Көкбалалық сальсифи: сипаттамасы, өсіру және пайдалануы
Tragopogon porrifolius
Жалпырақ пішіні пиязға ұқсас Tragopogon porrifolius – әдемі гүлі мен жеуге жарамды түбірі үшін өсірілетін өсімдік. Еуропа, Африка, Солтүстік Америкада таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі. Tragopogon porrifolius – әсем гүлдері мен жеуге жарамды тамыры үшін егілетін өсімдік. Ол көптеген жерлерде жабайы да өседі және трагопогон туысының ең көп танылған түрлерінің бірі болып табылады. Көбінесе қызғылт немесе қарапайым сольсифи, устрица гүлі, көкөніс устрицасы, Иерусалим жұлдызы, «Жекке төсекке барады» немесе жай ғана сольсифи деп аталады (осы соңғы екі атау басқа түрлерге де қолданылады). Латын тіліндегі porrifolius сөзі «пияз жапырақты» (Allium porrum) деген мағынаны білдіреді.
Species of plant
Tragopogon porrifolius is a plant cultivated for its ornamental flower and edible root. It also grows wild in many places and is one of the most widely known species of the salsify genus, Tragopogon. It is commonly known as purple or common salsify, oyster plant, vegetable oyster, Jerusalem star, Jack go to bed, or simply salsify (although these last two names are also applied to other species). The Latin specific epithet porrifolius means "with leaves like leek" (Allium porrum).
Шығу тегі және таралуы
Трагопогон поррифолиус – екі жылдық, көптеп өсетін жабайы гүл. Ол Оңтүстік-Шығыс Еуропа мен Солтүстік Африкаға тән, бірақ Британ аралдарына (әсіресе Англияның орталық және оңтүстік бөліктеріне), Солтүстік Еуропаның басқа аймақтарына, Солтүстік Америкаға, Оңтүстік Африкаға және Австралияға енгізілген. АҚШ-та ол қазір Гавайиден басқа, елдің барлық штаттарында жабайы өседі, тек оңтүстік-шығыс аймағында кездеспейді.
Tragopogon porrifolius is a common biennial wildflower, native to southeast Europe and north Africa, but introduced elsewhere, for example, into the British Isles (mainly in central and southern England), other parts of northern Europe, North America and southern Africa, and in Australia. In the United States, it is now found growing wild in almost every state, including Hawaii, except in the extreme south east.
Морфология
Өсімдік шамамен ... биіктікке жетеді. Басқа трагопогон түрлері сияқты, оның сабағы көбінесе бұтақталмайды, ал жапырақтары біршама шөптей болады. Сабақтарынан сүтті шырын шығады. Түйір тамырлары ... ұзын және ... жуан болуы мүмкін. Ахеналардың ұзындығы 10–17 мм, ал ені 1–3 мм, мұндағы 55 мм-ге дейін жететін тұмсығы есептелмеген.
The plant grows to around in height. As with other Tragopogon species, its stem is largely unbranched and the leaves are somewhat grasslike. It exudes a milky juice from the stems. The taproots can become long and thick. The achenes are 10–17 mm long and 1–3 mm wide without counting the beak, which is up to 55 mm in length.
Өсіру
T. porrifolius тамырлары мен жас өскіндерін (қайнатылғаннан кейін) жеуге болады. Жаңа өскен жапырақтарын пісіріп немесе шикі күйінде жеуге болады. 'Жақсартылған Мамонт Сэндвич аралы', 'Блауетикет' сорттарын жаздың соңында немесе қыстың басында себуге болады.
The root and the young shoots of T. porrifolius can be eaten (after being boiled). The freshly grown leaves can be eaten cooked or raw. 'Improved Mammoth Sandwich Island', 'Blauetikett', Sowing can be done in late summer or early winter
Климат талаптары
T. porrifolius өсіруге қатысты белгілі бір талаптар жоқ, бірақ олар қоңыржай климат аймақтарында сәтті өсірілген.
There are no specific requirements known for the cultivation of T. porrifolius, but they have been successfully cultivated in temperate climate zones.
Өсім және даму
Тұқымдар 8–10 күнге дейін өніп-өсуі керек. T. porrifolius – екі жылдық өсімдік. Бірінші жылы өсімдіктің тек вегетативтік бөліктері дамиды. Күзде энергия тамыр жүйесінде жиналады, ол сортқа байланысты аз немесе көп тармақталған болады. Екінші маусымда генеративті қызғылт гүлдер пайда болады. Сүректі малчпен және көктемгі веч (Vicia sativa) немесе көк танзи (Phacelia tanacetifolia) өсімдіктерін жамылғы дақыл ретінде қолдану, көшеттер мен тамырларды қоздыратын саңырауқұлақтардың санын азайтады. T. porrifolius көшеттері мен тамырларынан келесі саңырауқұлақтар бөліп алынды: Alternaria alternata, Fusarium culmorum, Fusarium oxysporum, Penicillium spp., Rhizoctonia solani және Sclerotinia sclerotiorum. Егер қатарлар тым жақын отырғызылса, ұн тәрізді шіліңгір (Erysiphe cichoriacearum) өсімдіктерге зиян келтіруі мүмкін. Бірақ тамыр мен жапырақ гүл сабағы пайда болмас бұрын жиналғанда ең дәмді болады. Тамыры пісірілмеген кезде жұмсақ дәмге ие, құрамы аспаржаға немесе устрицаға ұқсас, содан өсімдіктің «устрица өсімдігі» деген басқаша аты шыққан. Сыртқы қабаттарын сызып алып, түсін сақтау үшін тамырды суық суға малып қоюға болады. Гүл шоқтары аспаржа сияқты шикі немесе пісірілген күйде қолданылуы мүмкін, гүлдерін салатқа қосуға болады, ал өніп шыққан тұқымдарын салаттар мен сэндвичтерге пайдалануға болады. Шикі бальзақ тұқымының 77% құрамында су, 19% көмірсулар, 3% ақуыз бар және майдың мөлшері көріне алмайды (кесте). 100 граммдық өлшемде шикі бальзақ тұқымы 82 калория және рибофлавин, В6 витамині, С витамині, марганец және фосфордың орташа мөлшерін қамтиды.
The seeds need 8–10 days of germination time. T. porrifolius is a biennial plant. In the first year only the vegetative parts of the plant are developed. In autumn, the energy is stored in the root system, which is depending on the variety more or less branched. In the second season the generative purple flowers evolve. Mulching with oats and the use of spring vetch (Vicia sativa) or blue tansy (Phacelia tanacetifolia) as cover crops reduces the number of fungi infecting seedlings and roots. The following fungi have been isolated from T. porrifolius seedlings and roots: Alternaria alternata, Fusarium culmorum, Fusarium oxysporum, Penicillium spp., Rhizoctonia solani and Sclerotinia sclerotiorum. When the rows are planted too close together, powdery mildew (Erysiphe cichoriacearum) can affect the plants. but the roots and leaves are most palatable when collected before the flower stalk is produced. The root is noted for having a mild taste when uncooked, described as like asparagus or oysters, from which the plant derives its alternative name of oyster plant. The outer layers can be scraped off, with the root dipped in cold water to preserve its colour. The flowering shoots can be used like asparagus, either raw or cooked and the flowers can be added to salad, while the sprouted seeds can be used in salads or sandwiches. Raw salsify is 77% water, 19% carbohydrates, 3% protein and contains negligible fat (table). In a 100 gram reference amount, raw salsify supplies 82 calories and moderate contents of riboflavin, vitamin B6, vitamin C, manganese and phosphorus.
Фитохимиялық заттар
Tragopogon porrifolius құрамында полифенолды фитохимиялық заттар бар, олардың мүмкін биологиялық әсерлері алдын ала зерттеулерде қарастырылуда. Трагопогон түрлері биохимиялық деңгейде жаңа ферменттік формалары мен генетикалық полиморфизмі бойынша зерттелуде.
Tragopogon porrifolius contains polyphenol phytochemicals which are under preliminary research for their potential biological effects. Tragopogon species are being studied at the biochemical level for their novel enzyme forms and genetic polymorphism.