Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық математик және футболшы (1887–1951)
Danish mathematician and footballer (1887–1951)
Өмірбаян
Бор 1887 жылы лютеран дініндегі физиология профессоры Кристиан Бор мен жергілікті түрғындар арасында белгілі, бай яһуди отбасынан шыққан Эллен Адлер Бор отбасында дүниеге келді. Харальд ағасымен жақын қарым-қатынаста болды, ал The Times газеті бұл қарым-қатынасты Чарльз Диккенстің «Домби мен ұлы» романындағы капитан Каттл мен капитан Бансби арасындағы қарым-қатынасқа ұқсатып бағалады.
Bohr was born in 1887 to Christian Bohr, a professor of physiology, from a Lutheran background, and Ellen Adler Bohr, a woman from a wealthy Jewish family of local renown. Harald had a close relationship with his elder brother, which The Times likened to that between Captain Cuttle and Captain Bunsby in Charles Dickens' Dombey and Son.
Математикалық мансап
1904 жылы Бор, әкесі мен ағасының ізімен, Копенгаген университетіне математика мамандығы бойынша түсті. 1909 жылы ол магистратураны бітіріп, бір жылдан кейін докторлық диссертациясын қорғады. Оның оқытушыларының арасында Иероним Георг Цейтен және Торвальд Н. Тиле болды. Бор математикалық талдау саласында жұмыс істеді; оның ерте жұмыстарының көп бөлігі Дирихле қатарларына арналған, оның ішінде докторлық диссертациясы да бар, ол «Bidrag til de Dirichletske Rækkers Theori (Дирихле қатарларының теориясына үлес)» деп аталды. Геттингендегі Эдмунд Ландаумен бірлескен жұмысы нәтижесінде Бор-Ландау теоремасы туды, ол зета-функциялардың нөлдерінің таралуына қатысты. 1948 жылы жазда ол Жоғары оқу институтында қонақ ғалым болып жұмыс істеді. 1945 жылы Бор Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1930 жылдары Бор неміс математикалық ортасында қалыптасқан антисемиттік саясатты қатаң сынады және 1934 жылы «Berlingske Aften» газетінде Людвиг Бибербахтың идеяларын сынаған мақала жариялады.
Like his father and brother before him, in 1904 Bohr enrolled at the University of Copenhagen, where he studied mathematics, obtaining his master's degree in 1909 and his doctorate a year later. Among his tutors were Hieronymus Georg Zeuthen and Thorvald N. Thiele. Bohr worked in mathematical analysis; much of his early work was devoted to Dirichlet series including his doctorate, which was entitled Bidrag til de Dirichletske Rækkers Theori (Contributions to the Theory of Dirichlet Series). A collaboration with Göttingen based Edmund Landau resulted in the Bohr–Landau theorem, regarding the distribution of zeroes in zeta functions. He was a visiting scholar at the Institute for Advanced Study in the summer of 1948. Bohr was elected to the American Philosophical Society in 1945. In the 1930s Bohr was a leading critic of the anti Semitic policies taking root in the German mathematical establishment, publishing an article criticising Ludwig Bieberbach's ideas in Berlingske Aften in 1934.
Футбол
Бор сонымен қатар өте жақсы футболшы болды. Ол ұзақ жылдар бойы "Академиск Болдклуб" клубында ойнады және 1903 жылы 16 жасында алғашқы ойынын өткізді. 1905 жылғы маусымда ол қақпашы болған ағасы Нильспен бірге ойнады. Харальд 1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына Дания құрама командасының құрамына ілікті, онда футбол алғаш рет ресми түрде ұсынылды. 1906 жылғы аралық ойындарда Дания құрамасы ойнағанмен, 1908 жылғы Олимпиаданың ашылу матчы Данияның халықаралық аренадағы тұңғыш ресми футбол матчы болды. Бор екі гол соқты, Дания француздық "B" командасын 9:0 есебімен ұтты. Келесі матчта, жартылай финалда, Бор Францияға қарсы 17:1 есебімен жеңіске жетті, бұл Олимпиада тарихындағы рекорд болып қала береді. Финалда Дания үй иесі Ұлыбританиямен кездесті, бірақ 2:0 есебімен жеңіліп, Бор күміс жүлдеге ие болды. Оның футболшы ретіндегі танымалдылығы соншалық болды, докторлық диссертациясын қорғағанда зал математиктерден гөрі футбол жанкүйерлерімен толы болды.
Bohr was also an excellent football player. He had a long playing career with Akademisk Boldklub, making his debut as a 16 year old in 1903. During the 1905 season he played alongside his brother Niels, who was a goalkeeper. Harald was selected to play for the Denmark national team in the 1908 Summer Olympics, where football was an official event for the first time. Though a Danish side had played at the 1906 Intercalated Games, the opening match of the 1908 Olympic tournament was Denmark's first official international football match. Bohr scored two goals as Denmark beat the French "B" team 9–0. In the next match, the semi final, Bohr played in a 17–1 win against France, which remains an Olympic record. Denmark faced hosts Great Britain in the final, but lost 2–0, and Bohr won a silver medal. His popularity as a footballer was such that when he defended his doctoral thesis the audience was reported as having more football fans than mathematicians.
Мұғалім
Бор өте қабілетті академиялық оқытушы ретінде танымал болды, ал Копенгаген университетіндегі үздік оқытуға берілетін жылдық сыйлық Харальдтың құрметіне орай Харальд деп аталады. Иоганнес Моллеруппен бірге Бор "Математикалық талдау бойынша оқулық" (Lærebog i Matematisk Analyse) атты ықпалды төрт томдық оқулық жазды.
Bohr was known as an extremely capable academic teacher and the annual award for outstanding teaching at the University of Copenhagen is called the Harald, in honour of Harald Bohr. With Johannes Mollerup, Bohr wrote an influential four volume textbook Lærebog i Matematisk Analyse (Textbook in mathematical analysis).
Каж Мунк
1944 жылғы 4 қаңтарда Каж Мункты өлтіргеннен кейін, Дания қарсыласының газеті «De frie Danske» скандинавиялық саяхатшылардың, оның ішінде Бордың да айыптау реакцияларын жариялады.
Following the murder of Kaj Munk on 4 January 1944 the Danish resistance newspaper De frie Danske brought condemning reactions from influential Scandinavians, including Bohr.