Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай мифологиясындағы су айдаһары – мифтік жаратылыс.
Aquatic dragon in Chinese mythology
mythical creature
Паньлун (盤龍; әл. "оралған айдаһар") – қытай мифологиясындағы jiaolong 蛟龍 "өзен айдаһары; крокодил" сияқты су айдаһары, қытай өнеріндегі ежелгі мотив және жеке есім.
Panlong (; lit. "coiled dragon") is an aquatic dragon resembling a jiaolong 蛟龍 "river dragon; crocodile" in Chinese mythology, an ancient motif in Chinese art, and a proper name.
Сөз
Қытай тілінде panlong құрама сөзі pan lang=zh "оралу, иілу, бұралу, қисаю, жалғасу, бұрылу" және long lang=zh немесе lang=zh "аждаһа" сөздерінен тұрады. Лонгпан 龍蟠 "аждаһаның оралуы", panlong-тың керісі, "таланты танылмаған адам" деген әдеби метафора (төмендегі Фаянға қараңыз). Panlong "оралған аждаһа" 蟠龍 немесе 盤龍 деп жазылуы мүмкін, pan 蟠 сөзінің дыбыстас қытай таңбасы pan lang=zh немесе lang=zh "табақ, сауыт, ыдыс" ретінде қолданылады. Бұл графикалық алмастырылудың тағы бір мысалы – panrao 蟠繞 немесе 盤繞 "айналып оралу, қоршау, толтыру". Екі классикалық қытай panlong 盤龍 идиомасы – panlongpi 盤龍癖 ("аждаһаның оралу әдеті") "құмар ойынға тәуелділік" (V ғасырдың Шығыс Цзинь дәуіріндегі құмаршы Лю И 劉毅 немесе Лю Панлон 劉盤龍ға сілтеме) және panlong wohu 盤龍臥虎 (сөздермен мағынасы "оралған аждаһа, тығылған жолбарыс") "жасырын таланттар". Фэншуй және Төрт Символ теориясында Аждаһа мен Жолбарыс символдық қарама-қарсылықтар болып табылады. Мысалы, лонгтан хуксю 龍潭虎穴 ("аждаһаның көлі және жолбарыстың үңгірі") "қауіпті орындар" немесе Wohu canglong 臥虎藏龍 "Тығылған Жолбарыс, Жасырын Аждаһа".
The Chinese compound panlong combines pan lang=zh "coiling; curling; curving; bending; winding; twisting" and long lang=zh or lang=zh "dragon". Longpan 龍蟠 "dragon coiling", the reverse of panlong, is a literary metaphor for "person of unrecognized talent" (see the Fayan below). Panlong "coiled dragon" can be written 蟠龍 or 盤龍, using pan 蟠's homophonous variant Chinese character pan lang=zh or lang=zh "tray; plate; dish". Another example of this graphic interchangeability is panrao 蟠繞 or 盤繞 "twine round; surround; fill". Two Classical Chinese panlong 盤龍 idioms are panlongpi 盤龍癖 ("coiling dragon habit") "gambling addiction" (alluding to 5th century gambler Liu Yi 劉毅 or Liu Panlong 劉盤龍 of Eastern Jin ) and panlong wohu 盤龍臥虎 (lit. "coiling dragon crouching tiger") "talented people remaining concealed". In Fengshui and Four Symbols theory, the Dragon and Tiger are symbolic opposites. Take for instance, longtan huxue 龍潭虎穴 ("dragon's pond and tiger's cave") "dangerous places" or Wohu canglong 臥虎藏龍 Crouching Tiger, Hidden Dragon.
Мәтіндік қолданыстар
Қытай классикалық мәтіндері панлонды Хан әулеті тұсында (б.з.д. 206 – б.з. 220 ж.) қолдана бастады. Б.з.д. 2-ғасырындағы Хуананьзиде панлонг қытай қолаларындағы сәндік стиль ретінде алғаш рет тіркелген. Зәулім қоңыраулар, үш аяқты тіреулер, әдемі ыдыстар мен өнер туындылары жасалған. Оларға салынған өрнектер өте шебер болған. Олардың үстіне тау есігі немесе фазан, түрлі түсті жануарлар, су өсімдіктері, жалындаған жасыл жапырақтар мен астық дақылдары бейнеленген, әрбір мотив бірімен бірі үйлесіп кеткен. Ұйықтаған мүйізбұқа мен тығылып отырған жолбарыс, ирек-шаңқап салынған айдаһардың суреттері сомдалған. Кейінірек пайда болған panlongwen 蟠龍文 "оралған айдаһар өрнегі/суреті (қола, бағаналар және т.б.)" термині panchiwen 蟠螭紋 (чилoнг 螭龍 қараңыз) және panqiuwen 蟠虯紋 (qiulong 虯龍 қараңыз) өрнектерімен салыстырылады. Хуананьзи мәтінінде тағы бір контекстте longshepan 龍蛇蟠 (мағынасы: "айдаһар мен жыланның оралуы") "жылан тәрізді жол" жақсы тықсыру орны ретінде айтылады. Тар жол, өткел, биік тау, жылан тәрізді шатқал, тұйық көше, қауіпті тұзақ, тар жартас, қойдың ішегі сияқты ирек-шаңқап келген жолдар, балық аулаушының торы сияқты тесік, кіре беруге болады, бірақ шығу жолы жоқ – мұндай жағдайларда бір адам мың адамды тоқтата алады. Материалист философ Ян Сюнь (б.з.д. 53 – б.з. 18 ж.) панлонг пен лонгпанды қолданған. Оның Фангян 方言 "Аймақтық тілдер" сөздігінде панлонг 蟠龍 "оралған/қисық айдаһар" деп анықталған, "аспанға көтерілмеген айдаһарлар [tianlong "көк айдаһар" қараңыз] "п'ан лун" деп аталады." Оның Фаян 法言 "Өмірлік кеңестер" антологиясында лонгпан 龍蟠 (мағынасы: "айдаһардың оралуы") "танылмаған дарыны бар адам" метафорасы қолданылған, "'саздың ішінде оралған айдаһарды жаңадан туған тритон қорлайды' – яғни 'ақылды адамды ақымақ мазақтайды'." Б.з. 2-ғасырындағы Шаншу дачжуан 尚書大傳 "Тарих кітабына" жазылған түсіндірмеде панлонг пен джаою 鮫魚 (немесе джаолун 蛟龍) салыстырылған, "оралған айдаһар 蟠龍 өз қонысында үлкен сенімге ие болды, ал джаою 鮫魚 'айдаһар; крокодил' оның тоғанында секірді." Сун әулетінің (12-ғасыр) Ван Чжуо 王灼 жазған "Жасыл әтеш ауданынан кездейсоқ жазбалар" атты Бiji manzhi 碧雞漫志 еңбектерінде панлонг айдаһарларын жаңбыр шақыру үшін қолданылатын симпатиялық сиқыр ретінде сипатталады, "артында "оралған айдаһар" суреті салынған айна п'ан лун 盤龍 жаңбыр жаудыру үшін (қолданылған) табынылған деп айтылады."
Chinese classic texts began using panlong in the Han Dynasty (206 BCE – 220 CE). The (2nd century BCE) Huainanzi first records panlong as a decorative style on Chinese bronzes. Great bells and tripods, beautiful vessels, works of art are manufactured. The decorations cast on these have been superb. The mountain dragon, or pheasant, and all animals of variegated plumage, the aquatic grass, flamboyants and grains of cereals were engraven on them, one symbol interwoven with another. The sleeping rhinoceros and crouching tiger, the dragon, wreathed in coils, were wrought. The later term panlongwen 蟠龍文 "coiled dragon pattern/design (on bronzes, pillars, etc.)" compares with panchiwen 蟠螭紋 (see chilong 螭龍) and panqiuwen 蟠虯紋 (see qiulong 虯龍). Another Huainanzi context lists longshepan 龍蛇蟠 (lit. "dragon snake coiling") "serpentine passage" as a good ambush location. An exiguous pass, a ferry pontoon, a great mountain, a serpentine defile, a cul de sac, a dangerous pitfall, a narrow ravine, full of winding ways like the intestines of a sheep, a hole like a fisher's net, which admits, but from which there is no exit, are situations in which one man can hold back a thousand. The materialist philosopher Yang Xiong (53 BCE – 18 CE) used both panlong and longpan. His Fangyan 方言 "Regional Speech" dictionary defined panlong 蟠龍 "coiled/curled dragon", "Dragons which do not yet ascend to heaven [cf. tianlong "heavenly dragon"] are called p'an lung." His Fayan 法言 "Words to Live By" anthology coined the metaphor longpan 龍蟠 (lit. "dragon coiling") "person of unrecognized talent", "'a dragon coiled in the mud will be insulted by a newt,' meaning 'a sage will be ridiculed by a fool'." The (2nd century CE) Shangshu dazhuan 尚書大傳 commentary to the Classic of History parallels panlong and jiaoyu 鮫魚 (or jiaolong 蛟龍), "the 蟠龍 'coiled dragon' was greatly trusted in its lair, the 鮫魚 ' dragon; crocodile' leaped in its pool." The (12th century CE) Song Dynasty Biji manzhi 碧雞漫志 "Random Jottings from the Green Rooster Quarter" by Wang Zhuo 王灼 describes using panlong dragons in sympathetic magic for rainfall, "where a mirror, adorned on the backside with a "coiled dragon", p'an lung, 盤龍, is said to have been worshipped (rather used in a magical way) in order to cause rain."