Кіріспе

Символ және оның капиталы

Әлеуметтану және антропологияда символдық капитал – құрмет, бедел немесе танылу негізінде жеке тұлғаға қолжетімді ресурстар, ол мәдениеттегі адамның құндылығы ретінде танылады. Мысалы, соғыс батыры саяси лауазымға үміткер болғанда символдық капиталға ие болуы мүмкін. Теориялық тұрғыдан алғанда, символдық капитал негізінен әлеуметтік міндеттемелерді орындау арқылы жинақталады, олардың өзі беделге ие болу мүмкіндігімен байланысты. Қаржылық капиталды жинақтау сияқты, символдық капитал да «ұтымды», себебі оны әлеуметтік және саяси салалардағы басымдықтарды пайдалану үшін еркін түрлендіруге болады. Алайда, қаржылық капиталдан айырмашылығы, символдық капитал шексіз емес, оның құндылығы оның жинақталған тарихи контекстіне байланысты шектелуі немесе артуы мүмкін. Символдық капиталдың әртүрлі мәдениеттерге тигізетін әсерін толық түсіндіру үшін оның пайда болған мәдени және тарихи аясында анықталуы керек. Заттар, қоршаған ортаның абстрактілі бейнелері ретінде, сондай-ақ символдық капиталға ие болуы мүмкін. Бұл капитал қаланың құрылыс ортасына немесе қала құрылысына сол жердің мәдени құндылығының символы ретінде сіңірілуі мүмкін. Мысалы, ескерткіштер әдетте символдық мағынаға және пайдалылығына ие. Олар дәл сол символдық құндылығы болғандықтан ғана ескерткіштерге айналады. Бұл өзара байланыс ескерткішке мәдени немесе орталық мағына береді, сонымен бірге оның айналасына беделділік қосады.

Тарих

Символикалық капитал тұжырымдамасы тұңғыш рет 19 ғасырдың соңында Торстейн Веблен мен Марсель Мосс еңбектерінде ұсынылған және түсіндірілген, осы тұжырымға негізделген. Вебленнің пікірінше, жаңа байлар бұрынғыдан оқшауланған жоғарғы тапқа енулерін көрсету үшін зәулім байлық демонстрациясын пайдаланды, бұл олардың жаңадан қол жеткізген класын және мәртебесін ұлықтау және бекіту үшін ғана мағынасы бар заттарды қамтиды. Мосс бұл аргументті кейіннен кеңейтіп, беделге ие болу үшін әлеуметтік бәсекелестіктердің осыған ұмтылушыларға артықшылық беретінін, ал басқаларын «өз атының көлеңкесіне» енгізетінін айтты. Мосс теориясы Веблендікінен өзгеше болды, өйткені ол жеке тұлғаның әрекеттерін мәдени контекстке енгізуге тырыспады; керісінше, оның теориясы мәртебелік шекаралардың жалпы құрылымдық іске асырылуына баса назар аударды. Бұл екі тұжырымдама да Пьер Бурдьедің символикалық капиталдың біріктіруші теориясының негізін құрады. Символикалық капитал тұжырымдамасын Бурдье жасады және оны «Айырмашылық» және кейін «Практикалық ақыл: Әрекет теориясы» кітаптарында кеңінен жазды. Веблен мен Мосс ұсынған теориялармен қатар, символикалық капитал – Макс Вебердің мәртебе талдауының кеңейтілген нұсқасы болып табылады. Бурдье символикалық капиталдың құндылығы тап пен мәртебенің қиылысында пайда болатынын айтады, онда адам тек иелік ету ғана емес, сонымен қатар қабылданатын немесе нақты құндылық сезімімен заттарды игере білуі керек.

Әлеуметтік капиталдан ажырату

Пьер Бурдье әлеуметтік капиталды әдетте әртүрлі табиғаттағы әлеуметтік құрылымдарда бірге өмір сүруге қабілетті актерлердің деңгейі ретінде түсіндіреді. Символикалық капитал жеке тұлғаның есебінен жиналатын және бір қауымдастықтағы мүшелер арасында кең ауқымда өзгеруі мүмкін болса, әлеуметтік капитал – ортадағы актерлердің бір-біріне деген жалпы сенімі мен ынтымақтастығы. Актер символикалық капиталдың жоғары деңгейіне ие болып, қауымнан оқшауланып, нәтижесінде әлеуметтік капиталдың төмен деңгейіне ұшырауы немесе керісінше болуы мүмкін. Әлеуметтік капитал терминін алғаш рет Джейн Джейкобс көршілік қарым-қатынастарда қалыптасқан, мүшелердің ынтымақтасуына және өзара сенімділік сезімін құруға мүмкіндік беретін ішкі құндылықты түсіндіру үшін қолданды. Алайда, бұл тұжырымды алғаш рет Л. Дж. Ханифан 1916 жылы «Америкалық саяси және әлеуметтік ғылымдар академиясының жылнамасында» жарияланған «Ауылдық мектеп қауымдық орталығы» атты мақаласында айтқан. Ол осы тақырыпқа 1920 жылы жарық көрген «Қауымдық орталық» кітабында жеке тарау арнады. Кейін Джейкобс бұл терминді қала құрылысы туралы ықпалды еңбектерінде, «Ұлы американдық қалалардың өлімі және өмірі» деп аталатын кітабында пайдаланды.

Мысалдар

Келесі тізім символды капиталды құрайтын нәрселердің толық емес мысалы болып табылады. Аудандық комиссия жергілікті аудандық көшбасшыларды аймақтарға бөлу заңдарына көмектесу үшін шақыруы мүмкін, бұл ретте олардың инфрақұрылымды жақсартудағы немесе қоғамдық деңгейде байланыстарды нығайтудағы бұрынғы жетістіктеріне сүйенеді. Активистер бұрынғы тәжірибелеріне байланысты әлеуметтік немесе саяси ареналарда үлкен әсерге ие болуы мүмкін (мысалы: соғыс ардагерлері соғысқа қарсы наразылық білдіруде, бұрынғы полиция басшылары зорлық-зомбылыққа қарсы наразылық білдіруде, және т.б.). Егер сол күш-жігер азаматтар тарапынан қабылданатын болса, ұлттың соғыс күшін қаржыландыру немесе қолдау жеке тұлғаға символды капитал сыйлауы мүмкін. Олимпиада жеңімпаздары көбінесе елдің мәртебесін бейнелейді.