Кіріспе

Платонның «Республикасы» еңбегіндегі мифтік сиқырлы артефакт – Гыгестің сақинасы (Γύγου Δακτύλιος, Gúgou Daktúlios) – философ Платонның «Республикасының» 2-кітабында (2:359a–2:360d) айтылған гипотетикалық сиқырлы сақина. Ол иесіне қалауынша көрінбей қалу қабілетін береді. Осы сақинаны мысал ретінде пайдаланып, «Республиканың» осы бөлімінде жазадан қорқа алмайтын, ақылды және саналы адамның, бәрібір әділдікке ұмтылатыны қарастырылады.

Аңыздар

Лидиялық Гигес – лидиялық патшалар династиясының негізін қалаған тарихи патша. Көптеген ежелгі еңбектер – ең белгілісі Геродоттың "Тарихы" – оның билікке келуінің жағдайларын әртүрлі баяндады. Дегенмен, барлығы ол бастапқыда Лидия патшасы Кандаулдың бағыныштысы болғанын, Кандаулды өлтіріп, тақты басып алғанын, ал оны өлтіруден бұрын Кандаулдың патшайымын азғынып, кейін оған үйленгенін немесе екеуін де жасағанын айтады. Мифті Глаукон (Платонның үлкен інісі, "Мемлекет" еңбегінің кейіпкері) баяндағанда, Гигестің аты-жөні белгісіз атасы Лидия патшасының қызметіндегі қойшы болған. Жер сілкінісінен кейін, ол қойын бағып жүрген тау бетінде жарық пайда болды. Ол сол жарыққа кіргенде, ішінде қоладан жасалған атпен, алтын сақина киген, адамнан ірі денесі бар қабір екенін көрді, сақинаны қалтасына салды. Ол сақинаны бұрып, көрінбей қалу қабілетін иеленгенін анықтады. Содан кейін ол патшаның хабаршыларының бірі болып, малдың жағдайы туралы хабарлауға келісті. Сарайға келгенде, ол өзінің жаңа көрінбейтін күшін патшайымды азғыру үшін пайдаланды, оның көмегімен патшаны өлтіріп, Лидия патшасы болды.

Мәдениеттің әсері

Цицерон өзінің "Міндеттер туралы" еңбегінде Гигестің тарихын қайта баяндайды, дана немесе ізгі адам шешімдерді жазалаудан немесе жағымсыз салдардан емес, моральдық бұзылудан қорқуға негізделгенін көрсету үшін. Цицерон философиядағы ой-эксперименттердің рөлі туралы әңгімелеумен жалғасады. Аталған гипотетикалық жағдай – Гигеске оның сақинасы арқылы берілген жазадан толыққанды қорғалу. Дж. Р. Р. Толкин Платонның мифін жақсы білген, және бұл ертегінің түпнұсқа мәтінінің бір бөлігін ежелгі грек тілінде оқыған болуы мүмкін; осы ертегі оның әдеби шедеврі "Сақиналардың Иесі" туындысына әсер еткен.