Кіріспе
Нацизмнің экономикалық бағыты – Страссеризм (Strasserismus) – революциялық ұлтшылдық пен экономикалық антисемитизмді ұстанатын нацизмнің идеологиялық бағыты. Бұл бағыт радикалды, бұқаралық іс-қимыл және жұмысшыларға негізделген, нацистік партияның Гитлер басқаратын жетекшілерінің саясатынан гөрі агрессивтірек саясат арқылы осы шарттарға қол жеткізуді көздейді. Грегор Штрассер мен Отто Штрассердің есімдерімен аталған Страссеризм идеологиясы – Үшінші позицияның бір түрі, коммунизмге де, Гитлерлік нацизмге де қарсы тұратын оңшыл саясат. Саяси мансабында Отто Штрассер нацистік партияның ішіндегі ультраұлттық фракцияны басқарды, бірақ 1930 жылы партиядан шығып кетті; кейіннен нацистік партияға қарсылас болу үшін Революциялық ұлттық социалистердің күрес лигасы (Қара фронт) құрды. Саясатының нәтижесінде Отто Штрассер 1933 жылы Германиядан қашып кетті және 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін елге оралды. Нацистік партияның ішкі саясатында Страссеризмтің Штурмбаттафлинг (SA) әскерлері арасында көптеген жақтастары болды, бұл Гитлердің Страссеристік фракцияны тазалауына және 1934 жылғы шілдедегі Ұзын пышақ түнінде олардың көшбасшысы Грегор Штрассерді өлтіруіне әкеп соқты. 1980 жылдары Ұлыбританиядағы Ұлттық фронт партиясының саясатында Страссеризмнің революциялық ұлтшылдығы мен экономикалық антисемитизмі қайтадан көрінді.
Strasserism (Strasserismus) is an ideological strand of Nazism which adheres to revolutionary nationalism and to economic antisemitism, which conditions are to be achieved with radical, mass action and worker based politics that are more aggressive than the politics of the Hitlerite leaders of the Nazi Party. Named after Gregor Strasser and Otto Strasser, the ideology of Strasserism is a type of Third Position, right wing politics in opposition to Communism and to Hitlerite Nazism. In his political career, Otto Strasser led an ultranationalist faction within the Nazi Party, but resigned from the Party in 1930; he later established the Combat League of Revolutionary National Socialists (the Black Front) to rival the Nazi Party. Consequent to his politics, Otto Strasser fled Germany in 1933 and returned at War’s end in 1945. In the intramural politics of the Nazi Party, Strasserism had many supporters among the troops of the Sturmabteilung (SA), which led to Hitler's purging the Strasserist faction and killing their leader, Gregor Strasser, on the Night of the Long Knives in July 1934. In the 1980s, the revolutionary nationalism and the economic anti Semitism of Strasserism reappeared in the politics of the National Front Party in the U. K.
Грегор Штрассер
Грегор Штрассер (1892–1934) өзінің саяси мансабын Германияның ультраұлттық саясатында І дүниежүзілік соғыста (1914–1918) әскери қызметтен кейін Фрейкорпқа қосылу арқылы бастады. Ол 1920 жылғы 13 наурыздағы Капп төңкерісіне қатысып, өзінің «Халық қорғаныс одағы» – «Völkischer Wehrverband» деп аталатын ұйымын құрды, осы ұйымды кейіннен 1921 жылы нацистік партияға біріктірді. Бастапқыда Гитлердің адал қолдаушысы болған Штрассер 1923 жылғы 8–9 қарашадағы сырахана төңкерісіне қатысып, нацистік партияда жоғары лауазымдар атқарды. Алайда, Штрассер нацистік партияның радикалды қанатының белсенді жақтаушысы болды, ұлтшыл революция соғыстан кейінгі Германияға келген кедейлікті жоюға және неміс жұмысшы табының саяси қолдауын алуға бағытталуы керек деп талап етті. Гитлер Германия үкіметіне келгеннен кейін, нацистік партияның негізгі жарымәскери қанаты – Штурмтаунгтың (SA) басшысы Эрнст Рем Германияның үкіметінен, экономикасынан және саясатынан бизнес, әлеуметтік және саяси элиталарды ығыстыру мақсатында екінші, ұлттық-социалистік революция жасауға шақырды. Штрассер ұсынған революцияға неміс консерваторлары мен нацистер қарсы болды, олар нацистік партияның Штрассершіл радикалдары ұсынған саяси тұрақсыздыққа алып келетін бағдарламалардың орнына Германия үшін тәртіпті авторитарлық режимді қалайтын.
Отто Штрассер
Отто Штрассер (1897–1974) Фрейкорптардың мүшесі болған, бірақ ол Германияның Социал-демократиялық партиясына қосылып, Капп төңкерісіне қарсы күресті. 1925 жылы Штрассер нацистік партияға қосылды, онда ол ұлттық социализмде социализмнің маңыздылығын үнемі насихаттады. Ағасынан гөрі радикалдырақ саналған Штрассер 1930 жылы нацистік партиядан қуылды және социалистік революцияның ерекше неміс ұлттық формасын талап еткен өзінің қарсыластар тобы – Қара фронды құрды. 1933 жылы Штрассер Германиядан қашып, алдымен Чехословакияда, содан кейін Канадада тұрды, кейін өмірінің соңында Батыс Германияға оралды. Ол Гитлер туралы және нацизм идеалдарына жасалған сатқындық туралы көп жазды.
Идеология
Страссерлік деп атау, нацизмнің Штрассер ағайындыларымен байланысты түріне қолданылды. 1920 жылы Ұлттық социалистік бағдарламаны құруға қатысқан болса да, екеуі де партияны "қаржы капиталының шектеулерін бұзуға" шақырды. Нацистердің Finanzkapitalismus (қаржы капитализмі) және raffendes Kapital (шамамен "ақша табуға құмар капитализм" деп аударылады, және "еврей капитализмі" деген мағынаны білдіретін) деп атаған осы қарсылық, олар өндірісшілдік немесе "өндірістік капитализм" деп аталатын нәрсеге қарама-қайшы болды. Бұл Готтфрид Федерден қарыз алған Адольф Гитлермен бөлісті. Экономикалық антисемитизмнің бұл популистік түрін Отто Штрассер 1925 жылы жарық көрген Nationalsozialistische Briefe еңбегінде қолдады, онда таптар арасындағы қақтығыс, байлықты қайта бөлу және Кеңес Одағымен ықтимал одақ туралы мәселелер талданды. 1930 жылы жазған "Министрлік орын немесе революция" (Ministersessel oder Revolution) еңбегінде Гитлер нацизмнің социалистік аспектісіне жасаған сатқындығын, сондай-ақ Фюрер принципі туралы түсінікті сынады. Грегор Штрассер ағасының көптеген шақыруларын қайталап айтқанмен, оның идеологияға әсері төмен болды, себебі ол нацистік партияда ұзақ уақыт болды және ерте қайтыс болды. Осы арада Отто Штрассер өзінің аргументтерін кеңейтуді жалғастырды, ол ірі меншіктерді таратуды, гильдиялық социализмге ұқсас жүйені дамытуды және экономикалық жоспарлауда жетекші рөл атқару үшін Рейхтік кооперативтік палатаны құруды талап етті. Штрассеризм нацизмнің ерекше түрі ме екені күмәнді. Тарихшы Иан Кершоудың айтуынша, "SA басшылары [оның ішінде Грегор Штрассер] Германияның болашағы туралы басқа көзқарас немесе басқа саяси бағдарлама ұсынған жоқ". Страссериттер нацистік режимнің радикалдануын және неміс элитасын құлатуды жақтады, Гитлер билікке келгенін жартылай революция деп атады, оны аяқтау қажет еді. Отто Штрассер де Пан-Еуропалық болды, тіпті Рихард фон Куденхове Калергиді Пан-Еуропалық бірлікті жақтаған күш-жігері үшін мақтады. Ото Штрассердің ең көп сынға алған Үшінші рейх саясатының бірі - Испания азамат соғысына Германияның араласуы болды. Ол тіпті СС, СА және Рейхсверді "Испания үшін неміс қаны төгілмесін, Германияға сәлем!" слоганымен Гитлерге қарсы көтерілуге шақырды. Рууту партиясы фин саясатының шетінде қалды және парламентте ешқашан орын алмады, бірақ Академиялық Карелия қоғамы мен президенті Урхо Кеконеннің идеологиясына айтарлықтай әсер еткені саналады. Рюту партиясының кейбір бұрынғы мүшелері, мысалы, Ерё Кильпеляйнен және Унто Варйонен, соғыстан кейінгі Финляндияның Социал-демократиялық партиясының оңшыл фракциясында көрнекті тұлғаларға айналды. Тағы бір көрнекті бұрынғы мүшесі Виетти Никанен Радикалды халық партиясының төрағасының орынбасары болды. Партия басқармасының мүшесі Хейки Варис кейіннен 1957 жылы фон Фейант кабинетінде әлеуметтік істер министрі болды.
Соғыстан кейінгі Германияда
1970 жылдары Еуропаның оңшыл топтарында Страссеризм идеялары жиірек айтыла бастады, себебі Гитлермен байланысы жоқ, бірақ экономикалық антисемитизмге күшті сенімді жас мүшелер алға шықты. Германиядағы страссериттік ой 1960 жылдардың соңында Германияның Ұлттық демократиялық партиясы (НДП) ішіндегі бағыт ретінде пайда бола бастады. Осы страссериттер Адольф фон Тадденді басшылықтан шеттетуде маңызды рөл атқарды, ал ол кеткеннен кейін партия Гитлерді бизнес пен армия басшыларын қызықтыру үшін социализмнен алшақтағаны үшін сынауда күшейді. НДП бастапқыда осы идеяны қабылдағанмен, Страссеризм тез арада Майкл Кюнен сияқты маргиналды экстремистік тұлғалармен байланысты болды, ол 1982 жылы идеяны ыстық қолдаған «Гитлерге қоштасу» атты памфлет жариялады. 1982 жылы тыйым салынған Германияның Халықтық Социалистік қозғалысы/Еңбек партиясы осы саясатты қабылдады. Оның ізбасары, Ұлттық фронт та солай істеді, оның он тармақты бағдарламасы идеяны қолдауын көрсету үшін «материалистік емес мәдени революция» және «антикапиталистік әлеуметтік революция» шақыруын қамтыды. 1980 жылдардың соңында Фридхельм Буссе басшылығымен «Еркін неміс жұмысшы партиясы» да осы идеяларға бет бұрды. Страссериттік қозғалыстың «Қара фронт» туы және қиылысқан балға мен қылыш символы Германия сияқты кейбір елдерде тыйым салынған, көбірек танымал нацистік тудың орнына неміс және басқа еуропалық неонацистер тарапынан шетелде қолданылды.
Ұлыбританияда
Страссеризм 1970-жылдардың басында Ұлыбританияда пайда болды және Ұлттық фронттың (NF) «Britain First» басылымымен байланысты болды, оның негізгі авторлары Дэвид Маккалден, Ричард Лоусон және Денис Пири еді. Олар Джон Тиндаллдың басшылығына қарсылық көрсетіп, Джон Кингсли Ридпен одақ құрды және ақырында оның соңынан Ұлттық партияға (НП) қосылды. НП британдық жұмысшыларды жұмыс істеу құқығын иеленуге шақырды және шамалы Страссериттік экономикалық саясатты ұсынды. Дегенмен, НП көп ұзамай таратылды. Ридтің Страссеризмге деген ынтасының жетіспеуіне байланысты, идеяның негізгі жақтастары алыстады. Бұл идеяны Эндрю Бронс 1980-жылдардың басында партияның идеологиясын нақтылауға шешім қабылдағанда қайтадан НФ-қа енгізді. Бірақ, Страссеризм тез арада Ұлттық фронттың ресми бөліміндегі радикалдардың ықпалына көшті, Ричард Лоусон саясатты бағыттауға көмектесу үшін көлеңкедегі рөл атқарды. «Саяси әскер» қанаты ақырында дистрибьютизмнің ұлттық баламасын таңдады, бірақ олардың күшті антикапиталистік риторикасы, сондай-ақ олардың «Халықаралық үшінші позиция» ізбасары Страссеризмнен әсер алғанын көрсетті. Осы жағдайдың нәтижесінде Трой Саутгейт пайда болды, оның жеке идеологиясы және «Ағылшын ұлттық қозғалысы» және «Ұлттық революциялық фракция» сияқты байланысты топтардың идеологиясы Страссеризмнің ықпалында болды.
Басқа жерлер
Үшінші позициялық топтар, олардың шабыты көбінесе итальяндықтан туындайды, капитализмге экономикалық антисемитизм негізіндегі қатаң қарсылықтарының арқасында көбінесе Страссеризмге назар аударған. Бұл Францияда байқалды, онда студенттік тобы Groupe Union Défense және жақында ғана құрылған Renouveau français екеуі де Страссеридің экономикалық платформаларын жоғары бағалады. Нацизмді солшыл идеологиялық негізге ие деп қайта қарастыру әрекеттері де осы ойлау мектебінің ықпалында болды, әсіресе 1984 жылы Страссердің ықпалымен жазылған «Ұлттық-социализм: Солшыл қозғалыс» еңбегін жариялаған Повль Риис Кнудсеннің жұмысы арқылы. АҚШ-та ақ нәсілшіл Том Метцгер Кюхненнің жарияланымдарынан әсер алып, Страссеризммен байланысы болды. Сондай-ақ, АҚШ-та бұрынғы «Дәстүрлі жұмысшы партиясының» мүшесі Мэтью Хеймбах өзін Страссерист деп жариялайды. Хеймбах көптеген жағдайларда ашық антисемитизмге, масондарға немесе коммунистерге қарсы айтудың орнына, қоғамдық сөздерінде негізінен антикапиталистік риторика қолданады. Оның экономикалық көзқарастары тым солшыл болып саналғандықтан Хеймбах Ұлттық-социалистік қозғалыстан шығарылды. Хеймбах NSM-нің «саяси жағынан әлсіз ақ нәсілшіл топ ретінде қалуды қалайтынын» мәлімдеді.