Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төмен интеллектісі бар адам
Person of low intelligence
Қазіргі кезде "идиот" деген сөз ақымақ немесе ессіз адамды білдіреді. "Идиот" термині бұрын заң және психиатрия салаларында ақыл-ой кемістігінің белгілі бір түрлерін сипаттау үшін қолданылған, яғни ақыл-ой жасы екі жасқа дейін жетпеген және адам өзін қарапайым физикалық қауіптерден қорғай алмайтын жағдайларды білдірген. Бұл термин біртіндеп "ақыл-ой кемістігінің ауыр түрі" деген сөзбен алмастырылды, ал кейін ол басқа терминдермен ауыстырылды. "Ақымақ", "ессіз", "кейіпті", "кретин" сияқты сөздермен қатар, ақыл-ой кемістігі бар адамдарды сипаттау үшін оларды қолдану көне және ұятты деп есептеледі. Латын тілінде "idiota" сөзі "білімсіз", "таңсық", "қарапайым" мағынасында қабылданған, ал кейінгі латын тілінде "дөңгелек", "сауатсыз", "білімсіз" деген мағынаға ие болған. Француз тілінде бұл сөз "сауатсыз", "білімсіз" мағынасын сақтап, 13-шы ғасырда "ақымақ" деген мағынаны қосты. Ағылшын тілінде бұл сөз 14-шы ғасырда "ақыл-ой кемістігі" деген мағынаны алды. Бірақ гректер бұл сөзді осылай қолданған жоқ. Гректер азаматтық қатысуды бағалап, оған қатыспауды сынаған. Фукидид Периклдің "Қорқыныш сөзінен" мынадай цитата келтіреді: "[біз] осы [қоғамдық] міндеттерге қатыспаған адамды еңбек етпейтін емес, пайдасыз деп санаймыз" (τόν τε μηδὲν τῶνδε μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλ᾽ ἀχρεῖον νομίζομεν). Алайда, ол да, ешбір ежелгі автор да "идиот" сөзін қатыспағандарды сипаттау үшін немесе оларды кемсіту мағынасында қолданбаған; оның ең көп тараған қолданылуы – үкіметтік лауазымдағы адамдардан, мамандықтан немесе сарапшылардан гөрі қарапайым азамат немесе әуесқой болған. Бұл мағынасы ғасырлар өткен соң пайда болды және саяси мағынамен байланысты емес.
An idiot, in modern use, is a stupid or foolish person. 'Idiot' was formerly a technical term in legal and psychiatric contexts for some kinds of profound intellectual disability where the mental age is two years or less, and the person cannot guard themself against common physical dangers. The term was gradually replaced by 'profound mental retardation', which has since been replaced by other terms. Along with terms like moron, imbecile, retard and cretin, its use to describe people with mental disabilities is considered archaic and offensive. In Latin, idiota was borrowed in the meaning 'uneducated', 'ignorant', 'common', and in Late Latin came to mean 'crude, illiterate, ignorant'. In French, it kept the meaning of 'illiterate', 'ignorant', and added the meaning 'stupid' in the 13th century. In English, it added the meaning 'mentally deficient' in the 14th century. But this is not how the Greeks used the word. It is certainly true that the Greeks valued civic participation and criticized non participation. Thucydides quotes Pericles' Funeral Oration as saying: "[we] regard him who takes no part in these [public] duties not as unambitious but as useless" (τόν τε μηδὲν τῶνδε μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλ᾽ ἀχρεῖον νομίζομεν). However, neither he nor any other ancient author uses the word "idiot" to describe non participants, or in a derogatory sense; its most common use was simply a private citizen or amateur as opposed to a government official, professional, or expert. The derogatory sense came centuries later, and was unrelated to the political meaning.
Мүгедектік және ерте жіктеу және номенклатура
19-шы ғасыр мен 20-шы ғасырдың басындағы медицина мен психологияда "ақымақ" дегеніміз – өте терең зиякерлік мүгедектігі бар, "ақымақтық" диагнозы қойылған адам болатын. 1900 жылдардың басында доктор Генри Х. Годдард Бине-Симон ақыл-ой жасы тұжырымдамасына негізделген зиякерлік мүгедектікті жіктеу жүйесін ұсынды. Ең төмен ақыл-ой жасы бар (үш жастан кем) адамдар "ақымақ" деп танылды; "имбецилдердің" ақыл-ой жасы үштен жеті жасқа дейін, ал "морондардың" ақыл-ой жасы жетіден он жасқа дейін болды. "Ақымақ" термині 30-дан төмен IQ көрсеткіші бар адамдарды сипаттау үшін қолданылды. IQ немесе интеллект коэффициенті бастапқыда стандартты тесттер арқылы анықталған ақыл-ой жасын нақты жасқа бөлу арқылы есептелді. Алайда, ақыл-ой жасы тұжырымы қолданудан шығып қалды, ал қазір IQ статистикалық таралым негізінде анықталады. Ескірген медициналық жіктемеде (ICD 9, 1977) бұл адамдардың 20-дан төмен IQ көрсеткіші бар екендігі айтылды және оларға "терең зиякерлік кемістік" немесе "терең зиякерлік жетілмеушілік" диагнозы қойылды.
In 19th and early 20th century medicine and psychology, an "idiot" was a person with a very profound intellectual disability, being diagnosed with "idiocy". In the early 1900s, Dr. Henry H. Goddard proposed a classification system for intellectual disability based on the Binet Simon concept of mental age. Individuals with the lowest mental age level (less than three years) were identified as idiots; imbeciles had a mental age of three to seven years, and morons had a mental age of seven to ten years. The term "idiot" was used to refer to people having an IQ below 30 IQ, or intelligence quotient, was originally determined by dividing a person's mental age, as determined by standardized tests, by their actual age. The concept of mental age has fallen into disfavor, though, and IQ is now determined on the basis of statistical distributions. In the obsolete medical classification (ICD 9, 1977), these people were said to have "profound mental retardation" or "profound mental subnormality" with IQ under 20.
Әдебиетте
Кейбір авторлар "идиот" кейіпкерлерін роман, пьеса және поэзияда қолданған. Көбінесе бұл кейіпкерлер басқа нәрсені (аллегорияны) көрсету немесе оны білдіру үшін пайдаланылады. Мұндай қолданысқа Уильям Фолкнердің "Жан дауысы мен құйрық сыймайтындық", Дафни дю Мориердің "Ребекка" және Уильям Вордсворттың "Ақымақ бала" шығармалары мысал бола алады. Әдебиеттегі "идиот" кейіпкерлері көбінесе ақылдан адасқан немесе есі ауысқан кейіпкерлермен шатастырылады немесе олардың құрамына енгізіледі. Бұл екі санаттағы психикалық кемістіктердің арасындағы ең көп кездесетін байланыс Уильям Шекспирдің "Король Лир" пьесасындағы Эдмунд айналасындағы пікір таласына қатысты. Федор Достоевскийдің "Ақымақ" романындағы атау князь Мышкинге, яғни орталық кейіпкерге қатысты, оның күнәсіздігі, мейірімділігі және қарапайымдылығы, сонымен қатар кездейсоқ эпилепсиялық белгілері, жемқор және өзімшіл мәдениеттегі көптеген адамдарды оның ақыл-ойы жеткіліксіз деп жаңылыстыруға себеп болады. "Антихрист" еңбегінде Ницше "идиот" сөзін Исаға ұқсас тұрғыда қолданады, бұл Достоевскийдің осы сөзді қолдануына сілтеме жасайтыны сөзсіз: "Осы өте қызықты декаденттің жанында Достоевский болмағанына өкіну керек; Мен осындай құдайлық, ауру және балалықтың керемет үйлесімін сезінетін адамды айтамын".
A few authors have used "idiot" characters in novels, plays and poetry. Often these characters are used to highlight or indicate something else (allegory). Examples of such usage are William Faulkner's The Sound and the Fury, Daphne du Maurier's Rebecca and William Wordsworth's The Idiot Boy. Idiot characters in literature are often confused with or subsumed within mad or lunatic characters. The most common intersection between these two categories of mental impairment occurs in the polemic surrounding Edmund from William Shakespeare's King Lear. In Fyodor Dostoevsky's novel The Idiot the title refers to the central character Prince Myshkin, a man whose innocence, kindness and humility, combined with his occasional epileptic symptoms, cause many in the corrupt, egoistic culture around him to mistakenly assume that he lacks intelligence. In The Antichrist, Nietzsche applies the word 'idiot' to Jesus in a comparable fashion, almost certainly in an allusion to Dostoevsky's use of the word: "One has to regret that no Dostoevsky lived in the neighbourhood of this most interesting décadent; I mean someone who could feel the thrilling fascination of such a combination of the sublime, the sick and the childish."