Кіріспе
Екі ойыншының әзіл-қалжыңмен тілдесуі, афроамерикалықтардың дәстүрі
"Ондықтар" – екі қатысушы арасында өтетін ойын, онда олар бір-бірін қорлап, мінездеме береді, бірлерінен бас тарғанша. Африкалық америкалық қауымдастықтарында кең таралған "Ондықтар" көбінесе көрермендер алдында ойналады, олар қатысушыларды күшейе түсетін әзілдермен жауап беруге ынталандырады, соның арқасында кернеу артып, ойын қызықтырақ болады. Ойын барысында айтылатын сөздер қарсыластың зиялы деңгейіне, сыртқы түріне, қабілеттеріне, әлеуметтік және қаржылық жағдайына қатысты болуы мүмкін. Басқа ойыншының отбасы мүшелері, әсіресе анасы туралы жағымсыз пікірлер айту жиі кездеседі. Пікірлер көбінесе жыныстық мәселелерге байланысты болады, мұндай ойын нұсқасы "Лас ондықтар" деп аталады. Әлеуметтанушы Гарри Лефевер мен журналист Джон Лиландтың сөзіне сәйкес, бұл ойынды негізінен афроамерикалықтар ғана ойнайды, басқа этникалық топтар ойынның қағидаларын түсінбей, айтылған сөздерді жеке қабылдауы мүмкін. Оның ең көп танымалдығы төмен кірісті және қалалық қауымдастықтар арасында, бірақ орта тап пен ауылдық жерлерде де кездеседі. Ойынға ерлер де, әйелдер де қатысады, бірақ көбінесе ерлер ойнайды.
The Dozens is a game played between two contestants in which the participants insult each other until one of them gives up. Common in African American communities, the Dozens is almost exclusively played in front of an audience, who encourage the participants to reply with increasingly severe insults in order to heighten the tension and consequently make the contest more interesting to watch. Comments in the game may focus on the opposite player's intelligence, appearance, competency, social status, and financial situation. Disparaging remarks about the other player's family members are common, especially regarding their mother. Commentary is often related to sexual issues, and this version of the game is referred to as the "Dirty Dozens". According to sociologist Harry Lefever and journalist John Leland, the game is played almost entirely by African Americans; other ethnic groups often fail to understand how to play the game and can take remarks in the Dozens seriously. Its popularity is higher among low income and urban communities, but it is also found in middle class and rural settings. Both men and women participate, but the game is more commonly played among men.
Терминология
Оншақты ойнау "жану", "жарнау", "саяхаттау", "каппинг", "клоундық", "ранжирлеу", "раггинг", "реккинг", "крэмминг", "сөз салу", "тексеру", "жоннинг", "вуфинг", "вулфинг", "скининг", "сигинг", "ес салу", "сигнализация" немесе "живинг" деп те аталады, ал айтылатын сөздердің өзі "снап" деп аталады.
Талдау
Оншақтылардың танымалдылығына қатысты түрлі түсіндірмелер ұсынылған. Оның дамуы африкалық американдықтардың басылу тарихымен тығыз байланысты, ең әуелі құл ретінде, содан кейін екінші дәрежелі азаматтар ретінде ұшыраған зұлымдықтарымен. Джон Доллард оншақтыларды ол өзі дамытқан ашу-ыза теориясының бір көрінісі ретінде қарастырды. Ол афроамерикандықтар нәсілшілдіктің құрбаны болғандықтан, өзіне жасалған зұлымдыққа тиісінше жауап бере алмай, ашуын достары мен көршілеріне аударғанын, осыны әртүрлі қорлаулар арқылы көрсеткенін болжады. Фольклоршы Алан Дандес психоанализдік теорияға және американдық қанаушылыққа негізделген көзқарас оншақтылардың Африкадан шыққан болу мүмкіндігін елемейтінін айтты. Нигерия мен Гана сияқты, көптеген африкалық американдықтардың ата-тегі бар аймақтарда, сондай-ақ банту және кисии тайпаларының ұлдары бір-бірінің аналарын қорлап, ауызша айқасқа түсетіні байқалған. Бұл ойын жас афроамерикандықтарды сөзбен келген зұлымдыққа ашуланбай төзуге дайындау құралы ретінде де қарастырылады. Оншақты кезінде сабырлы болу қабілеті көптеген афроамерикандықтар арасында ізгілік белгісі саналады. Ең терең мағынасында, оншақтының мәні қорлауда емес, оның құрбанының реакциясында жатыр. Ашулану – ерекелікке тән жауап. Ересектілік пен салмақтылық адамға жаман сөздерді төзімділікпен, тіпті әдемілік пен өткірлікпен қабылдауға мүмкіндік береді. Дегенмен, мұндай жарыстардың көпшілігі төбелеспен аяқталады. Абрахамс африкалық американдықтар 16 мен 26 жас аралығына келгенде, бұл ойынның қызығушылығы төмендеп, айқасқа түсу әрекеттері көбінесе зорлық-зомбылыққа алып келетінін мәлімдейді. Джон Лиланд оншақтыда жеңілген адам – қарсыласының сөздерін шындыққа сеніп, осылайша өзара алмасу ойынын тоқтататын адам дейді.
Танымал мәдениетте
"Десятқа ойнау" Зора Нил Херстонның 1937 жылғы "Олардың көздері Құдайды көріп тұрды" романында кездеседі, онда басты кейіпкер Джени күйеуінің айтқан сөздеріне өзі де жауап қайтарады.