Барсетшир шежіресі: Англия романдық сериясы

Кіріспе

Барсетшир шежіресі – ағылшын жазушысы Энтони Троллоптың 1855 және 1867 жылдар аралығында жарық көрген алты романнан тұратын ағылшын роман сериясы. Оқиғалар Барсетширдегі ойдан шығарылған ағылшын графтығында және оның соборлық қаласы Барчестерде өрбиді. Романдар дін қызметкерлері мен помещиктердің арақатынасын, сондай-ақ олардың арасындағы саяси, махаббат және әлеуметтік тартыстарды қамтиды. Троллоп «Зардар» романын жаза бастағанда, бұл серияны жоспарламаған. Керісінше, Барсетширді жасағаннан кейін, ол оны келесі туындылары үшін тұрақты орын ретінде пайдалануды шешті.

Басшы

Барчестердегі Хирэмс қайырымдылық үйінің директоры Хардинг мырзаға, оның міндеттеріне шамадан тыс кіріс табуы және ауруханадағы қарттарға берілген қаржыны пайдалануы туралы айып тағылды. Айып таққан жергілікті дәрігер Джон Болд, Хардингтің қызы Элеонораға ғашық. Бірақ Джон бұл мәселені баспасөзге жеткізіп, Хардинг мырзаны көпшіліктің сынауына ұшыратты. Хардинг мырзаға оның күйеу баласы, архидиакон Грантли қолдау көрсетіп, оның кінәсіз екенін қатыстыра айтты. Соңында Элеонораның талабымен Джон істі тоқтатып, кешірім сұрады. Элеонора мен Джон үйленді, ал Хардинг мырза Хирэмс қайырымдылық үйі директоры қызметінен кетіп, Сент-Кутберт шіркеуінің төрағасы болып, бұрынғыдан кем кіріспен жұмыс істеді.

Барчестер мұнарасы

Епископ Грантлидің қайтысынан кейін доктор Прауди жаңа епископ болып тағайындалады, ал бұл лауазымға епископтың ұлы, архидиякон Грантли үміттенеді. Доктор Праудиге оның ықпалды әйелі, миссис Прауди, және оның капелланы, мистер Слоуп қолдау көрсетеді. Екеуі де шіркеуді дәстүрлі англикандық қағидалардан бұруға тырысады. Миссис Прауди Хайрам ауруханасының басшысы лауазымын толтыру үшін мистер Слоуптың мистер Киверфулды қолдауын талап етеді. Бірақ мистер Слоуп жесір Элеонора Болдқа ғашық болып, оның әкесі мистер Хардингтің қайта тағайындалуын құпия түрде қолдайды, сондай-ақ Оксфорд университетінің архидияконы мен мистер Арабин да оны қолдайды. Мистер Слоуп ақырында Элеонораға той жасауға ұсыныс жасайды, соның арқасында ол екі тараппен де байланысын ашады. Нәтижесінде, ол кафедралық қауымнан қуылса, мистер Арабин Элеонораға үйленеді, ал мистер Киверфул Хайрам ауруханасының басшысы болып тағайындалады.

Доктор Торн

Грэшам отбасы Грэшамсбери иелігін ипотекаға алып, қаржылық тұрақтанғаннан кейін, Грэшамсбери иелігінің мұрагері Фрэнк Грэшамға оның отбасы Мисс Данстебл сияқты бай әйелге үйленуге басымдық жасайды. Бірақ Фрэнк, Грэшамдардың отбасылық дәрігері доктор Торнның қызы Мэри Торнға ғашық. Мэридің қандай да бір мүлігі жоқ сияқты, бірақ ол шындығында миллионер сэр Роджер Скетчердтің заңды емес қызы, және бұл факт доктор Торнға ғана белгілі. Роджер мен оның ұлы Луи қайтыс болғаннан кейін, Мэри, ең үлкен немере болғандықтан, Роджердің мұрасын алады. Олардың үйленуіне келісім берілгеніне қарамастан, Мэридің енді иелікке қайта жандануға жеткілікті байлығы бар екенін естігеннен кейін Фрэнктың отбасы оны әлдеқайда жылырақ қарсы алады.

Фрэмли пасторханасы

Жоғары қоғаммен байланыс орнатуға тырысып, жас викарий Марк Робартс, Нейт Соверби деген жемқор парламент мүшесіне ақымақтықпен қарыз беруге кепілдік береді. Соверби қарызды қайтармағанда, Марктын досы Лорд Луфтон, Робартсты қаржылық құлдыраудан құтқарады. Марктын әпкесі Люси Фрамлиге көшіп келіп, Лорд Луфтонға ғашық болады. Бірақ Люси Лорд Луфтонның ұсынысын қабылдамайды, себебі оның анасы, Леди Луфтон, өзінің дәрежесіндегі әйелді ұлына әйел ретінде қабылдамайтынын жақсы біледі. Леди Луфтон ұлының Архидиаконның қызы Гризельда Грантлиге үйленуі керек деп талап етеді. Алайда, соңында Леди Луфтон көзқарасын өзгертіп, Люсидің кедей миссис Кроулиге қайырымдылықпен қамқорлық жасағанын көргеннен кейін, Люсиден ұлының ұсынысын қабылдауын өтінеді. Осы уақытта Пруди ханым Архидиакон мен оның әйелімен ескі дауды қайта жақтайды. Тағы бір мазмұнда доктор Торнның бай мисс Данстеблмен үйленуі көрсетіледі, ол бастапқыда Франк Грешем отбасының таңдауы болған еді.

Аллингтондағы кішкентай үй

Белл және Лили Дейл апалы-сіңлілері Еллингтон ауылындағы "Шағын үйде" жесір анасымен бірге тұрады. Кристофер Дейл Беллдің немере інісі Бернардқа үйленсін деп ниеттеніп отыр. Бернард Лили Дейлді Адольф Кросбимен таныстырады, ол кейін оған той жасауға ұсыныс жасайды. Бірақ Лили Дейлдің ірі мұра алуға құқығы жоқ екенін білген соң, Кросби де Курси әулетінің леди Александриясына да той жасауға ұсыныс жасайды, бұл Лили Дейлдің жүрегін ауырлатады. Бұл жайтты естіген Джонни Имс, Лили Дейлдің өмір бойына сыйлаған адал жанкүйері, Кросбиді сабап, осы арқылы жергілікті халықтың батыры болады. Дегенмен, оның берілгендігіне қарамастан, Лили Дейл әлі де эмоциялық жарақатқа тап болып, оның ұсынысын қабылдамайды және анасымен бірге тұруды жөн көреді. Соңында Белл жергілікті дәрігерге үйленеді. Кросби мен леди Александрия үйленеді, бірақ олардың өмірі бақытсыз болып шығады және олар ажырасуға келіседі.

Барсеттің соңғы хроникасы

Негізгі сюжет кедейленген пастор Джозиа Кроулиді (Rev. Josiah Crawley) баяндайды, ол «Фрэмли Пасторханасы» романында таныстырылған болатын. Ол ақша ұрлады деген жалған айыптауға ұшырап, қоғамнан шеттетіледі. Осы уақытта Архиеконның ұлы, майор Грантли, опалданған дін қызметкерінің қызы Грейс Кроулиге ғашық болады. Архиекон бастапқыда олардың некесіне қарсы болғанмен, мистер Кроулидің кінәсіздігі анықталған соң, ақырында келіседі. Джон Имс Лили Дейлді қудалауын жалғастырады, ал жақын тұрған бұрынғы қараушы Мистер Хардинг қарттықтан көз жұмады. Г-жа Пруди де қайтадан пайда болып, күйеуі, Епископ Прудиден мистер Кроулиге қызмет өткізуге тыйым салуды талап етеді. Бірақ, өзінің қадір-қасиетін сақтайтын мистер Кроули, Г-жа Пруди жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін оның талабына бағынудан бас тартады.

Құрастыру және жариялау

Бас пошта кеңсесінде жұмыс істеген кезінде Троллоп ағылшын ауылдары арқылы саяхаттап, ауылдық өмірдің салты мен шіркеу және поместье төңірегіндегі саясаттың куәсі болды. 1852 жылы Солсбери собор қаласына жасаған сапарында Троллоп дін қызметкерлеріне арналған «The Warden» романы үшін идеяларын дамытты. Осылайша Барсетшир графтығы дүниеге келді. Троллоп «The Warden» романын 1853 жылдың шілдесіне дейін – Солсбериге жасаған сапасынан бір жыл өткен соң ғана жаза бастады. Троллоп сюжеттің дамуы үшін ағасы Томға алғыс айтты. Содан кейін ол «Фрэмли пасторханасы» романын жаза бастады. Өзінің өмірбаяндық еңбегінде ол «Фрэмли пасторханасын Барчестерге жақын орналастыру арқылы, мен ескі достарыма сүйенуге мүмкіндік алдым» деп түсіндірді.

Танымалдылығының шарықталу кезеңінде Троллоп серияның бесінші романын – «Аллингтондағы кішкентай үйді» жазды. Соңында «Барсеттің соңғы хроникасы» жарық көрді, Троллоп бұл романын «мен жазған ең жақсы роман» деп мәлімдеді. Ол 1866 және 1867 жылдар аралығында бөлім-бөліммен жарияланды және 1867 жылы Смит, Эльдер және компаниясы оны 2 томдық кітап ретінде шығарды. Керісінше, «The Warden» романында Барсетшир графтығын дамытқаннан кейін, Троллоп жиі оған қайтып оралатын, көбінесе баспагерлердің өтінішімен. Осылайша, Пруди ханым мен Архидиакон сияқты көрнекті кейіпкерлер қайтадан оқырман назарына түсе алды. Троллоп «Фрэмли пасторханасын» жазғанға дейін ғана осы туындыларды біртұтас серия ретінде көре бастады. 1867 жылы «Барсеттің соңғы хроникасы» жарық көргеннен кейін, «The Examiner» газетінің бір жазушысы бұл романдарды «әдебиетіміздегі үздік жалғастар» деп атады. Күні бүгінге дейін осы туындылары оның ең танымал шығармалары болып табылады. Қазіргі сыншы Артур Поллард: «Троллоп өзінің Барсетшир сериясымен танымал және осылай болып қала береді», – деп жазады. Алайда, Кокшутке жауап берген Мигель Анхель Перес Перес «Троллоп өзінің көптеген пікірлерін жасырады» деп дәлелдеді. Артур Поллард сияқты сыншылар «Ол танымал әлемді жасады» деп жазады. Натаниел Хоторн да «қандай да бір алып жер бетінен үлкен бір кесек алып, оны шыны қораптың астына салып, оның тұрғындары күнделікті істерін атқарып жатқандай» сезімде болғанын айтты. «The Examiner» (1858) газетінің заманауи сыншылары оның ойдан шығарылған әлемінің реализмін де жоғары бағалады: «Троллоп бізді Барчестерге емес, Барсетширге шақырады». Эндрю Райт осы шындық пен қиялдың үйлесімін «бір мезгілде фантастикалық және тұрмыстық болатын қиялдан туындаған» деп қарастырды. Ал Стивен Уолл «Аллингтондағы кішкентай үйдің» нәтижесі «ертеден-ақ көрінеді» деп болжады. Троллопты, әсіресе заманауи сыншылар, серия бойына оның тікелей баяндау стилі үшін сынға алды. Өзінің эссесінде Мэри Поуви «The Warden» романынан мысал келтіреді, онда Троллоп Архиекон Грантлидің кейіпкеріне өзінің жеке көзқарасын ұсынады: «біздің баяндауымыз оның күшінен гөрі оның әлсіздігін көбірек көрсетуіміз керек». «The Saturday Review» (1861) газеті бұл туралы «өзінің ойдан шығарылған кейіпкерлеріне үкім шығарудың кішкентай тәсілі» деп айтады. Алайда Эндрю Райт сол кезде авторлардың өз дауыстарын өздерінің әңгімелеріне қосуы ерекше емес екенін атап өтті, сондықтан Джеймс сияқты сыншылардың сын-ескертпелері «шапқыншылыққа емес, еріксіздікке» қатысты болды. Рольдерде Найджел Хоторн Архидиакон рөлінде, Дональд Плесенс Мистер Хардинг рөлінде, Джеральдин МакЭван Пруди ханым рөлінде және Алан Рикман Мистер Слоуп рөлінде ойнады. Алғашқы екі эпизод негізінен «The Warden» романын қамтыса, қалған бесеуі «Барчестер Тауэрс» романына арналды. 2016 жылы «Доктор Торн» романы теледидарға 3 бөлімді шағын серия ретінде бейімделді. Ұлыбританияда ол 2016 жылдың 6-20 наурызы аралығында ITV телеарнасында көрсетілді. Оны Ниалл МакКормик режиссерлік етті және Джулиан Феллоуз сценарий жазды.

Now at the height of his popularity, Trollope wrote the fifth novel in the series, The Small House at Allington. Finally came the Last Chronicle of Barset, which Trollope claimed was "the best novel I have written". It was released serially between 1866 and 1867 and published as a 2 volume work in 1867 by Smith, Elder & Co. Rather, after developing the county of Barsetshire in The Warden, Trollope found himself frequently returning, often in response to the request of publishers. In doing so, prominent characters like Mrs Proudie and the Archdeacon could be reintroduced. It was not until he wrote Framley Parsonage that Trollope began to envision these works as a collective series. In 1867, following the release of The Last Chronicle of Barset, a writer for The Examiner called these novels "the best set of sequels in our literature". Even today, these works remain his most popular. Modern critic Arthur Pollard writes: "Trollope is and will remain best known for his Barsetshire series", However, in his response to Cockshut, Miguel Ángel Pérez Pérez argues that "Trollope disguises many of his own opinions" with critics like Arthur Pollard writing “He has created a recognisable world". Similarly, Nathaniel Hawthorne claimed it was "as if some giant had hewn a great lump out of the earth and put it under a glass case, with all its inhabitants going about their daily business". Contemporary reviewers like The Examiner (1858) also praised the realism of his fictitious world; "Trollope invites us, not to Barchester, but into Barsetshire". Andrew Wright saw this union of the real and imaginary as being "conjured up out of an imagination that is at once fantastic and domestic". while Stephen Wall suggested the outcome of The Small House at Allington "is visible early on". Trollope was also criticised, particularly by contemporary reviewers, for his intrusive narrative voice throughout the series. In her essay, Mary Poovey draws on an example from The Warden, where Trollope offers his own insight into the character of Archdeacon Grantly – "our narrative has required that we should see more of his weakness than his strength". The Saturday Review (1861) refers to this as his "petty trick of passing a judgment on his own fictitious personages", However, Andrew Wright notes that at the time, it was not uncommon for authors to incorporate their own voice into their stories, and thus criticism such as that of James took issue not with the "intrusiveness, but arbitrariness" The cast featured Nigel Hawthorne as the Archdeacon, Donald Pleasence as Mr Harding, Geraldine McEwan as Mrs Proudie and Alan Rickman as Mr Slope. The first two episodes primarily covered The Warden while the remaining five covered Barchester Towers. In 2016, Doctor Thorne was adapted for television as a 3 part mini series. In the UK, it was released on ITV between 6–20 March 2016. It was directed by Niall MacCormick and written by Julian Fellowes.

Радио

1993 жылы «Аллингтондағы кішкентай үй» BBC Radio 4 радиосында драмалық радио бағдарлама ретінде жарық көрді. Оны Мартин Уэйд жасады, режиссері – Чери Куксон. Оның сәттілігінен кейін, қалған бес роман да осы форматқа бейімделіп, 1995 жылдың желтоқсаны мен 1998 жылдың наурызы аралығында «Барсет хроникасы» деген атпен шығарылды. Бұл бағдарламаны Майкл Симмонс Робертс жасады, және ол Барсетширдің барлық алты романын қамтыды.

Рухтандырылған шығармалар

1933 және 1961 жылдар аралығында автор Анжела Тиркелл Барсетшир графтығында өтетін 29 роман жариялады. Тиркелл өзінің кейіпкерлерін енгізгенмен, сонымен қатар Троллоптың Барсетшир отбасыларының мүшелерін де пайдаланды, олардың ішінде Кроулилер, Люфтондар, Грантлилер және Грешемдер бар. The New York Times (2008) газетінің бір авторы «Троллоптан өзгеше, Тиркелл ақша мен саясатқа қызығушылық танытпайды» деген пікір білдірді, бірақ оның орнына «махаббатқа ден қояды». Тағы бір ерте жалғасы – атақты дін қызметкері, романист және теолог Рональд Нокстің «Барчестер саяхаты» романы, ол Троллоптың кейіпкерлерінің балалары мен немерелері туралы айтады. Автор М. Р. Джеймс 1910 жылғы «Барчестер соборының мінберлері» атты әңгімесі үшін де Барчестерді тұрғын орта ретінде пайдаланды.