Кіріспе
Орталық жүйке жүйесін (менингтер) қорғаушы тіндерінің сыртқы қабаты. Нейроанатомияда, қатты қабық – ми мен жұлынды қоршап тұрған тығыз, қалыпсыз дәнекер тінінен жасалған қалың мембрана. Ол орталық жүйке жүйесін қорғайтын үш қабатты мембрана – миежамының ең сыртқы қабаты болып табылады. Қалған екі миежамы қабаты – арахноидальды қабық және жұқа қабық. Ол ми-жұлын сұйықтығын сақтайтын арахноидальды қабықты қамтиды. Ол негізінен нейрокрест жасушаларының популяциясынан пайда болады, ал туғаннан кейін параксиальды мезодермадан қосымша үлес түседі.
In neuroanatomy, dura mater is a thick membrane made of dense irregular connective tissue that surrounds the brain and spinal cord. It is the outermost of the three layers of membrane called the meninges that protect the central nervous system. The other two meningeal layers are the arachnoid mater and the pia mater. It envelops the arachnoid mater, which is responsible for keeping in the cerebrospinal fluid. It is derived primarily from the neural crest cell population, with postnatal contributions of the paraxial mesoderm.
Құрылымы
Қатты қабықтың бірнеше функциялары мен қабаттары бар. Қатты қабық – арахноидты қабықты қоршап тұратын мембрана. Ол ми-жұлын сұйықтығын сіңіретін және ми тамырларын жүрекке қарай қайтаратын дуралды веноздық синустарды қоршап, қолдайды. Бас сүйегінің қатты қабығы екі қабаттан тұрады: сыртқы, сүйекқабықтық қабат – немісқабықтың (кальвариум және эндокраниум) ішкі сүйекқабығы; және терең, ми қабықтық қабат – нағыз қатты қабық. Жұлынды жабатын қатты қабық дюральдық немесе текальдық қапшық деп аталады және бас сүйегінің қатты қабығынан айырмашылығы, тек бір қабаттан (ми қабықтық қабаттан) тұрады. Бұл екі қабаттың арасындағы кеңістік эпидуральды кеңістік деп аталады, ол ми қабығы артерияларының жарақаттануы салдарынан қанмен толуы мүмкін.
Су бұру
Қалқанның екі қабаты бас сүйегінің көп бөлігінде бірігіп жатады. Олар ажыратылған жерде, олардың арасындағы кеңістік дуралдық веналық синус деп аталады. Бұл синустар мидан қан мен ми-жұлын сұйығын (МЖС) ағызып, ішкі жақшығарт тамырларына құяды. Арахноидальды қабаттың (орта менингеялық қабаттың) өскіндері болып табылатын арахноидальды түйіндер, МЖС-ны ағызу үшін дуралдық веналық синустарға дейін созылады. Бұл түйіндер бір жақты клапан ретінде жұмыс істейді. Қалқан қабаты арқылы өтетін менингеялық тамырлар және оның астындағы жүйке тінін ағызып, қалқан қабатын тесіп өтетін көпіршік тамырлар осы дуралдық синустарға құяды. Көпіршік тамырдың жыртылуы субдуральді гематомаға алып келеді.
Жүйке жүйесі
Супратенториалдық қатты қабық тригеминальды жүйкенің (V1, V2 және V3) кішкентай менингеалдық тармақтарымен қамтамасыз етіледі. Инфратенториалдық қатты қабықтың иннервациясы жоғарғы мойын жүйкелері және шашақ жүйкенің менингеалдық тармағы арқылы жүзеге асады.
Клиникалық маңызы
Көптеген медициналық жағдайлар қабық қабырғасын (dura mater) қамтиды. Субдуральді гематома – қабық қабырғасы мен арахноид арасында қанның қалыптан тыс жиналуы, көбінесе бас жарақатынан кейін көпірше тамырлардың жыртылуынан туындайды. Эпидуральді гематома – қабық қабырғасы мен бас сүйегінің ішкі беті арасындағы қан жиналуы, әдетте артериялық қан кетуден болады. Ми ісігін алып тастау немесе тригеминальды невралгияны микроқан тамырлық декомпрессия арқылы емдеу сияқты интрадуральді процедуралар үшін қабық қабырғасына тілік жасау қажет. Су өткізбейтін жабысуды қамтамасыз ету және операциядан кейінгі асқынулардың алдын алу үшін қабық қабырғасы әдетте тігістермен жабылады. Егер қабық қабырғасының жетіспеушілігі болса, онда осы мембрананы алмастыру үшін қабық қабырғасының орнын басатын материал қолданылуы мүмкін. Қабық қабырғасындағы кішкентай тіліктерді хирургиялық жабынмен жабуға болады. 2011 жылы зерттеушілер бас мойынның қабық қабырғасына дейінгі жалғаушы тіндік көпірді тапты. Бас ауруы, тригеминальды невралгия және бас мойын қабығының әсеріне байланысты басқа да симптомдар сияқты, анатомиялық байланыспен байланысты әртүрлі клиникалық көріністер болуы мүмкін. Бас мойынның кішкентай бұлшығының (rectus capitis minor) да сондай жалғауы бар. Жоғарғы мойын омыртқасы мен төбелік аймақтағы қабық қабырғасының бұлшық және байламдық байланыстары анатомиялық және физиологиялық жауаптар бере алады. Бұл ұсыныс мойыннан туындаған бас ауруын емдеуде манипуляцияның тиімділігін түсіндіруге көмектеседі. Американдық Қызыл Крест және қан донорын қабылдайтын басқа да ұйымдар, Крейцфельдт-Якоб ауруына байланысты алаңдаушылықтар туғызатындықтан, қабық қабырғасының трансплантациясын және гипофизден алынған өсу гормонын қабылдауды тәуекел факторы деп санайды. Шашаның мишасының эктопиясы немесе Киари аномалиясы – бұрын туа біткен деп есептелген, бірақ жарақат, әсіресе, қамшы соққысынан туындауы мүмкін жағдай. Қабық қабырғасының керілуі мишаны төмен тартуы мүмкін, немесе бас сүйегінің деформациясы миды төмен итеруі мүмкін. Қабық қабырғасының эктазиясы – қабық қабырғасының кеңеюі және Марфан синдромы және Элерс-Данлос синдромы сияқты дәнекер тінінің ауруларында жиі кездеседі. Бұл жағдайлар кейде Арнольд-Киари аномалиясымен бірге табылады. Спонтанды цереброспинальді сұйықтық ағуы – қабық қабырғасындағы тесіктерден туындаған омыртқалық сұйықтықтың жоғалуы және қысымның төмендеуі.
Этимология
Дура-матер атауы латын тілінде "қатаң ана" немесе "қатты ана" деген мағынаны білдіреді, бұл араб тіліндегі أم الدماغ الصفيقة (әм ад-дамағ ас-сафиқа) – "мидың қалың анасы", ми матрицасы деген сөздердің аудармасы. Сондай-ақ, бұл қабықша "пахименинг" (көпше түрі "пахименингтер") деп те аталады.