Кіріспе

Тамақ қыздыратын құрылғы. Конвекциялық пеш (сонымен қатар желдеткіш пеш, турбобройлер немесе жай ғана желдеткіш пеш, турбо деп те аталады) – тамақ төңірегінде ауаны айналдырып, біркелкі қыздыру үшін желдеткіштері бар пеш. Ауа айналымының жоғарылауы желдеткіш пештің табиғи конвекцияға сүйенетін қарапайым пештен гөрі тамақты жылдамырақ пісіруіне себеп болады. Желдеткішпен жабдықталған конвекциялық пештер көбінесе нан пісіру және тамақ өндірісінен бөлек, өнеркәсіптік мақсаттарда қолданылады. Үйге арналған кішкентай конвекциялық пештер көбінесе ауалы фритюр ретінде сатылады. Желдеткіш пешті пайдаланғанда температура әдетте қарапайым пештен төмен болады, көбінесе, тамақтың сыртының күйіп кетпеуі үшін.

Конвекциялық аспаздық пештер

Конвекциялық пештер тамақтың барлық жағына жылуды тең бөліп, пешке енгізілген кезде тамақты қоршап тұратын салқын ауа қабатын жояды, соның арқасында тамақ дәстүрлі пешке қарағанда қысқа уақытта және төмен температурада біркелкі піседі.

Тарих

1914 жылы ауаны аралап тұратын желдеткіші бар алғашқы пеш ойлап табылды, бірақ ол коммерциялық өндіріске енгізілген жоқ. Ал 1945 жылы кеңінен қолданыла бастаған алғашқы конвекциялық пеш – Максон Whirlwind Oven болды.

Дизайн

Конвекциялық пештің айналасында жылыту элементі бар желдеткіші болады. Кішкентай желдеткіш пісіру камерасындағы ауаны араластырады. Желдеткіштің бір әсері – тамақтың үстінде табиғи түрде пайда болатын салқын ауаның тұрақты жылу шекара қабатының қалыңдығын азайту. Бұл шекара қабаты оқшаулағыш ретінде әрекет етеді және жылудың тамаққа жету жылдамдығын баяулатады. Салқын ауаны тамақтан сыртқа қарай жылжыту арқылы қабат жұқарады, соның салдарынан пісіру жылдамырақ жүреді. Ортасы піспей тұрып сыртының күйіп кетпеуі үшін температура әдетте біршама төмендетіледі. Сонымен қатар, ауа жақсы араласатындықтан, пештің температурасы өте тегіс болады. Конвекциялық пештер пештің жоғарғы және төменгі бөліктерінде сәулелі жылу көздерін қамтуы мүмкін, бұл жылу алмасуды жақсартады және бастапқыда суық күйден пісіруді жеделдетеді. Ал кейбір пештерде барлық жылыту элементтері сыртқы корпуста орналасқан және тамақтан жасырылған. Бұл тамаққа сәулелі жылудың әсерін азайтады; алайда, пештің қабырғалары да айналып тұратын ыстық ауамен қыздырылады, нәтижесінде температура сәулелі жылу көзінен әлдеқайда төмен болса да, қабырғалардан сәулелену арқылы тамақты қыздыруға жеткілікті болады.

Тиімділігі

Конвекциялық пеш, дәстүрлі пешпен салыстырғанда пісіру температурасын төмендетуге мүмкіндік береді. Бұл айырмашылық, бір уақытта пісірілетін тамақтың мөлшері сияқты, немесе ауа ағынының шектелуі (мысалы, тым үлкен пісіру табасы қолданылғанда) сияқты факторларға байланысты өзгереді. Айналмалы ауа бірдей температурадағы тұншықтырылған ауадан гөрі жылуды жылдам жеткізгендіктен, температурадағы бұл айырмашылық өтелмелі. Бірдей уақытта бірдей жылу мөлшерін жеткізу үшін, жылу беру қарқынын төмендету мақсатында температураны төмендету қажет. Тостерлік пештерде жүргізілген сынақтар конвекциялық пісірудің ("шағын пеште") дәстүрлі тостау немесе пісіруден ерекше артықшылықтарын көрсетпеді.

Нұсқалар

Конвекциялық пештің тағы бір түрі – соқтығыс пеш деп аталады. Бұл типтегі пештер көбінесе мейрамханаларда пицца пісіруге және нанды жеңіл қуыруға қолданылады, бірақ оларды басқа тағамдар дайындау үшін де пайдалануға болады. Соқтығыс пештерде тағамның үстінен де, астынан да ыстық ауаның күшті ағыны болады. Ауа ағыны әдетте конвейерлік лента арқылы пештен өтетін тағамға бағытталады. Соқтығыс пештер дәстүрлі пештерге қарағанда жылуды тиімдірек өткізеді, ал толық жабық модельдер микротолқынды пештер сияқты екі магнитронмен де жабдықталуы мүмкін. Бұл типтегі пештердің ең танымал өндірушісі – Turbochef. Соқтығыс пеш (магнитрондары бар) пен конвекциялық микротолқынды пештің арасындағы айырмашылықтар – құны, қуатты тұтыну және жылдамдығы. Соқтығыс пештер жылдамдық аса маңызды және қуатты тұтыну мен құнға көп көңіл бөлмейтін мейрамханаларда қолдануға арналған. Сондай-ақ, конвекциялық микротолқынды пештер де бар, олар конвекциялық пеш пен микротолқынды пештің мүмкіндіктерін біріктіріп, тағамды микротолқынды пештің жылдамдығымен және конвекциялық пештің қуыру қабілетімен пісіреді. Комби-бу машинасы – бұл конвекциялық функцияларды және қыздырылған буды біріктіретін пеш, ол тағамды одан да жылдам пісіруге және көбірек дәрумендер мен ылғалды сақтап қалуға мүмкіндік береді.

Ауалы фритюр

Ауалы фритюр – тамақты майға батырмай, терең қуыру эффектін беру үшін жасалған кішкентай конвекциялық пеш. Алғашқы Philips Air fryer жоғары орналасқан қыздыру элементінен шығатын сәулелі жылуды және тамақ камерасының ашық түбінен жоғары қарай соққан күшті ауа ағынынан туындайтын конвекциялық жылуды пайдаланды. Бұл жылуды тамақтың барлық жағынан жеткізді, қыздыру бетінен тамаққа ыстық ауаның шағын көлемі күштеп өткізілді, конвекциялық пештегідей пайдасыз ауа айналымы болған жоқ. Арнайы бағыттағыш ауа ағынын тамақтың астына бағыттады. Бұл әдіс "Жылдам ауа" технологиясы деп патенттелген. Көптеген ауалы фритюрлерде температураны және таймерді реттеу мүмкіндігі бар, бұл пісіруді дәлірек етуге мүмкіндік береді. Тамақ әдетте тамшы табаға орналасқан себетте пісіріледі. Себетті пісіру барысында қолмен немесе фритюрдің механизмі арқылы үнемі шайқау қажет. Конвекциялық пештер мен ауалы фритюрлер тамақ пісіру принципі бойынша ұқсас, бірақ ауалы фритюрлер көбінесе кішкентайрақ және аз жылу бөледі. Қазіргі таңда тұтынуға арналған әртүрлі типтегі ауалы фритюрлер нарықта бар.

Қайықтап жүруге арналған

Бұл түрінде, қыздыру камерасының ішінде ауаны тегіс араластыру үшін араластырғыш (құрылғы) қозғалады. Бұл пайдаланушыға ыңғайлы, себебі басқа ауамен пісіретін құрылғыларда барлық жағы толық пісуі үшін қолмен араластыру қажет болады.

Цилиндрлі себет

Цилиндрлі себет – бұл бір функциялы, алынып тасталатын себеті бар шағын ауа фритюрлегіш. Желдеткіш жоғарынан ауа айналым жасап, тағам себеттегі тесіктер арқылы пісіріледі. Орташа есеппен, оған тағамның аз мөлшері немесе одан да азы сыяды. Ықшам өлшеміне байланысты, ол басқа ауа фритюрлегіштерге қарағанда жылдамырақ қызып кетеді.

Контакттық пеш

Жүзіне қойылатын конвекциялық пештерде себет түріндегі майда қуыру құрылғыларымен бірдей жұмыс істейтін майда қуыру мүмкіндігі бар. Олар әдетте бірнеше қабат немесе сөреге ие, сондықтан бірнеше тағамды бір уақытта пісіруге болады. Олардың сыйымдылығы орташа есеппен шамалы. Олар бір функциялы пештерге қарағанда көбірек мүмкіндіктерге ие, себебі пісіру, ротиссери, гриль, қуыру, жару және тостау сияқты көптеген функцияларды ұсынады.

Галоген

Бұл типтегі ауа фритюркасы жоғарыдан галогенді шам арқылы тамақ пісіреді. Жылу, басқа ауа фритюрлердегідей, желдеткіш арқылы теңіз таралады. Бұл типтегі құрылғы көбінесе иілмелі қақпағы бар үлкен шыны ыдыс сияқты болады, себебі мөлдір шыны жылдам және оңай жылу өткізгіш ретінде қызмет етеді.

Майсыз күріш қуыру машинасы

Бұл - ірі, бөшке тәрізді ауамен пісіретін құрылғылар, олар бүтін түйеқұс және басқа да көп мөлшерде ет пісіруге қолданылады. Ол ауаны барабан ішінде айналдырып, түйеқұстың тегіс пісуін қамтамасыз етеді.

Тарих

Конвекциялық пештер 1945 жылдан бері кеңінен қолданылып келеді. 2006 жылы Groupe SEB француз нарығында Actifry брендімен әлемдегі алғашқы ауа фритюркасын (air fryer) ұсынды. 2010 жылы Philips IFA Берлин тұтынушы электроника жәрмеңкесінде Airfryer брендімен конвекциялық пешті таныстырды. 2018 жылға қарай "air fryer" термині қауырттату пеші деген мағынада қолданыла бастады. АҚШ-та конвекциялық пештерге деген танымалдық 2010 жылдардың соңы мен 2020 жылдардың басында күрт өсті, 2020 жылы АҚШ үй шаруашылықтарының 36%-ында, ал 2023 жылы 60%-ында осы пештер кездесті. Тағам өндірушілер бұл сұранысқа жауап ретінде көптеген өнімдерге ауада қуыру (air frying) туралы нұсқауларды қосты және алдын ала қуырылған дайын өнімдер де нарыққа шықты.

Өнеркәсіптік конвекциялық пештер

Өнеркәсіптік конвекциялық пештер өте үлкен мөлшерде болуы мүмкін және әдетте түрлі заттарды дайындау үшін қолданылады. Медициналық құралдарды зарарсыздандыру үшін ыстық ауа пештері пайдаланылады.