Кіріспе

Солтүстік Каролина штатының Пьемонт аймағында басталатын Неузе өзені (/n//uː//s/ NOOSE, Tuscarora: Neyuherú·kęʔkì·nęʔ) – Солтүстік Каролина штатының Пьемонт аймағында басталып, Нью-Берн қаласынан төмен Памлико шығанасына құятын өзен. Оның жалпы ұзындығы шамамен 275 миль (443 км), бұл оны Солтүстік Каролина штатында толығымен орналасқан ең ұзын өзен етеді. Трент өзені Нью-Берн қаласында Неузе өзенімен қосылады. Оның су жиналатын алабының ауданы 5630 шаршы миль (14 582 км²) құрайды және ол толығымен Солтүстік Каролина штатының ішінде жатыр. Ол Флат және Эно өзендерінің Солтүстік Уэйк округіндегі Фоллс-Лейк суқоймасына құяр алдында бірігуінен пайда болады. Оның құлау сызығындағы шағын сарқырамалары, Неузе сарқырамалары деп белгілі, Фоллс-Лейк суқоймасының суы астында қалған. Бұл өзен сонымен қатар, Неузе өзені жолының 34.5 миль (56 км) ұзындығындағы жасыл аймағын құрады, ол Фоллс-Лейк бөгетінен (Роли, Солтүстік Каролина штаты) басталып, Легенд паркіне (Клейтон, Солтүстік Каролина штаты) дейін созылады.

География

Неуз өзені Солтүстік Каролина штатының Дурхам қаласына жақын жердегі Флат және Эно өзендерінің қосылған жерінен басталады. Өзен Атлант мұхитына қарай бағытталғанда, Хобукенге жақын Мау Пойнт Шоалдан шығысқа қарай Памлико шығанасына құяды. Солтүстік Каролинаның жағалау жазығындағы өзендерге тәндей, Неуз өзені сағасына қарай шоколад түсті аралық төмендіктегі батпақты жерлерге еніп өтеді. Бір ерекшелік – Голдсборо маңындағы "Неуз тіктемелері" аймағы, онда өзен 30 метрлік (90 фут) тар шатқалды әк және құмтас жартастардан өтеді. Неуз өзенінің су ағыны жиі өзгереді, көбінесе жаңбырлы кезеңдерде жағалауларынан асып толады, ал ұзақ құрғақшылықта жаяу өтуге мүмкіндік беретін ағысқа дейін азаяды. Неуз өзені жеті округ аумағынан өтеді. Неуз өзеніне жақын ірі қалалар мен қалашықтар: Дурхам, Неуз қалашығы, Солтүстік Каролина штатының астанасы Рэли, Смитфилд, Голдсборо, Кинстон және Нью-Берн.

Тарих

Еуропалықтар келгенге дейін мыңдаған жылдар бойы өзен бойында түрлі жергілікті халықтардың өркениеттері өмір сүрді. Оның жағалауында табылған көптеген артефакттар ежелгі тарихқа дейінгі американдық үндістердің қоныстарына дейін жетеді. Археологиялық зерттеулер мекендеу толқындарын көрсетті. Өзен АҚШ-тағы ең көне үш ағылшын тіліндегі жер-су атауының біріне ие. Барлаушылар Неуз өзенін Неусиок тайпасының атымен атады, олармен алғашқы Рали экспедициялары байланыс жасаған. Олар осы аймақты "Ньюсик" деп те атады. 1584 жылы сэр Уолтер Рейли екі ағылшын капитаны – Артур Барлоу мен Филипп Амадасты Жаңа әлемді зерттеуге жіберді. Олар 1584 жылдың 2 шілдесінде Солтүстік Каролина жағалауына қонды және зерттеу жұмыстарын бастады. 1585 жылғы Ралиге жолдаған есебінде олар "Ньюсиок елінде, жергілікті халықтың айтуынша, "Ньюс" деп аталатын көркем өзен бойында орналасқан" үндістер туралы жағымды пікір білдірді. 1865 жылы Американдық Азамат соғысы кезінде Конфедерациялықтар олар салған соңғы темір кеме – "Рам-Нейзді" оның одақтас әскерлеріне түсуіне жол бермеу үшін өртеп жіберді. Өзеннің деңгейі төмендеп, кеменің өзенмен жүзуіне кедері келтірді. Шамамен бір ғасырдан кейін, тарихи жағдайда су деңгейінің төмендеуі кезінде кеменің қалдықтары табылды. Ол 1963 жылы судан көтерілді. Кейіннен кеме Кинстон қаласындағы Губернатор Касвелл ескерткішінің жанында орнатылды. Уильям Ларри Стюарт II, сондай-ақ Билли Стюарт (24 наурыз 1937 – 17 қаңтар 1970), американдық ритм-н-блюз әншісі және пианиношы, 1970 жылдың қаңтарында, 33 жасқа толуға екі ай қалғанда күндізгі уақытта болған жол апатында қаза тапты. Апат Стюарт басқарған Ford Thunderbird Солтүстік Каролина штатының Смитфилд қаласының жанында Неуз өзені арқылы өтетін көпірге жақындағанда болды. Оның машинасы тас жолдан шығып, жолдың ортаңғы жолағымен сәл бұрыштап жүріп, көпірдің тірегіне соқтығысып, содан кейін өзенге құлап, Стюарт пен оның үш жолаушысын бірден өлтірді. 1952 жылы Неуз өзенінің 225 шақырымында бу электр стансасы үшін салқындату суын жинау мақсатында Quaker Neck бөгеті салынды. Бөгетке балық өтетін жол да қосылды. 1998 жылдың мамыр айында бөгет бұзылып, анадромды балықтардың Неуз өзенінің негізгі арнасына кіруіне жағдай жасалды.

Су сапасы

Соңғы жылдары Нойз өзені муниципалитеттер мен ауыл шаруашылығы қалдық суларын төгу, дауылдық ағын сулар және ластанудың басқа да көздерімен байланысты экологиялық және халық денсаулығы мәселелерімен күресіп келеді. Ластану 1990 жылдардың соңындағы Фран және Флойд дауылдарынан кейін ерекше күшті болды. Өзенде Pfiesteria piscicida динофлагелляты кездеседі, және ағын судың артығынан қоректік заттардың деңгейі артқанда оның өсімі гүлдейді. Бұл организм балықтардың қырылуымен, сондай-ақ жүзімге зиянды әсер етуімен байланысты болуы мүмкін.