Кіріспе

1819 жылғы неміс ұлтшылдығын басу туралы жарлық

Карлсбад жарлықтары (Karlsbader Beschlüsse) – Германия конфедерациясы мемлекеттерінде 1819 жылғы 20 қыркүйекте Австрия империясының Карлсбад қаласында өткен конференциядан кейін Бундесversammlung-тың қаулысымен қабылданған реакциялық шектеулер жиынтығы. Олар ұлтшыл студенттік бірлестіктерге ("Буршеншафтэн") тыйым салды, либералды университет профессорларын қызметтен шеттетуге және баспасөз цензурасын күшейтуге бағытталды. Бұл жарлықтар Германияның бірігуге ұмтылысын басу мақсатымен қабылданды және қаулы қабылданғаннан кейін бір ай ішінде аяқталған Hep Hep бүліктері кезінде жарық көрді.

Өмірбаян

Мемлекет өкілдерінің кездесуін Австрияның мемлекеттік министрі, князь Клеменс Венцель фон Меттерних шақырды. Бұл кездесу либералды Burschenschaft студенті Карл Людвиг Сандтың 1819 жылғы 23 наурызда консервативті жазушы Август фон Коцебуэні өлтіруінен және 1819 жылғы 1 шілдеде аптекашы Карл Лёнингтің Нассау президенті Карл фон Ибелдің өміріне қастандық жасау әрекетінен кейін болды. Еуропалық қайта құру кезеңінде Меттерних монархиялық тәртіпке қауіп төндіруі мүмкін революциялық қызметтерге ұласуы мүмкін неміс университеттеріндегі либералдық және ұлттық тенденциялардан қорқыды. Осы уақытта аталған екі оқиға, әрекет етуге қолайлы сылтау болды. Карлсбад жарлықтары ғасырлар бойы қолданылып келген дербес академиялық сот жүйесіне де, мүше мемлекеттердің құқықтарына да әсер етті. Осы және басқа да мақсаттарда жарлықтарды қолдану үшін маңызды құрал – Майнц орталық тергеу комиссиясы болды. Жарлықтардың маңызды ерекшелігі – реакциялық Германия конфедерациясы либералдық және ұлтшылдық идеяларды бүлік деп қарастырып, осы идеяларды таратушыларды демагогтар деп қудалағандығы болды. Demagogenverfolgung деп аталатын бұл қуғын-сүргін, әсіресе Пруссияда күшті болды. 1832 жылғы Хамбах фестивалінен кейін қуғын-сүргін соңғы рет жаңартылды. Карлсбад жарлықтары 1848 жылғы наурыз революциясынан кейін ғана Германия Бундестагы тарапынан, 1848 жылғы 2 сәуірде жойылды.

Жарлықтардың мәтіні

Жарлықтар Burschenschaften Studentenverbindungen және Turnerschaften студенттік ұйымдарын таратып, сонымен қатар университет инспекторларын және баспасөз цензурасын енгізді. Көптеген жергілікті басқарулардағы реформаторлар қызметтен алынды және 1820 жылға дейін барлық маңызды либералдық және ұлтшыл неміс реформалық қозғалыстары тоқтатылды. Жарлықтар үш бөлімнен тұрды.

Студенттік ұйымдар

1. Әрбір мемлекеттің билеушісі әрбір университет үшін арнайы өкіл тағайындайды, оған тиісті нұсқаулар мен кеңейтілген өкілеттіктер беріледі, және ол өкіл университет орналасқан жерде тұрады. Бұл лауазым қазіргі қорғаншыға немесе үкімет білікті деп санайтын кез келген басқа адамға жүктелуі мүмкін. Осы өкілдің міндеті – қолданыстағы заңдар мен тәртіп ережелерін қатаң сақтауды қамтамасыз ету; университеттегі оқытушылардың ашық лекцияларында және жүйелі курстарындағы көзқарасын мұқият бақылау, ғылыми мәселелерге немесе оқыту әдістемесіне тікелей араласпай, студенттердің болашақ көзқарасын ескере отырып, оқытуға дұрыс бағыт беру. Соңында, ол студенттер арасында моральдық қағидаларды, тәртіпті және сыртқы әдептілікті нығайтатын барлық жағдайға тоқтаусыз назар аударуы керек. 2. Біріккен үкіметтер өзара міндеттеме береді, өздерінің университеттерінен немесе басқа да мемлекеттік білім беру мекемелерінен қызметтік міндеттерін айқын бұзған, өкілеттіктерінің шегінен асып кеткен, жастардың санасына заңды түрдегі ықпалын теріс пайдаланған, немесе қоғамдық тәртіпке қарсы, қазіргі үкіметтік құрылымды құлатқысы келетін зиянды ілімдерді тарату арқылы, оларға сеніп тапсырылған маңызды лауазымға жарамсыз екендерін анық көрсеткен барлық оқытушыларды шұғыл түрде қызметтен босатуға. Осылайша қызметтен алынған ешбір оқытушы біріккен мемлекеттің басқа аймағындағы мемлекеттік білім беру мекемесіне қайта тағайындалмайды. 3. Университеттердегі құпия және рұқсатсыз қоғамдарға қарсы бағытталған заңдар қатаң түрде орындалады. Бұл заңдар, әсіресе, бірнеше жыл бұрын «Жалпы студенттік одақ» (Allgemeine Burschenschaft) деген атпен құрылған қауымдастыққа қатысты, себебі осы қоғамның идеясы – әртүрлі университеттер арасындағы тұрақты байланыс пен үнемі қарым-қатынас орнатуды көздейді, бұл мүлдем қабылдауға келмейтін жоспар. Үкімет өкілдеріне осы мәселеде ерекше сақтық таныту міндеті жүктеледі. Үкіметтер өзара келіседі, бұдан былай құпия немесе рұқсатсыз қоғамдарға қатысқан немесе оларға мүше болған адамдар мемлекеттік қызметке қабылданбайды. 4. Университет сенатының шешімімен, үкімет өкілі бекіткен немесе итермелеген жағдайда университеттен шығарылған, немесе шығарылудан қашу үшін оқу орнын тастап кеткен студенттер ешбір басқа университетте қабылданбайды.

Баспасөз құқығы

1. Осы қаулы күшінде болған кезде, күнделікті шығатын немесе жиырма парақтан аспайтын басылым түрінде жарық көретін ешқандай жариялым, одақтың кез келген штатында мемлекеттік лауазымды тұлғалардың алдын ала білімі мен бекітуісіз баспаға жіберілмейді. Жоғарыда аталған санаттардың біріне жатпайтын жазбалар одақтың жекелеген штаттарында қолданыстағы немесе қабылданатын заңдарға сәйкес қарастырылады. 2. Одақтың әрбір штаты, оның қадағалауымен шығарылған және басқа штаттардың абыройы мен қауіпсіздігіне нұқсан келтірген немесе олардың конституциясы мен басқаруына шабуыл жасаған әрбір жариялым үшін, тек сол жариялым жасалған мемлекетке ғана емес, бүкіл Конфедерацияға да жауапты болады. 3. Парламент сонымен қатар, өтінішсіз, өзінің құзыретімен, егер тағайындалған комиссиясының пікірінше, одақтың абыройына, жеке штаттардың қауіпсіздігіне немесе Германиядағы бейбітшілік пен тәртіпке зиян келтіретін, 1-бапта көрсетілген жазбаларды, олар неміс штатының қайсысында жарық көрсе де, тоқтатуға құқылы. Мұндай шешімдерге шағымдануға болмайды, ал тиісті үкіметтер олардың орындалуын қамтамасыз етуге міндетті. 4. Егер газет немесе мерзімді басылым Парламент шешімімен тоқтатылса, оның редакторы бес жыл ішінде одақтың кез келген штатында осыған ұқсас басылымды шығаруға құқылы болмайды.