Артур Лондон: Чехословакиялық саясаткердің өмірі мен тағдыры

Кіріспе

Артур Лондон (1 ақпан 1915 – 8 қараша 1986) – чехословакиялық коммунист саясаткер және 1952 жылғы Сланский ісінде айыпталушы. Ол өмір бойына түрмеге кесуге үкім шығарылған, бірақ 1955 жылы босатылды. Содан кейін ол әйелі Лизе Лондонмен бірге Францияға қоныс аударды. 1968 жылы ол «L'Aveu» (Мұңдау) атты естеліктерін жариялады, бұл кітап халықаралық деңгейде үлкен қызығушылық тудырды және Коста Гаврас оны сол аттас фильмге бейімдеді.

Өмірбаян

Лондон Моравияда, Австрия-Венгрияда (қазіргі Чехия) Острава қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Лондон 1934 жылдан 1937 жылға дейін Мәскеуде тұрды. 1937 жылы Испания азамат соғысы кезінде Барселонаға кетіп, Кеңес NKVD басқаратын барлау қызметі – SIM (Servicio de Información Militar) үшін жұмыс істеді. Республикашылдар жеңілгеннен кейін Францияға көшті. Екінші дүниежүзілік соғыста француз қарсыласының қатарында болды, нацистермен ұсталды және Маутхаузен концлагеріне жіберілді. Соғыстан кейін Швейцарияда тұрды, бірақ көп ұзамай отбасымен Прагаға көшіп келді, онда Чехословакия Коммунистік партиясының жетекші тұлғасына айналып, 1948 жылы сыртқы істер министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1951 жылы тұтқындалып, сол кездегі Шығыс Еуропалық коммунистерге қарсы бірнеше көрсеткіштік сот процестерінің бірі болған Сланский ісінде Рудольф Сланскиймен бірге сотталды. Оны сионист, троцкист және титошыл деп айыптап, мойындауға мәжбүр етіп, өмір бойы түрмеге кесті. Сланский ісінен кейін Лондон билік органдарымен ынтымақтасып, Эдуард Голдстюкер, Йозеф Павел, Освальд Заводский, Густав Хусак, Отакар Хромадко және басқалар сияқты Чехословакияның басқа да коммунистік қайраткерлеріне қарсы өткен саяси процестерде басты куәгер болды. 1953 жылы Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін 1955 жылы Лондон босатылды. 1963 жылы ақталудан кейін әйелі Лиза Лондонмен бірге, Мәскеуде танысқан француз коммунисімен Францияға көшті. 1963 жылы Лондон «Espagne» атты кітабын жариялады, ол Испания азамат соғысы кезіндегі оның өміріне арналған. Олар «L’Aveu» (1968) кітабын бірлесіп жазды, ол Прага сот процестеріндегі оның басынан өткен оқиғалардың автобиографиялық повестемесі болды. Аластер Гамильтонның ағылшын тіліне аудармасы «The Confession» 1968 жылы жарық көрді. (Ұлыбританияда бұл аударма 1970 жылы «On Trial» деген атаумен жарық көрді). Басты айыпталушылар Лондоннан жоғары тұрғанмен, ол кітап жазып, бүкіл әлемге танымал болды. Бұл кітап Коста Гаврас режиссерлік еткен, Ив Монтан мен Симон Синьоре қатысқан «The Confession» (1970) фильмінің негізі болды. Крис Маркер «On vous parle de Prague: Le deuxième procès d'Artur London» атты қысқаметражды деректі фильмін түсірді, ол осы фильмнің түсірілуіне арналған. Кейіннен Лиза Зюзана Юстман режиссерлік еткен «A Trial in Prague» (2002, 83 минут) деректі фильмінде баяндады. Артур Лондон 1986 жылы Парижде 71 жасында қайтыс болды. Лиза 2012 жылы 96 жасында сол жерде қайтыс болды. Екеуі де Иври-сюр-Сендегі Иври зиратындағы ПКФ учаскесіне жерленген.

London was born in Ostrava, Moravia, Austria Hungary (now Czech Republic) to a Jewish family. London spent 1934 to 1937 in Moscow. In 1937, during the Spanish Civil War, he left for Barcelona where he worked for SIM (Servicio de Información Militar), an intelligence service run by the Soviet NKVD. He moved to France after the defeat of the Republicans. In World War II, he was active in the French resistance, was arrested by the Nazis and sent to the Mauthausen concentration camp. After the war, he lived in Switzerland but soon moved with family to Prague, where he became a leading figure in the Communist Party of Czechoslovakia and was eventually nominated deputy minister of foreign affairs in 1948. In 1951, he was arrested and became a co defendant with Rudolf Slánský in the Slánský trial, one of several show trials against Eastern European communists at the time. Accused of being a Zionist, Trotskyite and Titoist, he was forced to confess and sentenced to life in prison. After the Slánský trial, London collaborated with the authorities and served as a lead witness in other construed political processes against top Czechoslovak communists, such as Eduard Goldstücker, Josef Pavel, Osvald Závodský, Gustáv Husák, Otakar Hromádko and others. Following Joseph Stalin's death in 1953, London was released in 1955. After his rehabilitation in 1963, he moved to France with his wife, Lise London, a French communist he had met in Moscow. In 1963, London published Espagne, a book about his time in the Spanish civil war. The couple wrote the book L’Aveu (1968), an autobiographical account of his ordeal in the Prague Trials. The English translation The Confession by Alastair Hamilton appeared in 1968. (In the United Kingdom, the translation was published in 1970 under the title On Trial). While the main defendants were senior to London, he gained prominence worldwide by writing the book. The book was the basis for the film The Confession (1970) directed by Costa Gavras, starring Yves Montand and Simone Signoret. Chris Marker made the short film On vous parle de Prague: Le deuxième procès d'Artur London, an on set documentary about the making of this movie. Lise later narrated the documentary A Trial in Prague, directed by Zuzana Justman (2002, 83min). Artur London died in Paris in 1986, aged 71. Lise died there in 2012, aged 96. They are both buried in the PCF plot at Ivry Cemetery in Ivry sur Seine.