кейінірек жасалған Valentine жаяу әскер танктері негізінен осы танктың төменгі корпусын және аспасын пайдаланды, бірақ бронясы әлдеқайда көп болды. A9-дың салмағы , ұзындығы , биіктігі , ені және жолдағы максималды жылдамдығы болды. Оның максималды жол қашықтығы 150 миль (241 км) құрады. Зеңбірекке арналған оқтардың саны 100, ал үш пулеметке 3000 болды.

Қызмет

Mark I крейсері 1939 жылдың қаңтарында жеткізіле бастады. Соғыс басталғанға дейін 36 танк жеткізілді, 1939 жылдың қыркүйегі мен желтоқсанында – 40, ал 1940 жылы – 49 танк жеткізілді. Крейсер француз, грек және Солтүстік Африка кампанияларының бастапқы кезеңдерінде тиімді танк болды. 2 фунттық зеңбірек Солтүстік Африка кампаниясы кезінде кездескен алғашқы итальяндық танктерге қарсы өте қауіпті болды және Роммельдің алғашқы Panzer II және III танктеріне қарсы тұра алды. Ол сондай-ақ Panzer III Ausf D және Panzer IV Ausf D сияқты кейінгі қарсыластардың қорғаныш болат қаптамасын тесіп өте алатын. 1941 жылдың көктемінде немістер қалың бронялы Panzer IV Ausf E танктерін енгізгенге дейін тиімді болды. Дегенмен, оның жұқа бронясы A9 танкін Остің танкке қарсы қаруларына өте осал етіп қойды. Сондай-ақ, 2 фунттық зеңбірек үшін жарылғыш снарядтардың жетіспеушілігі, тіпті нашаррақ – 94 мм зеңбірекке арналған броньды тесуші снарядтардың болмауы да мәселе тудырды. Тағы бір мәселе – алдыңғы пулемет мұнараларының айналасындағы аймақтар жаудың атысына оңай болатын бетті құрады. Крейсердің механикалық тұрақсыздығы да кемшілік болды. Әсіресе, гусеницалар оңай бұрылып, қиындықтар туғызды.