Кіріспе

Торонто епискобы және Жоғарғы Канаданың Отбасылық келісімінің жетекшісі Джон Страхан (1778 жылғы 12 сәуір – 1867 жылғы 1 қараша) – Жоғарғы Канаданың көрнекті тұлғасы, Отбасылық келісімнің «элиталық мүшесі» және Торонтоның алғашқы англикан епискобы. Ол саяси епископ ретінде танымал, көптеген мемлекеттік лауазымдарды атқарды және бастауыш мектептерден бастап Торонто университетін құруға көмектесуге дейін білім беруді дамытты. Гавроның айтуынша, 1820 жылдары ол «шіркеу мен мемлекеттегі иерархия және бағыныштылық принциптеріне негізделген антиреспубликалық әлеуметтік тәртіптің Жоғарғы Канададағы ең шешен және күшті жақтасы» болған. Крейг оны «өз дәуірінің канадалық консерваторы» деп сипаттайды, өйткені ол өте консервативті болған. Крейг Страханның «реттелген қоғамға, қалыптасқан шіркеуге, тәждің артыққылықтарына және дәстүрлі құқықтарға сенгенін, бірақ халықтың дауысының Құдайдың дауысы екенін қабылдамағанын» айтады. Страхан Симко, Йорк және Фронт көшелерімен шектелген үлкен ауданда үй салды. Бұл екі қабатты ғимарат Торонтода жергілікті өндіріспен жасалған кірпіштерді алғаш рет пайдаланған ғимарат болды. Мүліктің бақтары мен жері бүкіл алаңды алып жатты және Торонтоның танымал орынына айналды, оған «Епископ сарайы» деген ат берілді. Страханның қайтысынан кейін үй «Палас пансионаты» деп аталған жеке қонақ үйге айналдырылды.

Ерте өмір

1778 жылдың 12 сәуірінде туған Стрехан, Шотландияның Абердин қаласындағы гранит карьерінің бақылаушысының алты баласының ең кішісі болды. Оның әкесі Джон Страхан, ал анасы Элизабет Финдлейсон есімді. Ол 1797 жылы Абердиндегі Король колледжін бітірген. 1794 жылы әкесі апатта қаза болғаннан кейін, Стрехан өз білімін қаржыландыру үшін оқушыларға сабақ беріп, мектепте жұмыс істеді. Ол Ричард Картрайттың балаларына сабақ беру үшін Жоғарғы Канаданың Кингстон қаласына көшіп барды. Монреальдегі пресвитериан шіркеуіне қызметке үміттенеді, бірақ тағайындалмады. Содан кейін ол англикан дінінің пасторы болып, Онтарио штатының Корнуолл қаласындағы шіркеуге жетекшілік етті. Стрехан Жоғарғы Канада элитасының оқыған грамматикалық мектебінде сабақ берді. 1804 жылы 20-дан астам студентті, ал 1808 жылы шамамен 40 студентті оқытты. Стрехан білім берген балаларды "келесі буынның әлеуетті басшыларына" дайындады. Мысалы, 12 жастағы, әкесі жоқ Джон Беверли Робинсон, Стрехан Корнуоллға қоныстанғаннан кейін бірнеше аптадан соң білім алу үшін оның жанына келді. Робинсон "Отбасылық келісімнің" болашақ жетекшісіне айналды. 1807 жылдың көктемінде Эндрю Макгиллдің жесірі, Энн Макгиллге үйленді. Олардың тоғыз баласы болды, олардың кейбіреулері Корнуоллда, ал кейбіреулері Йорк қаласында дүниеге келді, ал кейбіреулері жас кезінде қайтыс болды. Стрехан мен Макгилл Корнуоллда 3, ал Йорк қаласында 6 бала сүйді. Корнуоллда туған балалар: Джеймс (1808), Элизабет (1810, 1812 жылы қайтыс болды) және Джордж Картрайт (1812). Йорк қаласында туған балалар: Элизабет Мэри (1814), Джон (1815), Александр Вуд (1817) және Агнес (1822, "17 жасқа толмай қайтыс болды"). Сонымен қатар, Йорк қаласында нәресте шағында қайтыс болған екі қыз дүниеге келді.

Йорк және 1812 жылғы соғыс

Ол 1812 жылғы соғыстан бұрын Жоғарғы Канаданың Йорк қаласына көшіп барды, онда ол Сент-Джеймс шіркеуінің пасторы (кейіннен оның кафедралық шіркеуі болады) және Үй округінің грамматикалық мектебінің директоры болды. Бұл мектеп, сондай-ақ "Көк мектеп" деп белгілі, бес жастан он жеті жасқа дейінгі оқушыларды оқытып, практикалық оқытуға баса назар аударды. Оқушылар Парламенттегі сөздердің қысқартылған нұсқаларын жаттап, латын тілін үйренді және сыныптастарынан сұрақ қоюға ынталандырылды. Консерватор болған Страхан 1812 жылғы соғыс кезінде өз уағыздары арқылы азаматтық еркіндіктерді шектеуді қолдады. Форт-Детройттың британдық күштерге түскенін естіген соң, Страхан уағыздарында: "Бұл жарқын жеңіс күмәнданушыларды нығайтып, адалдарға күш берді" деді. Страхан Йорк қаласының жас әйелдеріне өздерінің туғандары қызмет ететін милиция полктері үшін ту тігуді тапсырды және Ниагара шебіндегі милицияға киім-кешек және аяқ киім алу үшін қайырымдылық жинау науқанын ұйымдастырды. 1812 жылдың желтоқсан айында Страхан Жоғарғы Канаданың адал және патриоттық қоғамын құрды, ол милицияшылардың отбасыларын қолдау және жараланғандарға көмек көрсету үшін 21 500 фунт стерлинг жинады. 1813 жылғы Йорк шайқасы кезінде, жоғары шенді милиция офицерлерімен бірге Страхан американдық генерал Генри Дирборнмен қаланың капитуляциясы туралы келісімге келді. Американдықтар келісім шарттарын бұзып, үйлер мен шіркеулерді тонады және жараланған британдық сарбаздар мен Жоғарғы Канада милициясын екі күн бойы тамақ пен сусыз ауруханаға қамады. Страхан Дирборнға капитуляция шарттарының бұзылуына жеке шағымдану үшін барды және Дирборнды өз әскерлеріне тәртіп орнатуға мәжбүр етті. Ол қаланы американдық әскерлерден сақтап қалды, олар оны тонап, өртеп жіберуге асығысқан. Йорк тоналып алынғаннан кейін Страхан әйелі Энн мен балаларын Корнуоллға жіберді, өйткені олар онда қауіпсіз болады деп сенді. Бірнеше айдан кейін Корнуолл американдықтар тарапынан басылып алынды, олар Страханның үйін тонады және сол кезде жүкті болған Энн Страханды зорлады.

Отбасылық келісім

Соғыстан кейін ол колонияны басқарған консервативті элита, «Отбасылық келісімнің» тірегі болды. Ол 1815-1836 жылдар аралығында Жоғарғы Канаданың Атқарушы Кеңесінің, ал 1820-1841 жылдар аралығында Заңнамалық Кеңесінің мүшесі болды. Ол Жоғарғы Канаданың вице-губернаторларына және Кеңестер мен Ассамблеялардың басқа мүшелеріне ықпалды кеңесші болды, олардың көптегені оның бұрынғы студенттері болды. «Отбасылық келісім» – британдық монархияға деген берілгендігімен, қатаң және ерекше торилікпен, орналасқан шіркеумен (англиканизммен) және құлдыққа, пресвитериандықтарға, методистерге, американдық республикашылдыққа және реформашылдыққа деген жек көрушілікпен біріккен элита еді. Страхан американдықтарға қарсы күштердің жетекшісі болды, оларды республикалық және демократиялық қауіп ретінде қарады, олар хаос пен жақсы ұйымдастырылған қоғамның құлауын болжады. 1822 жылы ол Жоғарғы Канада банкісінің құрметті мүшесі болып тағайындалды. Страхан жергілікті милицияның Канаданы қорғауда британдық армиядан гөрі көп үлес қосқаны туралы «милиция мифін» ойлап тапты, бірақ бұл тұжырым қанадалық тарихшылар тарапынан жоққа шығарылды. Страхан 1791 жылғы Конституциялық актінің қатаң түсіндірілуін қолдады, діни қызметкерлерге арналған резервтер жалпы протестанттарға емес, Англия шіркеуіне ғана берілуі керек деп мәлімдеді. 1826 жылы оның бұл түсіндірмесіне Эгертон Райерсон қарсы шықты, ол шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін жақтады және резервтер провинциядағы білім беруді дамыту үшін сатылуы керек деді. Страхан ұзақ жылдар бойы Клир корпорациясы арқылы резервтерді басқарса да, 1854 жылы жердің көп бөлігін сатуға мәжбүр болды.

Білім беру саласы

Штраханның өмірі мен еңбегінің көп бөлігі білім беруге арналған еді. Ол Американың ықпалынан сақтану үшін Үстіңгі Канаданың Англия шіркеуінің бақылауында болуын қалады. Грамматикалық мектептердің Англия шіркеуінің нанымдарына сәйкес келетініне көз жеткізу үшін жыл сайынғы тексерулер ұйымдастыруға тырысты, сондай-ақ Ұлыбританиядан Эндрю Беллдің білім беру жүйесін енгізуге ұмтылды, бірақ бұл әрекеттер Заң шығару жиналысымен қабылданбады. 1827 жылы Штрахан Англикандық Король колледжін құрды, бірақ ол 1843 жылға дейін іске қосылмады. 1839 жылы 4 тамызда Ламбет сарайында ол Ньюфаундлендтің алғашқы епископы Обри Спенсермен бірге Торонтоның алғашқы англикандық епископы болып сайланды. Король колледжі Торонто университеті болып секулярландырылғаннан кейін 1851 жылы ол Тринити колледжін құрды. 1835 жылы ол Атқару кеңесінен кетуге мәжбүр болды, ал 1841 жылы Одақ заңынан кейін саяси қызметтен бас тартты. Жаңа Канада провинциясында Отбасылық топтың беделі төмендесе де, ол бұрынғы студенттеріне әсер етуді жалғастырды. Штрахан 1867 жылы Англия епископтарының Ламбет конференциясын ұйымдастыруға көмектесті, бірақ ол сол жылы конференция өткізілмей тұрып қайтыс болды. Штрахан Санкт-Джеймс соборының ғибадатханасындағы мазарда жерленген. Оның орнын Александр Нил Бетун басты. 1846 жылы Штрахан Америкалық ежелгі заттар қоғамының мүшесі болып сайланды.

Алғашқы халықтар

Стрехан жергілікті халықтар туралы алаңдады және адамдарды "табиғат ұлдарын" бауырлар ретінде қабылдауға шақырды. Ол АҚШ-тың Үстіңгі Канаданы негізінен жергілікті тайпаларды жою және Батысқа американдық кеңею үшін орын босату мақсатымен алғанын мәлімдеді. Стрехан жергілікті халықтың тәуелсіздігін, британдық үкіметтің артықшылығын және АҚШ-қа қарсы соғыс аренасында Үстіңгі Канаданың маңыздылығын қорғады. Ол сол кездегі жергілікті халықтардың тек қана қарама-қарсы тараптардың құрбандары деген кең таралған пікірге келіспеді және Үстіңгі Канаданың жергілікті және империялық мүдделер үшін өте маңызды екендігін түсіндіретін жаңа және ықпалды түсіндірме берді.

Жоғары шіркеу көзқарастары

Стрекан Канададағы англикандық ұстанымды ілгерітуге өте берілгендік танытты. Ол Шотландияда пресвитериан дінінде туған, бірақ оны толық қабылдаған емес және алғашқы қасиетке ие болуын Кингстондағы англикан шіркеуінде өткізді. Ол Нью-Йорк шіркеуінің жоғары дәрежелі епископы Джон Х. Хобарттың күшті ықпалына ілікті. Стрекан Англикан шіркеуінің жалпыға ортақ шіркеудің бір тармағы екенін және ол папа мен корольге бағынбайтынын уағыздады. Стрекан Англия шіркеуін Жоғарғы Канададағы оның беделін төмендетуге тырысқан қарсыластарынан қорғады. Ол христиан мемлекетіне діни институт қажет екенін айтқан уағыз жариялады, бұл институт ретінде Англия шіркеуін атады. Ол дін қызметкерлеріне бөлінген жерлердің барлық протестанттық дінге арналғаны туралы пікірмен келіспеді және осы жерлерге Англия шіркеуінің монополиясын сақтау үшін Колониялық кеңсеге жүгінді. Ол сол заманғы көптеген протестанттар сияқты Рим-католик шіркеуін сыбайлас жемқорлық үшін айыптады. Ол методистердің жаңаруын американдық ересі деп санады және өзінің шіркеуінің ежелгі дәстүрлері мен тарихи қағидаларына баса мән берді. Стрекан жоғары дәрежелі шіркеу өкілі болғанымен, оның көзқарасы ирландтық протестант иммигранттарының қатарынан шыққан, көбінесе төмен дәрежелі шіркеуге жақын дін қызметкерлері мен шіркеу қызметкерлерін наразылыққа түсірді. Стрекан Жоғарғы Канаданың ауылдық аймақтарында шіркеу инфрақұрылымын салу үшін көбірек қаражат жұмсауды қалады. Англияда қаржы жинау кезінде оның адалдығы күмәнді болды, өйткені ол Жоғарғы Канаданың діни статистикасын көрсететін шіркеулік карта жасады, онда көптеген қателіктер болды. Ол миссионерлік жұмысты белсенді түрде қолдады, Кобургтегі Диоцездік теологиялық институтті шекаралық жағдайларда дін қызметкерлерін даярлау үшін пайдаланды. 1840 жылдан кейін оның көптеген күш-жігері шіркеудегі теологиялық даулармен, мысалы, жоғары дәрежелі шіркеу трактаттары мен төмен дәрежелі шіркеу евангелистері арасындағы даулармен әлсіретілді. Ол сонымен қатар саяси реформаторлар мен қарсылас діндерден келген шабуылдарға да тап болды.

Өлім және мұра

Стрехан 1867 жылғы 1 қарашада Торонтода қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі 5 қарашада өтті және Фронт және Йорк көшелерінен басталып, қала көшелері арқылы Сент-Джеймс соборына дейін созылды. Онтарио археологиялық және тарихи орындар кеңесі Торонто университетінде орнатқан тақта Стреханның тұрған жерін еске салады. Епископ сарайы – 1837 жылғы көтерілісте Уильям Лайон Маккензиге қарсы жеңіс одісқан лоялист әскерлерінің бас қосып, жиналған орны. 2004 жылдың жазында Джон Стреханның бюсті Торонто университетінің Тринити колледжінің алаңында орнатылды. Тринити колледжінің алғашқы орнынан Көле жағалауына дейін созылатын Стрехан даңғылы да оның құрметіне аталды.