Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Мегиддо шайқасы

Мегиддо шайқасы: Бірінші дүниежүзілік соғыстың Палестина кампаниясының соңғы шабуылы. Осман армиясын жеңіп, Израиль, Сирия, Иорданиядағы шайқастар туралы.

18 мин оқу

100%

Дереккөз: Battle of Megiddo (1918) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігі

Мегиддо шайқасы 1918 жылдың 19-25 қыркүйегінде Шарон жазығында, Яһуда тауларында Түлкарм, Табсор және Арара алдында, сондай-ақ Назарет, Афула, Бейсан, Дженин және Самахта Есдралон жазығында өтті. Тель-Мегиддо маңында өте шектеулі шайқастар болғандықтан, оның атауы "мүмкін, жаңылыстыратын" деп сипатталған.

Бұл шайқас Бірінші дүниежүзілік соғыстың Синай және Палестина науқанының соңғы одақтас шабуылы болды. Күштердің арасында Мысырдың одақтас экспедициялық күштері, үш корпус, оның ішінде бір атты әскер корпусы, және үш армиядан тұратын Османдық Йылдырым армия тобы болды, әр армияның күші шамамен одақтас корпусының күшіне тең еді. Бұл шайқастар сол кездегі Осман Палестинасының орталық және солтүстік бөліктерінде, сондай-ақ қазіргі Израиль, Сирия және Иорданияның бір бөлігінде болды. Араб көтерілісінің күштері Османдық байланыс жолдарына шабуыл жасап, оларды алаңдатып, британдық және үнділік жаяу әскер дивизиялары Шэрон шайқасында жағалауға жақын аймақта Османдық қорғаныс шебін бұзып өтті. Шөлдегі атты корпус бұзылған жерден өтіп, Яһуда тауларында әлі де шайқасып жатқан Османдық жетінші және сегізінші армияларын жартылай қоршап алды. Наблус шайқасы дерлік бір уақытта Яһуда тауларында, Наблус алдында және Иордан өзенінің арғы бетінде өтті. Османдық Төртінші армияға Моаб тауларында Эс-Солт және Амман қалаларында шабуыл жасалды. Бұл шайқастардың нәтижесінде одақтастар ондаған мың тұтқынға алды және көптеген шақырым аумақты басып алды. Шабуылдардан кейін 27 қыркүйекте Дараа, 1 қазанда Дамаск басып алынды, ал Харитан операциясы әлі де жүріп жатқанда, одақтастар мен Османдықтар арасындағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтату үшін Мудрос келісіміне қол қойылды. Египет экспедициялық күштерінің британдық қолбасшысы генерал Эдмунд Алленбидің операциялары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген шабуылдарға қарағанда салыстырмалы түрде аз шығынмен шешуші нәтижелерге жетті. Алленби бұл жетістікке траншеялық соғыстың жағдайын бұзу үшін жаяу әскер шабуылдарын қолдау үшін артиллериялық дабылды қолдану арқылы, содан кейін жылдам әрекет ететін күштерін (атты әскер, бронетехника және әуе күштері) пайдаланып, Яһуда тауларында Османдық армияларын қоршап, олардың шегіну жолдарын кесіп тастау арқылы қол жеткізді. Араб көтерілісінің күштері де осы жеңіске үлес қосты.

The battle was the final Allied offensive of the Sinai and Palestine Campaign of the First World War. The contending forces were the Allied Egyptian Expeditionary Force, of three corps including one of mounted troops, and the Ottoman Yildirim Army Group which numbered three armies, each the strength of barely an Allied corps. The series of battles took place in what was then the central and northern parts of Ottoman Palestine and parts of present day Israel, Syria and Jordan. After forces of the Arab Revolt attacked the Ottoman lines of communication, distracting the Ottomans, British and Indian infantry divisions attacked and broke through the Ottoman defensive lines in the sector adjacent to the coast in the set piece Battle of Sharon. The Desert Mounted Corps rode through the breach and almost encircled the Ottoman Seventh and Eighth armies still fighting in the Judean Hills. The subsidiary Battle of Nablus was fought virtually simultaneously in the Judean Hills in front of Nablus and at crossings of the Jordan River. The Ottoman Fourth Army was subsequently attacked in the Hills of Moab at Es Salt and Amman. These battles resulted in many tens of thousands of prisoners and many miles of territory being captured by the Allies. Following the battles, Daraa was captured on 27 September, Damascus on 1 October and operations at Haritan, north of Aleppo, were still in progress when the Armistice of Mudros was signed ending hostilities between the Allies and Ottomans. The operations of General Edmund Allenby, the British commander of the Egyptian Expeditionary Force, achieved decisive results at comparatively little cost, in contrast to many offensives during the First World War. Allenby achieved this through the use of creeping barrages to cover set piece infantry attacks to break a state of trench warfare and then use his mobile forces (cavalry, armoured cars and aircraft) to encircle the Ottoman armies' positions in the Judean Hills, cutting off their lines of retreat. The irregular forces of the Arab Revolt also played a part in this victory.

Өмірбаян

Мегиддоның ежелгі бекінісі Телл-эль-Мутесселимде (Тел Мегиддо), әл-Ладжунға жақын Мұсмус асуының аузында орналасқан. Армагеддон немесе Мегиддо жазығын бақылап, солтүстікке және ішкі аймақтарға қарай бағыттарды ұстап тұрды. Бұл жазықтың үстінен ежелгі египеттіктерден Наполеонның француздарына дейін көптеген әскерлер Ғалилея төбелеріндегі Назарет қаласына қарай жорық жасағанда шайқасты. 1918 жылға қарай бұл жазық, Есдраелон жазығы (Израильдегі атауы – Изреел аңғары) ретінде белгілі болған, стратегиялық маңыздылығын сақтап қалды, себебі ол Иордан аңғары мен Шарон жазығын Османдық майданның 40 миль (64 км) артында байланыстырды. Бұл үш аңғар бірігіп, Яһуда таулы аймағындағы Османдық әскерлерінің жетінші және сегізінші армиялары ұстаған негізгі позицияларын қоршаған жарты шеңбер құрады.

Достасқандардың жағдайы

1914 жылдың қарашасында Антанта мемлекеттері Осман империясына соғыс жариялады. 1915 жылдың басында және 1916 жылдың тамызында Осман әскері, неміс командирлерінің көмегімен, ынталандыруымен, Ұлыбритания мен Үндістан, Австралия және Жаңа Зеландияны байланыстыратын маңызды Суэц каналына шабуыл жасады. Генерал Арчибальд Мюррей басқаратын британдық Египет экспедициялық корпусы (ЭЭК) Осман әскерін Романи шайқасында тоқтатты, оларды Магдхабаға және Синай арқылы Рафаға кері шегіндіріп, Египет аумағын қайта басып алып, Суэц каналының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Мюррей шөл дала арқылы темір жол және су құбырын салып, содан кейін Оңтүстік Палестинаға шабуыл жасады. 1917 жылдың наурыз және сәуір айларында өткен Газаның бірінші және екінші шайқастарында британдықтар жеңіліске ұшырады. 1916 жылы Хеджазда Осман империясына қарсы араб көтерілісі басталды, оны Мекке шарифі Хусейн бин Али басқарды. Османдықтар Мединаны қорғағанмен, Хиджаз темір жолының соңында Хусейннің ұлы, әмір Фейсал және британдық байланыс офицері Т. Е. Лоуренс басқарған Шәриф әскерінің бөлігі көтерілісті солтүстікке қарай кеңейтті. Ақырында, Лоуренс пен бедуин тайпалары 1917 жылдың шілдесінде Акаба шайқасында жеңіске жетті. Акаба портын басып алу одақтастарға Фейсалдың күштерін жабдықтап, Османдықтарды ЭЭК-тің оң қанатының артында қалдыруға мүмкіндік берді. Генерал Алленби Мюррейдің орнына ЭЭК басшылығына тағайындалды және шабуылды жаңаруға шақырылды. Көмек алғаннан кейін, ол үшінші Газа шайқасында Осман қорғанысын бұзып, Мұғар жотасы шайқасында солтүстікке қарсы тұруын жеңді. Османдықтардың қарсы шабуылдарына қарамастан, ЭЭК 1917 жылдың желтоқсан айының екінші аптасында Иерусалимді басып алды. Жаман ауа райы және байланыс желілерін жөндеу қажеттілігіне байланысты бірнеше апта үзілістен кейін, Алленби 1918 жылдың ақпанында Иерихонды басып алу үшін шығысқа қарай жылжыды. Алайда, наурыз айында немістер Батыс майданда басты шабуылды бастады, мақсаты – Франция мен Бельгиядағы одақтас әскерлерін жеңу. Алленбиге Батыс майданға күш-жабдықтар (екі толық дивизия, басқа дивизиялардан тағы 24 жаяу әскер батальоны және тоғыз атты әскер полкі) жіберу бұйрығы берілді. Алленбидің танктері де Францияға қайтарылды. 1918 жылы Батыс майданға барлығы шамамен 60 000 офицер мен сарбаз жіберілді. Дегенмен, Алленби Осман әскерлеріне қысым көрсетуді жалғастырып, екі рет атты және жаяу әскер дивизияларын Иордан арқылы жіберді. Бірінші шабуыл Хеджаз темір жолын Амман маңында уақытша тоқтатты, бірақ шабуылдаушылар кері шегінді. Екінші шабуылда Алленбидің әскері Амманға бара жатқан жолда Эс-Солтты басып алды, бірақ байланысқа қауіп төнгенде кері шегінді. Осы сәтсіздіктерге қарамастан, Алленби Өлі теңіздің солтүстігінде Иордан арқылы екі көпір басын құрды, олар Оңтүстік Иордан алқабын басып алу кезінде сақталды.

The Entente Powers had declared war on the Ottoman Empire in November 1914. In early 1915 and in August 1916 the Ottomans, with German commanders, aid and encouragement, had attacked the Suez Canal, a vital link between Britain and India, Australia and New Zealand. Under General Archibald Murray, the British Egyptian Expeditionary Force (EEF) stopped the Ottoman army at the Battle of Romani and drove them back to Magdhaba and across the Sinai to Rafa to reoccupy Egyptian territory and secure the safety of the Suez Canal. Having constructed a railway and water pipeline across the desert, Murray then attacked southern Palestine. In the First Battle of Gaza and the Second Battle of Gaza in March and April 1917, the British attacks were defeated. In 1916, the Arab Revolt against Ottoman rule had broken out in the Hejaz, led by Hussein bin Ali, Sharif of Mecca. Although the Ottomans defended Medina, at the end of the Hejaz Railway against them, part of the Sherifian Army, led by Hussein's son, the Emir Feisal, and British liaison officer T. E. Lawrence, extended the revolt northwards. Finally, Lawrence and bedouin tribesmen won the Battle of Aqaba in July 1917. The capture of the port of Aqaba allowed the Allies to supply Feisal's forces and deprived the Ottomans of a position behind the right flank of the EEF. General Allenby had been appointed to succeed Murray in command of the EEF, and was encouraged to renew the offensive. After receiving reinforcements, he broke through the Ottoman defences in the Third Battle of Gaza and defeated an Ottoman attempt to make a stand to the north at the Battle of Mughar Ridge. Despite Ottoman counter attacks, the EEF captured Jerusalem in the second week in December 1917. After a pause of several weeks caused by bad weather and the need to repair his lines of communication, Allenby advanced eastward to capture Jericho in February 1918. However, in March, the Germans launched their spring offensive on the Western Front, intending to defeat the Allied armies in France and Belgium. Allenby was ordered to send reinforcements (two complete divisions, another 24 infantry battalions from other divisions and nine dismounted yeomanry regiments) to the Western Front. Allenby's tank force was also returned to France. In total approximately 60,000 officers and men were transferred to the Western Front in 1918. However, Allenby maintained pressure on the Ottoman armies by twice sending mounted and infantry divisions across the Jordan. The first attack briefly cut the Hejaz Railway near Amman before the attackers retreated. In the second attack, Allenby's troops captured Es Salt on the road to Amman, but fell back when their communications were threatened. Despite these failures, Allenby had established two bridgeheads across the Jordan north of the Dead Sea which were retained during the ensuing occupation of the southern Jordan Valley.

Османдық жағдай

Сонымен қатар (1918 жылдың 8 наурызынан бастап) Осман билігі өзгерді. Палестинадағы Осман әскерінің жоғарғы штабы – Йылдырым армия тобы болды. Бұл армия тобы 1917 жылдың наурызында британдықтар басып алған Бағдатты қайтадан жаулап алу үшін құрылған еді. Бірақ, олар Палестинаға бағытталды, онда британдықтар Иерусалимді басып алуға жақын еді. Армия тобының қолбасшысы – неміс генералы Эрих фон Фалькенхайн болды, ол барлық позицияларды кез келген құнмен ұстап тұрудың орнына, «ыңғайлы қорғаныс» саясатын жалғастыруды қалаған. Ол сондай-ақ байланыс желілерін қысқарту және тұрақты гарнизон қажеттігін азайту үшін шегінуге дайын болды. Дегенмен, ол Осман офицерлерінің арасында танымал болған жоқ, себебі ол Осман штабының офицерлеріне емес, неміс офицерлеріне ғана сүйенді және Газа мен Иерусалимдегі жеңілістерге кінәланды. Оның орнына Галлиполи шайқасы кезінде Осман қорғанысына басшылық еткен тағы бір неміс генералы Отто Лиман фон Сандерс тағайындалды. Оның әскерлері шегінуді тоқтатып, британдықтарға қарсы тұру үшін бекінді, тіпті Алленбидің Иордан арқылы жасаған екі шабуылын кері қайтарды. 1918 жылдың қыркүйек айының соңына дейін Осман империясының стратегиялық жағдайы басқа Орталық державаларға қарағанда жақсырақ көрінді. Олардың Месопотамиядағы күштері өздерінің позицияларын сақтап тұрды, ал Кавказда Каспий теңізіне қарай Армения, Әзірбайжан және Грузияның көп бөлігін басып алды. Лиман фон Сандерс Галлиполидегі қорғанысын қайталап, Палестинадағы британдықтардың шабуылын тоқтатуы күтілді. Алайда, кейбір басқа қолбасшылар Палестинадағы олардың кең майданына шабуыл жасалуы мүмкін деп алаңдады. Олар әскерлерін кері тартып алуды қалады, себебі шабуыл қорғалмаған аймақтан өтіп, тактикалық күтпегендікке жол беруі мүмкін еді. Бірақ Лиман, жақсы қорғаныс позицияларынан бас тартуға мәжбүр болар еді және кері шегіну үшін кеш болып қалғанын шешті.

Достасқандарды қайта ұйымдастыру

1918 жылдың жазында Алленби әскерлері толық күшке дейін қайта құрылды. Батыс майданнан Британдық Үндістан армиясының екі атты әскер дивизиясы – 4-ші және 5-ші атты әскер дивизиялары келді. Олардың алты бригадасының бесеуіне бір британдық еоманри полкі қосылып, қайта ұйымдастырылды. Алленбидің төрт жаяу әскер дивизиясы (10-шы, 53-ші, 60-шы және 75-ші) Британдық Үндістан армиясының үлгісімен қайта құрылды, әр бригадада үш үнді және бір британдық жаяу әскер батальоны болды. Қалған британдық жаяу әскер дивизиясы, 54-ші (Шығыс Англиялық) дивизия, өз британдық құрамын сақтап, бірақ бригада деңгейіндегі Палестина және Сирия француз жасағына (Détachement Français de Palestine et de Syrie) қосылды. Алленби дивизиялары қайта ұйымдастырылып, жаңадан оқытылған кезде салыстырмалы түрде тыныштық болды, алайда Яһуда төбелерінде сияқты, шағын шабуылдар жасалды. 19 шілдеде Османдықтар мен немістер Иорданға жақын Абу Теллулде қысқа шабуыл жасады, бірақ Австралияның жеңіл атты әскер полктері оларды жеңіп, неміс 11-ші резервтік Ягер батальонына ауыр шығын келтірді. Осы батальон кейіннен Палестинадан шығарылды.

Солтүстік араб әскері

Алленбидің қайта ұйымдастырылуы жүріп жатқанда, Араб Солтүстік Армиясы (Араб көтерілісінің бір бөлігі) Әмір Фейсалдың басшылығымен Иорданның шығысында әрекет етті. Фейсалдың штабы Маандағы Османдық бекінісінен оңтүстік-батысқа қарай 15 миль (24 км) жердегі Аба-эль-Лиссанда орналасқан еді, ал оның әскері Акаба порты арқылы британдықтардан қолдау алды. Фейсалға көрсетілген көмекке байланыс офицерлері, бронеавтомобильдер бөлімдері, үнді автоматтарыштары, француз-алжирлік таулық артиллериялық батареясы, Императорлық Түйе корпусының таратылған үш батальонынан 2000 түйе, қару-жарақ, оқ-дәрі және, ең бастысы, ақша (көбінесе монета түрінде) кірді. 1916 жылдың ортасында бұл ай сайынғы 30 000 фунт стерлингтік жәрдемдеме ретінде басталған еді. Алленби Мегиддоға шабуылды бастаған кезде, ол айына 220 000 фунтқа дейін өсті. Араб Солтүстік Армиясының 2000 тұрақты әскері осы жылдың басында Хирбет-эс-Самрадағы сәтсіз шабуылдан кейін Маандағы Османдық гарнизонына қарсы блокада ұстады. Олардың командирі – Жағфар Паша, бұрын Османдық офицер, Сенусилердің бұйрығымен Мысырда британдықтарға қарсы көтеріліс ұйымдастыру үшін жіберілген, бірақ тұтқынға алынып, кейін Араб көтерілісіне қосылған еді. Бұл тұрақты әскерлердің көпшілігі – Османдық армиясындағы бұрынғы араб сарбаздары, олар қашып кеткен немесе Жағфар сияқты, тұтқынға түскеннен кейін жақтарын ауыстырған. Осы аралықта, арабтардың жалдамалы әскерлері Аба-эль-Лиссан мен Акабадан Хежаз темір жолына шабуыл жасады, көбінесе Лоренс және басқа британдық байланыс офицерлері олармен бірге болды. Атап айтқанда, Алленбидің Иордан арқылы жасаған екінші шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, олар Акабаның шығысындағы Мадавара маңындағы 80 мильдік (129 км) темір жол учаскесінде қирату жұмыстарын жүргізді, нәтижесінде темір жол бір айға жабылды және Османдық операциялар темір жолдың соңындағы Медина маңында тоқтатылды. Мен Лоренстің абыройын ешқашан төмендетпеймін, сондай-ақ оның Арабиядағы «Араб көтерілісі» кезінде түріктерді мазалау, пойызды жару және т.б. істеріндегі басшылығын да кемсітпеймін. Бірақ Алленбидің күштерімен ынтымақтастыққа келгенде, менің тәжірибемде Лоренстің басшылығындағы арабтардың пайдасы тек зиянды болды. | Рекс Холл, 5-ші Жеңіл атқыштар бригадасы.

As Allenby's reorganisation proceeded, the Arab Northern Army (part of the Arab Revolt) was operating east of the Jordan under the overall leadership of the Emir Feisal. Feisal's headquarters were at Aba el Lissan, about 15 mile (24 km) south west of the Ottoman position at Ma'an, and his army received support from the British through the port of Aqaba. Assistance to Feisal included liaison officers, detachments of armoured cars, Indian machine gunners and a French Algerian mountain battery, 2,000 camels from three disbanded battalions of the Imperial Camel Corps Brigade, weapons, ammunition and above all, money (almost always in coin). In mid 1916, this had started as a monthly subsidy of £30,000. By the time Allenby launched his Megiddo offensive, it had grown to £220,000 a month. The 2,000 regular soldiers of the Arab Northern Army maintained a blockade of the Ottoman garrison at Ma'an after an unsuccessful attack at Khirbet es Samra earlier in the year. They were commanded by Jaafar Pasha, formerly an Ottoman officer who had been sent to lead a rebellion against the British by the Senussi in Egypt, but had joined the Arab Revolt after being captured. Most of these regulars were former Arab conscripts in the Ottoman Army who had deserted or, like Jaafar, had changed sides after becoming prisoners of war. Meanwhile, Arab irregulars raided the Hejaz Railway from Aba el Lissan and Aqaba, often accompanied by Lawrence and other British liaison officers. In particular, in the weeks following the failure of Allenby's second attack across the Jordan, they carried out demolitions on an 80 mile (129 km) stretch of line around Mudawara, due east of Aqaba, effectively closing the line for a month and ending Ottoman operations around Medina at the end of the railway. I do not for one moment denigrate the good name of Lawrence, nor detract from his leadership in the 'Arab Revolt' in Arabia in harassing the Turks, blowing up trains, etc. but when it came to co–operation with Allenby's forces, the Arabs under Lawrence had in my experience, nuisance value only.|Rex Hall 5th Light Horse Brigade

Алленбидің жоспары

Алленби Османдық шебінің батыс жағынан өтуді жоспарлады, ондағы жер конница операцияларына ыңғайлы болды. Оның атты әскері бұл учаскеден өтіп, Османдықтардың тыл аймақтарындағы мақсаттарды басып алып, олардың жетінші және сегізінші армияларын оқшаулауға тиіс болды. Алдын ала қадам ретінде, арабтың солтүстік армиясы 16 қыркүйекте Дарадағы теміржол түйініне шабуыл жасап, Османдықтардың байланыс желілерін үзуге және Йылдырым штабын алаңдатуға бағытталды. Басты өту 19 қыркүйекте генерал-лейтенант Эдвард Булфин басқаратын XXI корпустың төрт жаяу әскер дивизиясымен жағалауда жүзеге асырылуға тиіс болды. XXI корпустың бесінші дивизиясы (54-ші) негізгі бұзудан 5 миль (8 км) ішкі жағына қосалқы шабуыл жасауға міндеттелді. Стратегиялық қимыл генерал-лейтенант Гарри Шоуэлл басқаратын Шөлдегі атты корпус жасады. Оның үш атты дивизиясы XXI корпустың үш батыс жаяу әскер дивизиясының артында шоғырланды. XXI корпус Османдық қорғанысын бұзғаннан кейін, Османдық әскерлері алдын ала тоқтатып үлкермес бұрын, солтүстікке қарай Кармель таулары арқылы өтуге және Аль-Афулех мен Бейсанның байланыс орталықтарын басып алуға тиіс болды. Бұл екі байланыс орталығы стратегиялық конницаның 60 миль (97 км) радиусының ішінде орналасқан, бұл қашықтықты атты әскерлер демалысқа және жылқыларға су мен жем алу үшін тоқтауға мәжбүр болғанға дейін жүріп өте алатын. Егер олар басып алынса, Иорданның батысындағы барлық Османдық әскерлерінің байланыс желілері мен шегіну жолдары қиылатын еді. Майор-генерал Эдвард Чейтор басқаратын және Чейтор күштері деп белгілі болған күштер Джиср-эд Дамие көпірі мен бродына қысқышпен шабуыл жасауға міндеттелді. Османдық армияларының Иорданның батыс жағалауындағы Османдық төртінші армиямен Эс-Солт арасындағы бұл маңызды байланыс жолы Алленбиге Эс-Солт пен Амманды басып алуға кіріспес бұрын қажет болды.

Антантаның алдаулары

Құпия сақтау бұрынғы жылы Бер-Шеба шайқасында болғандай, маңызды рөл атқарды. Осман әскері жағалаудан кері шегіну арқылы шабуылға дайындыққа кедеріл келтіруі мүмкін деген қауіп болды. Сондықтан, Османдықтардың Алленбидің ниеттерін білуіне жол бермеу және келесі Антанта шабуылы Иордан аңғарында жасалатынына сендіру үшін көп күш салынды. Иордан аңғарынан батысқа қарайғы персонал мен көлік құралдарының қозғалысы түнде, ал шығысқа қарайғы қозғалысы күндіз жүзеге асырылды. Иордан аңғарындағы Анзак атты дивизиясы бүкіл атты корпустың әрекетін имитациялады. Әскерлер күндіз аңғарға ашық түрде жүріп, түнде жүк көлігімен жасырын түрде кері қайтарылып, келесі күні осы процесті қайталады. Көліктер мен қашырлар жолдардағы араларды сүйреп, шаң көтеріп, басқа әскерлердің қозғалысын елестететін. Қасқырлар лагерлері мен аттарға арналған жайлар салынды, ал Иерусалимдегі бір қонақ үй экспедициялық күштердің штабы ретінде әуелеп алынды. Сонымен қатар, Императорлық түйе корпусының 2-ші (британдық) батальоны Иорданның шығысында арабтардың жалдамалы жасақтарымен бірікті. Олар алдымен Мудаварадағы теміржол станциясын басып алып, жойды, соның нәтижесінде Хиджаз теміржолы тоқтатылды, содан кейін Амман маңында барлау жүргізіп, өздерінің болғандығын көрсететін консервіленген ет және құжаттарды таратып салды. Лоуренс сол аймақта үлкен мөлшерде жем-шөп сатып алу үшін агенттер жіберді. Алленбидің алдауы Лиманды Иордан өзеніне қарсы күштерін шоғырландыруға итермесе де, Алленби Османның XXII корпусынан бес есеге жуық жаяу әскер және тіпті көп артиллериядан тұратын күшті Орта теңіз жағалауында шоғырландыра алды, мұнда басты шабуыл жасалатын болды, бұл Османдықтардан жасырылды. Сонымен қатар, Корольдік инженерлер сол жылдың басында Нахр әл-Ауджада көпір салу мектебін құрғандықтан, шабуыл қарсаңында бірнеше көпірдің кенеттен пайда болуы басқа Османдық бақылаушыларын ескертпеді. Қыркүйектегі шабуылға дейінгі апталарда жаудың әуе шабуылдары күрт азайды. Маусым айының бір аптасында жау ұшақтары британдық майдан шебінен 100 рет өтіп, негізінен, биіктікте және принципімен шабуыл жасаған болса, тамыз айының соңғы аптасында бұл көрсеткіш 18-ге дейін төмендеді, ал қыркүйектің келесі үш аптасында жау ұшақтарының саны төртке дейін азайды. Шабуыл басталғанға дейінгі 18 күн ішінде неміс ұшақтары тек екі-үш рет ұшып өткенін байқауға болады. Ақырында, Османдық және неміс барлау ұшақтары британдық немесе австралиялық истребительдермен қақтығысқа түспей ұшып кете алмады. 1918 жылдың тамызында "Йылдырым" армия тобының майдан шебіндегі күші 40 598 жауынгерден тұрды, олар 19 819 мылтықпен, 273 жеңіл және 696 ауыр пулеметпен, сондай-ақ 402 артиллериялық құралмен қаруланған. Османдықтар одақтастардың жалпы күшін шамамен дұрыс бағалағанмен, Лиман одақтастардың жоспарлары мен орналасуы туралы мәліметке ие болмады және күштерін майданның барлық бойына тең бөліп орналастыруға мәжбүр болды. Оның үстіне, оның барлық күш-қуаты майданның алдыңғы қатарында орналасқан. Әскерлердің жалғыз операциялық резервтері екі неміс полкі және екі жеткіліксіз атты дивизиясы болды. Бұдан әрі стратегиялық резервтер болған жоқ, тек "деполық полк" деп аталатын, жауынгерлік бөлімдер ретінде ұйымдастырылмаған және шашыраңқы гарнизондар мен байланыс бөлімдері болды. Төрт жылдық соғыстан кейін көптеген Османдық бөлімдер жеткіліксіз жарақтандырылған және дезертирлік, ауру және азық-түлік тапшылығынан әлсіреген (дегенмен, 1918 жылдың 1 қазанында Далалық атты корпусы Дамаскіге келгенде азық-түлік жетіспеді. 20 000 адам мен жылқыға "тұрғындарды қажетті азықтан айырмай" тамақ пен жем-шөп табуға болатын). Лиман, алайда, түрік жаяу әскерінің табандылығына және олардың алдыңғы қатардағы бекіністерінің күштілігіне сенеді. Ол сонымен қатар британдықтардың ұшырасудағы жаңа тактикалық әдістерін ескермеді, бұл күтпеген шабуылдар мен әуе барлауға негізделген қысқа, бірақ дәл артиллериялық дайындықтан тұрды.

Secrecy was an essential part, as it had been at the Battle of Beersheba the preceding year. It was feared that the Ottomans could thwart the preparations for the attack by making a withdrawal in the coastal sector. Laborious efforts were therefore made to prevent the Ottomans discerning Allenby's intentions and to persuade them that the next Entente attack would be made in the Jordan Valley. All westward movements of personnel and vehicles from the Jordan Valley towards the Mediterranean coast were made during the night while all movements eastwards were made during daytime. The detached Anzac Mounted Division in the Jordan Valley simulated the activity of the entire mounted corps. Troops marched openly down to the valley by day, and were secretly taken back by lorry at night to repeat the process the next day. Vehicles or mules dragged harrows along tracks to raise dust clouds, simulating other troop movements. Dummy camps and horse lines were constructed and a hotel in Jerusalem was ostentatiously commandeered for an Expeditionary Force headquarters. Meanwhile, the 2nd (British) Battalion of the Imperial Camel Corps joined Arab irregulars in a raid east of the Jordan. They first captured and destroyed the railway station at Mudawara, finally cutting the Hejaz Railway, and then mounted a reconnaissance near Amman, scattering corned beef tins and documents as proof of their presence. Lawrence sent agents to openly buy up huge quantities of forage in the same area. Though Allenby's deceptions did not induce Liman to concentrate his forces against the River Jordan flank, Allenby was nevertheless able to concentrate a force superior to the Ottoman XXII Corps by nearly five to one in infantry and even more in artillery on the Mediterranean flank, where the main attack was to be made, undetected by the Ottomans. Also, the Royal Engineers had established a bridging school on the Nahr al Auja much earlier in the year, so the sudden appearance of several bridges across it on the eve of the assault did not alert any other Ottoman observers. During the weeks before the September attack, enemy aerial activity dropped markedly. Although during one week in June hostile aeroplanes crossed the British front lines 100 times, mainly on the tip–and–run principle at altitudes of , by the last week in August this number had dropped to 18 and during the three following weeks of September it was reduced to just four enemy aircraft. During the 18 days before the start of the battle, only two or three German aircraft were seen flying. Eventually, Ottoman and German reconnaissance aircraft could not even take off without being engaged by British or Australian fighters,

In August 1918, the Yildirim Army Group's front line strength was 40,598 infantrymen armed with 19,819 rifles, 273 light and 696 heavy machine guns, and 402 guns. Although the Ottomans had fairly accurately estimated the total Allied strength, Liman lacked intelligence on the Allied plans and dispositions and was forced to dispose his forces evenly along the entire length of his front. Moreover, almost his entire fighting strength was in the front line. The armies' only operational reserves were the two German regiments and the two understrength cavalry divisions. Further back there were no strategic reserves other than some "Depot Regiments", not organised as fighting units, and scattered garrisons and line of communication units. After four years of warfare, most Ottoman units were understrength and demoralised by desertions, sickness and shortage of supplies (although supplies were not short at Damascus when Desert Mounted Corps arrived there on 1 October 1918. It was possible to find food and forage for three cavalry divisions; 20,000 men and horses "without depriving the inhabitants of essential food."). Liman nevertheless relied on the determination of the Turkish infantry and the strength of their front line fortifications. and Liman was unable to take into account the improved British tactical methods in set piece offensives, involving surprise and short but accurate artillery preparation based on aerial reconnaissance.

Шабуыл бастау

1918 жылғы 16 қыркүйекте Т. Е. Лоуренс пен Нури әс-Саид басқаратын арабтар Амандағы Осман армиясын жабдықтау үшін қолданылатын Хеджаз темір жолы мен Палестина армиясын жабдықтау үшін қолданылатын Палестина темір жолының тоғысында орналасқан маңызды теміржол орталығы – Дара маңындағы теміржол желілерін бұзуға кірісті. Лоуренстің бастапқы күштері (Фейсал армиясының түйе корпусы, Мысыр түйе корпусы, бірнеше Гурка пулеметшілері, британдық және австралиялық бронеавтомобильдері мен француз тау артиллериясы) көп ұзамай Ауда әбу Тайи және Нури әш-Шаалан сияқты белгілі батырлардың басшылығымен 3000-ға жуық Рувалла және Ховейтат тайпаларымен бірікті. Олленби Лоуренске Дара маңындағы байланысты бір аптаға бұзуды бұйырғанмен, Лоуренс өзі Осман жазалауынан сақтану үшін сол аймақта бірден ірі көтеріліс жасауды жоспарламаған. Алайда, жергілікті халықтың саны артып, түріктерге қарсы ерікті түрде қару қолға алуына себеп болды. Османдықтар жауап ретінде Әл-Афуле гарнизонын Дараны күшейтуге жібергенде, Четвод корпусының бөлімшелері 17 және 18 қыркүйекте Иорданның үстіндегі төбелерде шабуылдар жасады. 53-дивизия Осман майдан шебінің артындағы жол жүйесін бақылауға тырысты. Кейбір мақсаттар орындалды, бірақ британдықтар "Найрн Ридж" деп атаған нысандар Османдықтар тарапынан 19 қыркүйекке дейін қорғалды. Ол жаулап алынғаннан кейін, британдық және жаңадан басып алынған жол жүйелерін байланыстыратын жолдар салуға мүмкіндік болды. Соңғы сәтте үнділік дезертир түріктерді алдағы шабуыл туралы ескертті. Сегізінші армияның оң фланкіндегі Османдық XXII корпусының командирі Рефет Бей шабуылға қарсы шығу үшін шегінуді қалаған, бірақ оның жоғары лауазымдағы Жевад Паша, Османдық Сегізінші армияның қолбасшысы, және Лиман (дезертирдің өзі дезинформация болуы мүмкін деп қорқып) оған рұқсат бермеді. No. 144 эскадрильясының DH.9 ұшақтары Эль-Афуле телефон станциясы мен теміржол станциясын, Мессудие теміржол торабын, Османдық жетінші армиясының штабын және Наблустағы телефон станциясын бомбалады.

On 16 September 1918, Arabs under T. E. Lawrence and Nuri as Said began destroying railway lines around the vital rail centre of Daraa, at the junction of the Hedjaz Railway which supplied the Ottoman army at Amman and the Palestine Railway which supplied the Ottoman armies in Palestine. Lawrence's initial forces (a Camel Corps unit from Feisal's Army, an Egyptian Camel Corps unit, some Gurkha machine gunners, British and Australian armoured cars and French mountain artillery) were soon joined by up to 3,000 Ruwallah and Howeitat tribesmen under noted fighting chiefs such as Auda abu Tayi and Nuri al Shaalan. Although Lawrence was ordered by Allenby only to disrupt communications around Daraa for a week and Lawrence himself had not intended a major uprising to take place in the area immediately, to avoid Ottoman reprisals, a growing number of local communities spontaneously took up arms against the Turks. As the Ottomans reacted, sending the garrison of Al Afuleh to reinforce Daraa, the units of Chetwode's Corps made attacks in the hills above the Jordan on 17 and 18 September. The 53rd Division attempted to seize ground commanding the road system behind the Ottoman front lines. Some objectives were captured but a position known to the British as "Nairn Ridge" was defended by the Ottomans until late on 19 September. Once it was captured, roads could be constructed to link the British road systems with those newly captured. At the last minute, an Indian deserter had warned the Turks about the impending main attack. Refet Bey, the commander of the Ottoman XXII Corps on the Eighth Army's right flank, wished to withdraw to forestall the attack but his superiors Jevad Pasha, commanding the Ottoman Eighth Army, and Liman (who feared that the deserter was himself an attempted intelligence bluff) forbade him to do so. DH.9s of No. 144 Squadron also bombed El Afule telephone exchange and railway station, Messudieh railway junction and the Ottoman Seventh Army headquarters and telephone exchange at Nablus.

Османдықтардың жеңілісі

Таңғы сағат 4:30-да Алленбидің XXI корпусының негізгі шабуылы басталды. 385 пушкадан (бес дивизияның далалық артиллериясы, 60 фунттық пушканың бес батареясы, орташа гаубицалардың он үш қоршау батареясы және Корольдік ат артиллериясының жеті батареясы), 60 траншеялық миномет және жағалаудан екі эсминец Османның 7-ші және 20-шы дивизияларының Нахр әл-Фаликті қорғаған алдыңғы қатардағы позицияларына оқ бомбалады. Вудвардтың сөзінше, "Аленби жоспарлаған жылдам соғыс стратегиясында шоғырлану, күтпеген шабуыл және жылдамдық маңызды рөл атқарды". Бірінші күнгі шайқастың соңына қарай британдық XXI корпусының сол жақ фланғы (60-дивизия) Түлкармға жетті. Османдық XXII корпусының штабы басып алынып, тұтқынға алынды, бірақ корпус командирі Рефет Бей қашып кетті. Армия қолбасшысы Джевад Паша қашып кетті, ал Мустафа Кемал Паша жетінші армия штабында Сегізінші армияның әскерлерін қайта бақылауға алмады. Күн бойы RAF Жениндегі неміс ұшақтарының ұшуына және британдық құрлықтағы операцияларға кедергі келтіруіне жол бермеді. 111 және 145 эскадрильяларынан екі S.E.5 ұшағының релелі түрде, бомбалармен қаруланған, 19 қыркүйек күні неміс әуежайының үстінен айналып ұшты. Олар жерде қозғалыс байқаған сайын әуежайды бомбалады. Әрбір ұшақ жұбы екі сағат сайын алмастырылып, ұшып кетер алдында неміс ангарларын пулеметтен оқ жаудырды.

Екі Осман әскерінің қоршауы

1918 жылдың 20 қыркүйегінің таңында Шөлдік атты корпусы Кармел тауларының шатқаларын бақылауға алды. 4-атты дивизия осы шатқалар арқылы өтіп, Афула мен Бейсанды, екі деполық полктің көп бөлігімен бірге жаулап алды. 5-атты дивизияның бригадасы Лиман фон Сандерстің штабы орналасқан Назарет қаласына шабуыл жасады, бірақ Лиманның өзі қашып үлкерді. Кешке қарай Австралия атты дивизиясының бригадасы Женин қаласын басып алып, кері шегініп жатқан мыңдаған османдық әскерін тұтқынға алды. 5-атты дивизияның 15-ші Империялық қызмет атты бригадасы 23 қыркүйекте Хайфа портын жаулап алды. Алленби әскерлері мен Наблустағы Мустафа Кемальдің жетінші армиясы арасында ешқандай кедергі болмаған соң, Кемаль британдық әскермен күресу үшін жеткілікті күші жоқ екенін түсінді. Теміржол бұйырылып, жетінші армияның құтылудың жалғыз жолы шығысқа қарай, Наблус-Бейсан жолымен, Уади-Фара арқылы Иордан аңғарына қарай болды. 20-21 қыркүйек күндері түнде жетінші армия Наблусты эвакуациялауды бастады. Көптеген османдық әскерлері қаза тауып, аман қалғандары шашырап, бассыз қалды. Кейін Лоуренс: «Жауынгерлік авиациясы төрт сарбазды жоғалтты. Түріктер бір корпусқа төзімді болды» деп жазды. Шаувельдің өмірбаян авторының айтуынша, Алленбидің Мегиддо шайқасы үшін жасаған жоспары «ұсынылғандай орындалуымен де керемет болды; Францияда немесе басқа да майданда оған теңдес болған жоқ, бірақ принциптері мен тіпті егжей-тегжейлері 1939 жылғы блицкригке ұқсас болды». Келесі төрт күн ішінде 4-атқыштар дивизиясы мен Австралия атты дивизиясы Езрел аңғарындағы әлсіреген және дезорганизацияланған османдық әскерін толықтай қоршап алды. Иорданды кешіп өткен аман қалған босқындардың көпшілігіне арабтар шабуыл жасап, тұтқынға алды, олар Дарааға жақындағанда немесе оны айналып өтуге тырысқанда. Лиман Галилея теңізіндегі Самақ қаласын ұстап тұру үшін тылдан қорғау жасағын орналастырды. Бұл қала Хула көлінен Дарааға дейінгі қорғаныс шебінің орталық нүктесі болуы керек еді. 25 қыркүйек күні таңертең бір жарым австралиялық жеңіл ат полкінің шабуылы, одан кейін қанағаттандырылмаған қолға-қол соғыс, қаланың жаулануына әкелді. Бұл жеңіс жоспарланған қорғаныс шебін бұзды және Шарон шайқасын аяқтады.

During the early hours of 20 September 1918, the Desert Mounted Corps secured the defiles of the Carmel Range. The 4th Mounted Division passed through these to capture Afulah and Beisan, complete with the bulk of two depot regiments. A brigade of the 5th Mounted Division attacked Nazareth, where Liman von Sanders's HQ was situated, although Liman himself escaped. In the late afternoon a brigade from the Australian Mounted Division occupied Jenin, capturing thousands of retreating Ottomans. The 15th Imperial Service Cavalry Brigade, of the 5th Mounted Division, captured the port of Haifa on 23 September. Once nothing stood between Allenby's forces and Mustafa Kemal's Seventh Army in Nablus, Kemal decided that he lacked sufficient men to fight the British forces. With the railway blocked, the Seventh Army's only escape route lay to the east, along the Nablus Beisan road that led down the Wadi Fara into the Jordan valley. On the night of 20–21 September the Seventh Army began to evacuate Nablus. Many Ottoman soldiers were killed and the survivors were scattered and leaderless. Lawrence later wrote that "the RAF lost four killed. The Turks lost a corps." According to Chauvel's biographer, Allenby's plan for the Battle of Megiddo was as "brilliant in execution as it had been in conception; it had no parallel in France or on any other front, but rather looked forward in principle and even in detail to the Blitzkrieg of 1939." Over the next four days, the 4th Cavalry Division and Australian Mounted Division rounded up large numbers of demoralised and disorganised Ottoman troops in the Jezreel Valley. Many of the surviving refugees who crossed the Jordan were attacked and captured by Arabs as they approached or tried to bypass Daraa. Liman deployed a rearguard to hold Samakh, on the Sea of Galilee. This town was to be the centre of a line stretching from Lake Hula to Daraa. A charge by one and a half Australian Light Horse regiments before dawn on 25 September, followed by intense hand to hand fighting, eventually captured the town. This victory broke the proposed defensive line and ended the Battle of Sharon.

Яһуда төбелері

Шөлдегі атты корпус және XXI корпус өз мақсаттарына жеткен соң, XX корпустың бөлімшелері шабуылды қайта бастады. 21 қыркүйекте сағат 12-ге қарай Наблус қаласын XXI корпустың 10-шы дивизиясы мен австралиялық 5-ші жеңіл атты бригадасы басып алды. Британдық 53-ші дивизия кері шегінетін османдықтардың әуе шабуылымен толықтай жойылғандығы белгілі болғаннан кейін Вади-эль-Фара жолына қарай жылжуын тоқтатты.

Дараның айналасындағы кейінгі операциялар

Неміс және Осман ұшақтары Дарадан әрі қарай ұшып, арабтардың әлі де теміржолдарға және шашыраңқы Осман жасақтарына шабуыл жасайтын жауынгерлері мен бүлікшілерін мазалап келді. Лоуренстің ықпалымен, 22 қыркүйектен бастап британдық ұшақтар жақын жердегі Ум-эль-Сурабтағы уақытша қону жолақтарынан ұшуды бастады. Үш "Бристоль F.2" истребителі Осман ұшақтарының бірнешеуін атып түсірді. "Handley Page 0/400" ұшағы истребительдерге жанармай, оқ-дәрі және қосалқы бөлшектерді, сондай-ақ екі "Airco DH.9" ұшағын жеткізіп, өзі 23 қыркүйекте таңертең Дарадағы әуежайды және келесі күні түнде жақын маңдағы Мафрақты бомбалады.

Амманды басып алу

22 қыркүйекте Иордан өзенінің батыс жағында Османның 53-дивизиясы Уди-эль-Фара жолының жанындағы штабына Мелдрум күштерінің шабуылына ұшырады. Бұл күштерге Жаңа Зеландия атты бригадасы (бригадир генерал В. Мелдрум басқарады), пулемет эскадрильясы, 1-ші және 2-ші британдық Вест-Индия полкінің атты бөлімдері, 29-шы үндістан тау батареясы және Айршир (немесе Инвернесс) артиллериялық батареясы кірді. Мелдрум күштері 53-ші дивизияның командирін, штабын және 600 әскер тұтқынды ұстады, содан кейін қарсыласып, Османдықтардың тылдық күштерін жеңіп, Жиср-эд-Дамие көпірін басып алды. Османның төртінші армиясы 21 қыркүйекке дейін өз позицияларында қалды, көрінеу, босқындар жеткенше Иорданның батысындағы Осман армияларының жойылғанын білмеді. Сол күні Лиман төртінші армияға 29 шақырымдай қашықтықтағы Дараа және Ирбидке шегінуге бұйрық берді. Төртінші армия 22 қыркүйекте Иордан мен Амманнан шегінуді бастады, бұл 23 қыркүйекте британдық және австралиялық авиациясының шабуылына байланысты болды, ол Эс-Салт пен Амман арасындағы жолдарда шегініп бара жатқан әскерлерге ауыр шығын келтірді. Сол күні Чайтор күштері Иордан өзенін кесіп өтіп, Эс-Салтты басып алды. 25 қыркүйекте Амманнан пойызбен Мафраққа жеткен, бірақ алдағы теміржол қиратылғандықтан одан әрі жылжуға мүмкіндік таппаған Осман әскерлері ауыр әуе шабуылына ұшырады, бұл көптеген жандардың зардап шегуіне және үлкен тәртіпсіздікке әкелді. Көптеген Осман әскерлері шөлге қашып кетті, бірақ бірнеше мыңдары тәртіпті сақтап, дөңгелекті көліктерін тастап, Дарааға қарай солтүстікке қарай, әуе шабуылы астында жаяу немесе атпен шегінуді жалғастырды. Мен өз бағынымымдағы күштің барлық шені мен барлық әскер түріне өткен аптадағы ерліктері үшін ризашылығымды білдіремін, сондай-ақ олардың батылдығы мен нық қадамдарына алғыс айтамын, олар бізге қарсы тұрған 7-ші және 8-ші түрік армияларын толық жеңіске жеткізді. Мұндай толық жеңіс соғыс тарихында сирек кездеседі.

On 22 September, on the western side of the Jordan River, the Ottoman 53rd Division was attacked at its headquarters near the Wadi el Fara road, by units from Meldrum's Force. This force consisted of the New Zealand Mounted Brigade (commanded by Brigadier General W. Meldrum), the Machine Gun Squadron, the mounted sections of the 1st and 2nd British West Indies Regiment, the 29th Indian Mountain Battery and Ayrshire (or Inverness) Battery RHA. Meldrum's force captured the commander of the 53rd Division, its headquarters and 600 prisoners, before defeating determined Ottoman rearguards to capture the Jisr ed Damieh bridge. The Ottoman Fourth Army had remained in its positions until 21 September, apparently unaware of the destruction of the Ottoman armies west of the Jordan until refugees reached them. That day, Liman ordered the Fourth Army to retreat to Daraa and Irbid, about 18 mile (29 km) to the west. The Fourth Army began to retreat from the Jordan and Amman on 22 September in increasing disorder due to attacks by British and Australian aircraft on 23 September which caused heavy casualties to the retreating troops on the roads between Es Salt and Amman. On the same day, Chaytor's Force advanced across the Jordan River to capture Es Salt. On 25 September the Ottoman troops who had reached Mafraq by train from Amman, but who could proceed no further because the railway ahead was demolished, came under heavy aerial attack which caused many casualties and much disorder. Many Ottoman soldiers fled into the desert but several thousand maintained some order and, having abandoned their wheeled transport, continued to retreat northwards towards Daraa on foot or horseback, under constant air attack. I desire to convey to all ranks and all arms of the Force under my command, my admiration and thanks for their great deeds of the past week, and my appreciation of their gallantry and determination, which have resulted in the total destruction of the VIIth and VIIIth Turkish Armies opposed to us. Such a complete victory has seldom been known in all the history of war.