Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рационалдық принципті (немесе рационалдық қағиданы) Карл Р. Поппер 1963 жылғы Гарвард лекциясында ұсынды және оны "Myth of Framework" кітабында жариялады. Бұл оның 1944-1945 жылдардағы "Economica" журналындағы мақаласында "жағдайдың логикасы" деп атаған, кейіннен "The Poverty of Historicism" кітабында жарияланған ойларымен байланысты. Поппердің рационалдық принципіне сәйкес, адамдар объективті жағдайға ең лайықты келетіндей әрекет етеді. Бұл адам әрекетінің идеалды түрдегі түсінігі болып табылады, ол өзінің жағдайлық талдау моделін құру үшін пайдаланды.
The principle of rationality (or rationality principle) was coined by Karl R. Popper in his Harvard Lecture of 1963, and published in his book Myth of Framework. It is related to what he called the 'logic of the situation' in an Economica article of 1944/1945, published later in his book The Poverty of Historicism. According to Popper's rationality principle, agents act in the most adequate way according to the objective situation. It is an idealized conception of human behavior which he used to drive his model of situational analysis.
Поппер
Поппер әлеуметтік ғылымның ол жағдайлық талдау деп атаған нәрсеге негізделуін қажет етті. Бұл әлеуметтік жағдайлардың жеке тұлғаларын және олардың әлеуметтік институттармен – мысалы, нарықтар, заң кодекстері, бюрократиялар және т.б. – қарым-қатынасын қамтитын модельдерді құруды талап етеді. Бұл модельдер қатысушыларға белгілі бір мақсаттар мен ақпаратты тағайындайды. Осыдан "жағдайдың логикасы" қалыптасады, ол тарихи оқиғаның барлық жағдайларын мұқият қайта құрудың нәтижесі. "Рационалдық принципі" – адамдар өз мақсаттарына жетуге ұмтылғанда құрал ретінде әрекет етеді деген болжам. Поппер бұл модельді объективті шындыққа жақындату үшін үнемі жетілдіруге болатынына сенді. Поппер өзінің "рационалдық принципін" ішкі мазмұны жоқ (техникалық термин) және қатаң айтқанда жалған, бірақ бәрібір өте пайдалы деп атады. Бұл пікірлері оған көп сын тудырды, себебі ол өзінің танымал "Ғылыми ашылымдар логикасынан" ауытқығандай болды. 1960 жылдардан бері оның "рационалдық принципін" талқылаған көптеген философтардың қатарында Норетта Кёртге, Р. Надо, Виктор Дж. Ванберг, Ханс Альберт, Э. Матцнер, Ян К. Джарви, Марк А. Нотурно, Джон Веттерстен, Ян К. Бём бар.
Popper called for social science to be grounded in what he called situational analysis. This requires building models of social situations which include individual actors and their relationship to social institutions, e. g. markets, legal codes, bureaucracies, etc. These models attribute certain aims and information to the actors. This forms the 'logic of the situation', the result of reconstructing meticulously all circumstances of an historical event. The 'principle of rationality' is the assumption that people are instrumental in trying to reach their goals, and this is what drives the model. Popper believed that this model could be continuously refined to approach the objective truth. Popper called his 'principle of rationality' nearly empty (a technical term meaning without empirical content) and strictly speaking false, but nonetheless tremendously useful. These remarks earned him a lot of criticism because seemingly he had swerved from his famous Logic of Scientific Discovery. Among the many philosophers having discussed his 'principle of rationality' from the 1960s up to now are Noretta Koertge, R. Nadeau, Viktor J. Vanberg, Hans Albert, E. Matzner, Ian C. Jarvie, Mark A. Notturno, John Wettersten, Ian C. Böhm.
Ньюэлл
Білімге негізделген жүйелер аясында Ньюэлл (1982 жылы) мынадай рационалдық принципті ұсынды: "Егер агенттің бір әрекеті оның мақсаттарының біріне жетеді деп білетін болса, онда агент сол әрекетті таңдайды". Бұл принцип білім деңгейіндегі агенттер қажетті мақсатқа жақындау үшін қолданылады. Ньюэлл мен Поппердің арасындағы маңызды философиялық айырмашылық – Ньюэлл білім деңгейінің табиғатта бар, құрастырылмаған және нақты екенін айтты. Бұл Ньюэллге рационалдық принципті табиғатты түсіну тәсілі ретінде қарастыруға және Поппердің білімді физикалық емес, демек эмпирикалық емес деп қарастыруынан туындаған мәселелерден қашуға мүмкіндік берді.
In the context of knowledge based systems, Newell (in 1982) proposed the following principle of rationality: "If an agent has knowledge that one of its actions will lead to one of its goals, then the agent will select that action." This principle is employed by agents at the knowledge level to move closer to a desired goal. An important philosophical difference between Newell and Popper is that Newell argued that the knowledge level is real in the sense that it exists in nature and is not made up. This allowed Newell to treat the rationality principle as a way of understanding nature and avoid the problems Popper ran into by treating knowledge as non physical and therefore non empirical.