Рим құқығы: Lex Aquilia заңы б.з.д. 3 ғ-да мүліктің зардап шегуіне өтемақы төлеуді қарастырған. Бұл заң азаматтардың мүлкін қорғады, әділдікті қамтамасыз етті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Рим заңы
Ancient Roman law
Lex Aquilia – б.з.б. 3 ғасырда Рим Республикасында қабылданған, біреудің кінәсі салдарынан зардап шеккен мүлік иелеріне өтемақы төлеуді көздейтін рим заңы. Бұл заң Рим азаматтарын ұрлық, қиратушылық және мүліктің жойылуының кейбір түрлерінен қорғады.
The lex Aquilia was a Roman law which provided compensation to the owners of property injured by someone's fault, set in the 3rd century BC, in the Roman Republic. This law protected Roman citizens from some forms of theft, vandalism, and destruction of property.
Лекс Аквилияның пайда болу уақыты
Лекстің күшіне енуінің нақты күні көп талқыланады және ешқандай даусыз теория ұсынылмаған. Бірқатар қолдау тапқан пікір бойынша, ол б.з.д. 287/286 жылдары Lex Hortensia заңы қабылданғаннан кейін дереу қабылданған. Бұл заң плебисциттерге Сенаттың ратификациясынсыз бүкіл халықты міндетті ету мүмкіндігін бірінші рет берді. Осы көзқарас бойынша, Лекстің басты мақсаты – саяси тұрақсыз кезеңде патриций элитасына қарсы плебейлердің наразылықтарын оларға тең және толыққанды заңдық қорғау құралдарын беру арқылы шешу болған. Бұл ақпарат негізінен Византия құқығынан, әсіресе византиялық құқықгер Теофилдің еңбегінен алынған. Оның еңбегінде Лекс осы шамада қабылданғаны айтылады. Алайда, ол бұл туралы еңбегінде кездейсоқ түрде қосқандықтан, оның мәліметінің дәлдігі күмәнді саналады. Екінші пікір бойынша, Лекс шамамен б.з.д. 200 жылы қабылданған. Осы логика бойынша, Лекс екінші Пуника соғысынан кейін болған ауыр инфляцияға жауап ретінде қабылданды және осылайша белгілі бір мөлшерде айыппұлға негізделген залалдарды бағалаудан бас тарту қажеттілігі туды. Дегенмен, римдіктер Лекстің, немесе кем дегенде үшінші тарауы ұсынған залалдарды бағалаудың икемді жүйесіне осы күнге дейін мұқтаж болған болуы мүмкін. Тағы бір ұсыныс бойынша, б.з.д. 259 жылы Аквилий есімді консул, сонымен қатар плебтердің трибуны болған.
The exact date of enactment of the Lex is a topic of much debate and no incontestable theory has been put forward. One view that has attracted some support is that it was enacted around 287/286 BC immediately following the enactment of the Lex Hortensia, which gave plebiscites the ability to bind the whole people without ratification of the Senate for the first time. On this view then, the essential purpose of the Lex was to address Plebeian grievances against the Patrician elite during a politically tumultuous period by giving them a more equitable and comprehensive set of remedies. This derives mainly from Byzantine jurisprudence, in particular the work of the Byzantine jurist Theophilus, whose work puts the enactment of the Lex at around this period. He mentions this incidentally in his work and therefore the extent to which his account is accurate has been considered suspect. A second view puts the date of enactment at around 200 BC. On this line of reasoning the Lex was enacted as a response to heavy inflation following the second Punic war, and was thus necessitated by a need to eschew an assessment of damages based on fixed penalties. However it has been suggested that the Romans may well have required the flexible assessment of damages offered by the Lex, or at least the third chapter, before this date. Another suggestion has been at around 259 BC when there was a consul named Aquillius who was also a tribune of the Plebs.
Lex Aquilia-ның басқа да істерге қолданылуы
Заңның өзіндегі шарттары өте шектеулі болды. Мысалы, бірінші тарау тек қана өлтіру тікелей болған жағдайларда ғана қолданылды (corpori corpore: құрбанның денесіне қылмыскердің денесімен тікелей тию). Ол тек азаматқа ғана өтемақы алу құқығын берді. Бұл заңмен тек заңды иесіне (доминус) ғана, меншік құқығы аз адамдарға емес, өтемақы талап етуге мүмкіндік берді. Дегенмен, егер әрекет тікелей себеп болмаса немесе келтірілген зиян иесінен өзге біреуге тисе, зиян келтірген адамға қарсы нақты фактілер негізінде сотқа жүгінуге болады.
The statute was in its terms rather narrow. For instance, the first chapter only applied where the killing had taken place directly (corpori corpore: on the body of the victim by the body of the perpetrator). It gave a remedy only to a citizen. It gave a remedy only to the strict legal owner (dominus) not to people with lesser rights of ownership. However, if an act was not directly caused or the damage inflicted a loss on someone other than the owner, an in factum action could be brought against the person who inflicted damage.