Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай мифологиясындағы су құдайы.
Water deity in Chinese mythology
Иньлун – ежелгі қытай мифологиясындағы қанатты айдаһар және жаңбыр құдайы.
Yinglong is a winged dragon and rain deity in ancient Chinese mythology.
Атауы
Бұл аңызды жаратықтың аты yìng 應 "жауап беру; сәйкес келу; жауаптау; қайта жауап беру; келісу; мойындау; уәде беру; бейімделу; қолдану" және lóng 龍 "қытай айдаһары" деген сөздерді біріктіреді. Бұл әріптің басқа тонмен айтылғанда "керек; тиіс; қажет; дұрыс; лайықты" деген мағынасы бар болғанымен, yinglong 應龍 сөзі анық түрде "жауап беретін айдаһар" дегенді білдіреді, "дұрыс айдаһар" емес.
This legendary creature's name combines yìng 應 "respond; correspond; answer; reply; agree; comply; consent; promise; adapt; apply" and lóng 龍 "Chinese dragon". Although the former character is also pronounced (with a different tone) yīng 應 "should; ought to; need to; proper; suitable", yinglong 應龍 definitively means "responsive dragon; responding dragon" and not "proper dragon".
Классикалық қолданыс
Қытай классикасында Үш Хуанди мен Бес Император туралы мифтерде, әсіресе Сары Император және оның ұрпағы Ю патша туралы айтылғанда, Инглон 應龍 – "қанатты жаңбыр айдаһары" жиі кездеседі. Төмендегі мысалдар, тек ағылшын тіліне аудармасы бар кітаптармен шектелген, шамамен хронологиялық тәртіппен келтірілген, бірақ кейбір әртүрлі мәтіндердің жазылған мерзімі белгісіз.
The Chinese classics frequently mention yinglong 應龍 "a winged rain dragon" in myths about the Three Sovereigns and Five Emperors, especially the Yellow Emperor and his alleged descendant King Yu. The examples below, limited to books with English translations, are roughly arranged in chronological order, although some heterogeneous texts have uncertain dates of composition.
Чүчи
Чжу Цзының "Чжу әндері" (б.з.д. 3–2 ғасырлар) Иньлунның Ю патшасына, Яғни, Сиа әулетінің құрметті негізін қалаушыға, мифтік Ұлы су тасқынын бақылауға көмектескенін айтады. Қытай мифологиясына сәйкес, император Яо Юның әкесі Гун Юға, яғни сары императордың ұрпағы деп есептелетін, су тасқынын бақылауға тапсырды, бірақ ол сәтсіз болды. Яоның мұрагері император Шунь Гунды өлтіріп, оның денесін ашық қалдырды, бірақ Гунның денесі шірімеген кезде, ол ашылып, Ю партеногенез арқылы дүниеге келді. Шун Юны су тасқынын бақылауға тағайындады, ал мұқият каналдар құрып, Ю ежелгі Қытайды Тоғыз провинцияға бөлді. Аспандық сұрақтар бөлімі (3, 天問) Иньлун туралы, Зхлун 燭龍 "Шаянды айдаһар" контекстінде сұрақтар қояды. Тяньвэнь, Хоукс "космологиялық, астрономиялық, мифологиялық және тарихи мәселелер туралы сұрақтардан тұратын шамандық катехизис" деп сипаттайды және "Чу антологиясында басқа жерде кездеспейтін архаикалық тілде жазылған", Ли Сао бөліміндегі "бір-екі қысқа үзіндіден" басқа. Гун Юны құрсағынан шығарғаннан кейін, оның қандай өзгерісі болды? Ю атасының дәстүрін жалғастырып, оның ісін жалғастырды. Егер ол бастаған жұмысын жалғастырған болса, оның жоспары қандай жағынан өзгеше болды? Ол топан суды қалай толғандырды? Тоғыз өлкеге шекараны қалай белгіледі? Қанатты айдаһар жерге не жазды? Теңіздер мен өзендер қайда ағып жатыр? Ван И 王逸тің (б.з. б. екінші ғасырдың басында) Чучи түсіндірмесі Иньлун Юға су бұру және суару арналарын қазуды көрсету үшін жерге сызықтар тартқанын айтады.
The (3rd–2nd centuries BCE) Chu Ci "Songs of Chu" mentions Yinglong helping King Yu 禹, the legendary founder of the Xia dynasty, to control the mythic Great Deluge. According to Chinese mythology, Emperor Yao 堯 assigned Yu's father Gun 鯀, who was supposedly a descendant of the Yellow Emperor, to control massive flooding, but he failed. Yao's successor, Emperor Shun 舜, had Gun executed and his body exposed, but when Gun's corpse did not decompose, it was cut open and Yu was born by parthenogenesis. Shun appointed Yu to control the floods, and after succeeding through diligently constructing canals, Yu divided ancient China into the Nine Provinces. The Heavenly Questions section (3, 天問) asks about Yinglong, in context with Zhulong 燭龍 "Torch Dragon". Tianwen, which Hawkes characterizes as "a shamanistic catechism consisting of questions about cosmological, astronomical, mythological and historical matters", and "is written in an archaic language to be found nowhere else in the Chu anthology" excepting "one or two short passages" in the Li Sao section. When Lord Gun brought forth Yu from his belly, how was he transformed? Yu inherited the same tradition and carried on the work of his father. If he continued the work already begun, in what way was his plan a different one? How did he fill the flood waters up where they were most deep? How did he set bounds to the Nine Lands? What did the winged dragon trace on the ground? Where did the seas and rivers flow? The (early second century CE) Chuci commentary of Wang Yi 王逸 answers that Yinglong drew lines on the ground to show Yu where to dig drainage and irrigation canals.
Таулар мен теңіздер классигі
Таулар мен теңіздер классикасы (б.з.д. 4-ғасыр – б.з. 1-ғасыр) 山海經 "Ұлы дала классикасы" бөлімінің екі тарауында Инлонг мифтерінің нұсқаларын жазды. "Жауап беретін айдаһар" Сары императорға қарсы көтерілген екі құдаймен байланысты: соғыс құдайы және жаңбыр құдайы Чию 蚩尤 "Көп сөзді" және алып Куа Фу 夸父 "Мақтаншақ әке". "Ұлы даланың классигі: Шығыс" (14, 大荒東經) Инлонгтың Чию "Көп сөзді" және Куа Фуды "Мақтаншақ әке" өлтіргенін айтады, сондай-ақ Инлонгтың суреттерін жаңбыр шақыру үшін қолданылатын эмпатиялық сиқырда пайдалануын сипаттайды. Гуо Пудың (б.з. 4-ғасырдың басында) түсіндірмесінде телун 土龍 "жер/саз айдаһар" деп аталады: "Қазіргі кездегі жер айдаһарлары осыдан бастау алады". "Ұлы даланың классигі: Солтүстік" (17, 大荒北經) Куа Фуды "Мақтаншақ әке" өлтіру туралы екі аңызда Инлонгты еске алады. Бірінші нұсқада Инлонг оны өзендерден су ішкені үшін және күнге қуғанда құрғақшылық тудырғаны үшін өлтірген. Екінші мифтік нұсқада Сары императордың қызы Ба 魃 "Құрғақшылық әйел" Инлонгтың сәтсіздігінен кейін Чию "Көп сөздіні" өлтірді. Ба – Куа Фуға ұқсас құрғақшылық демоны. Инлонг, Чию, Куа Фу және осыған байланысты аңыздардың мәтіндік тарихы негізінде Бернхард Карлгрен "бұл табиғат аңыздарының барлығы таза Хань дәуірінің аңыздары және олардың Ханьға дейінгі көздерінде ешқандай іздері жоқ" деген қорытындыға келді, екі ерекшелік болмаса. Ба, "өте ескі халық аңыздарының кейіпкері", көктем және күз кезеңіндегі "Шиырлар жинағы" классикасында кездеседі, ал Инлонг, "өзендер мен теңіздердің ағысын басқарған", Соғысқан мемлекеттер кезеңіндегі "Тяньвэнь" еңбегінде айтылады.
The (c. 4th century BCE – 1st century CE) Classic of Mountains and Seas 山海經 records variant Yinglong myths in two chapters of "The Classic of the Great Wilderness" section. The "Responding Dragon" is connected with two deities who rebelled against the Yellow Emperor: the war god and rain god Chiyou 蚩尤 "Jest Much" and the giant Kua Fu 夸父 "Boast Father". "The Classic of the Great Wilderness: The East" (14, 大荒東經) mentions Yinglong killing both Chiyou "Jest Much" and Kua Fu "Boast Father", and describes using Yinglong images in sympathetic magic for rainmaking. Guo Pu's (early 4th century CE) commentary mentions tulong 土龍 "earth/clay dragon", "The earthen dragons of the present day find their origin in this." "The Classic of the Great Wilderness: The North" (17, 大荒北經) mentions Yinglong in two myths about killing Kua Fu "Boast Father". The first version says Yinglong killed him in punishment for drinking rivers and creating droughts while chasing the sun. The second mythic version says the Yellow Emperor's daughter Ba 魃 "Droughtghoul" killed Chiyou "Jest Much" after Yinglong failed. Ba is a drought demon analogous with Kua Fu. Based on textual history of Yinglong, Chiyou, Kua Fu, and related legends, Bernhard Karlgren concludes that "all these nature myths are purely Han time lore, and there is no trace of them in pre Han sources", with two exceptions. Ba, who is "a very old folk lore figure", already occurs in the c. Spring and Autumn period Classic of Poetry, and Yinglong, "who directed the flow of rivers and seas", occurs in the c. Warring States period Tianwen.
Хуананьзи
Хуананцзы (б.з.д. 2-ғасыр) үш тарауда Инлонг 應龍ды қолданады. Инь сондай-ақ ганьсин 感應 (лит. "сезіну және жауап") "резонанс; реакция; өзара әрекеттесу; ықпал; индукция" терминінде де кездеседі, оны Чарльз Ле Бланк Хуананцзы мәтінінің орталық және маңызды идеясы деп санайды. "Жердің пішіндері" (4, 墬形訓) жануарлар эволюциясының айдаһар арқылы қалай пайда болғанын түсіндіреді, Инлонг төрт аяқты жануарлардың бабасы ретінде сипатталады. Карр бұл Реактивті Айдаһардың көбінесе төрт қанаты бар екенін, бұл төрт аяққа ұқсас екенін айтады. Барлық жаратылыстар – қанатты, түкті, қабыршақты және қабықшалы – айдаһардан шыққан. Ю киа (羽嘉) ұшқыш айдаһарды дүниеге келтірді, ұшқыш айдаһар феникстерді дүниеге келтірді, одан кейін луань-ниао (鸞鳥) және жалпы қанатты жандар бірінен соң бірі туды. Мао тух (毛犢, "түкті бұзау") Инлонг 應龍ды дүниеге келтірді, Инлонг киен ма (建馬) дүниеге келтірді, содан кейін цилинь (麒麟) және барлық төрт аяқты жануарлар, жалпы түкті жандар бірінен соң бірі туды. Вольфрам Эберхард бұл "басқаша белгісіз" маоду "түкті бұзаудың" "су бұқасына" сілтеме жасағанын ұсынады. "Қараңғылыққа үңілу" (6, 覽冥訓) Фуси мен Нуваның Инлонг 應龍 және цинцю 青虯 "жасыл циу айдаһарлары" арқылы тасымалданғанын, ал байчи 白螭 "ақ чи айдаһарлары" мен бэншэ 奔蛇 "шапшаң жыландар" оларға ілесіп жүргенін сипаттайды. Олар күндіргін соғыс күймесіне мініп, ішкі жұпты қанатты айдаһарлар, ал сыртқы жұпты жасыл айдаһарлар пайдаланды. Олар сиқырлы нефрит тақталарын ұстап, карталарын көрсетті. Сары бұлттар бір-бірімен торылысып (күймеге жамылғы жасады) және олардың (барлық топтың) алдында ақ жыландар, ал соңынан шапшаң жыландар жүрді. Гао Юдың (б.з.д. 2-ғасыр) Хуананцзына түсіндірмесі Инлонг 應龍ды "қанатты айдаһар" деп, ал циу 虯ді "мүйізсіз айдаһар" деп түсіндіреді. "Билеу өнері" (9, 主術訓) Инлонгты тэншэ 騰蛇 "көтерілген жылан" айдаһарымен салыстырады. "Тэн жыланы тұманнан көтеріледі; ұшқыш Инлонг айдаһары бұлттарға көтеріліп, аспанға самғайды; маймыл ағаштарда епті, ал балық суда шапшаң". Эймс осы Инлонг және Тэншэ метафорасының Ханфэйцзыге жатқызылуын заңгер философ Шэнь Даомен салыстырады. Шэнь-цзы былай деді: "Ұшқыш айдаһар бұлттарға көтеріледі, ал тэн жыланы тұман ішінде серуендейді. Бірақ бұлттар таралып, тұман тазаланғанда, айдаһар мен жылан құртқа және ірі қанатты қара құмырсқаға айналады, өйткені олар тірегін жоғалтты."
The (2nd century BCE) Huainanzi uses Yinglong 應龍 in three chapters. Ying also occurs in ganying 感應 (lit. "sensation and response") "resonance; reaction; interaction; influence; induction", which Charles Le Blanc posits as the Huannanzi text's central and pivotal idea. "Forms of Earth" (4, 墬形訓) explains how animal evolution originated through dragons, with Yinglong as the progenitor of quadrupeds. Carr notes this Responsive Dragon is usually pictured with four wings, perhaps paralleling four legs. All creatures, winged, hairy, scaly and mailed, find their origin in the dragon. The yu kia (羽嘉) produced the flying dragon, the flying dragon gave birth to the phoenixes, and after them the luan niao (鸞鳥) and all birds, in general the winged beings, were born successively. The mao tuh (毛犢, "hairy calf") produced the ying lung (應龍), the ying lung gave birth to the kien ma (建馬), and afterwards the k'i lin (麒麟) and all quadrupeds, in general the hairy beings, were born successively. Wolfram Eberhard suggests this "otherwise unknown" maodu "hairy calf" alludes to the "water buffalo". "Peering into the Obscure" (6, 覽冥訓) describes Fuxi and Nüwa being transported by yinglong 應龍 and qingqiu 青虯 "green qiu dragons", while accompanied by baichi 白螭 "white chi dragons" and benshe 奔蛇 "speeding snakes". They rode the thunder chariot, using winged dragons as the inner pair and green dragons as the outer pair. They clasped the magic jade tablets and displayed their charts. Yellow clouds hung inter woven (to form a coverlet over the chariot) and they (the whole retinue) were preceded by white serpents and followed by speeding snakes. Gao Yu's (2nd century CE) Huainanzi commentary glosses yinglong 應龍 as a "winged dragon" and qiu 虯 as a "hornless dragon". "The Art of Rulership" (9, 主術訓) parallels the yinglong with the tengshe 騰蛇 "soaring snake" dragon. "The t'eng snake springs up into the mist; the flying ying dragon ascends into the sky mounting the clouds; a monkey is nimble in the trees and a fish is agile in the water." Ames compares the Hanfeizi attribution of this yinglong and tengshe metaphor to the Legalist philosopher Shen Dao. Shen Tzu said: "The flying dragon mounts the clouds and the t'eng snake wanders in the mists. But when the clouds dissipate and the mists clear, the dragon and the snake become the same as the earthworm and the large winged black ant because they have lost that on which they ride.
Басқа мәтіндер
Иньлон түрлі қосымша қытай мәтіндерінде кездеседі. Мысалы, Ұлы тарихшының жазбалары, Хан кітабы және Кейінгі Хан тарихы кітабы. Біздің заманымыздың III ғасырының басындағы Гуанья сөздігі Иньлонды "қанатты айдаһар" деп анықтайды. "Айдаһардың қабыршағы болса, ол jiaolong [蛟龍] деп аталады; қанаты болса, yinglong (應龍); мүйізі болса, qiulung (虯龍); мүйізі болмаса, qilong (螭龍) деп аталады". VI ғасырдың басындағы Шуйижи 述異記 "Қызық жайттар туралы жазбалар" кітабы Иньлонды 1000 жылдық айдаһар ретінде тізімдейді. "Су жыланы (水虺 shui hui) бес жүз жылдан кейін jiao (蛟) болып, jiao мың жылдан кейін long (龍) болып, long бес жүз жылдан кейін jiulong (蛟龍, "мүйізді айдаһар") болып, ал мың жылдан кейін yinglong (應龍) болып өзгереді".
Yinglong occurs in various additional Chinese texts. For instance, the Records of the Grand Historian, Book of Han, and Book of the Later Han histories. The early third century CE Guangya dictionary defines yinglong "winged dragon" as one of the principal dragons. "If a dragon has scales, he is called jiaolong [蛟龍]; if wings, yinglong (應龍); if a horn, qiulung (虯龍); and if he has no horn, he is called qilong (螭龍)". The early sixth century CE Shuyiji 述異記 "Records of Strange Things" lists yinglong as a 1000 year old dragon. "A water snake (水虺 shui hui) after five hundred years changes into a jiao (蛟), a jiao after a thousand years changes into a long (龍), a long after five hundred years changes into a jiulong (蛟龍, "horned dragon") and after a thousand years into a yinglong (應龍)".
Салыстырмалы мифология
Инлонг мифтік тұрғыдан басқа қытайлық ұшатын айдаһарлар мен жаңбыр құдайларымен, атап айтқанда тианлонг ("көк айдаһары"), филонг ("ұшатын айдаһар"), хонг ("көкайық айдаһары") және джао ("тасқын айдаһары") сияқтыларымен байланысты.
The yinglong mythically relates with other Chinese flying dragons and rain deities such as the tianlong ("heavenly dragon"), feilong ("flying dragon"), hong ("rainbow dragon"), and jiao ("flood dragon").
Ұшқан айдаһарлар
Виссердің айтуынша, даосизмнің Лиэсьян-цзюань сияқты мәтіндерінде жиі «ұшатын айдаһарлар немесе инь-лунг құдайлардың немесе қасиетті адамдардың көліктерін тартады» деп жазылған. Хуайнаньцзыдан (жоғарыда) басқа, Фукси мен Нюваның күймесін тартқан иньлун жұбы туралы айтылған, сондай-ақ Хуандидің айдаһарға (Шиджи) көтерілуі және Юдың екі ұшатын айдаһар (Бовузи) тартқан күймеге отыруы туралы аңыздар да бар. Карр иньлун жұбын қытай қолаларындағы екі симметриялық айдаһардың Фукси мен Нюва сияқты біріккен бейнесімен салыстырады. Портер жер бетіндегі иньлунның құйрығын «су тасқыны суының ағып кетуіне мүмкіндік беретін арна тәрізді құрылымдардың картасын сызу үшін пайдаланады» деп түсіндіреді, бұл аспандық айдаһар Скорпионның құйрығы, ол «Сүт жолының екі тармаққа бөлінген жерінде орналасқан». Shiyiji 拾遺記 (4-ғасыр) Юйдің су тасқынын бақылау туралы мифті Төрт Символ тұрғысынан қайта баяндайды, атап айтқанда, Сары айдаһар немесе Көк айдаһар және Қара торғай. «Ю арналар жасау, суларды бұру және тауларды орнату үшін күшін жұмсады, сары айдаһар құйрығын алдымен сүйреп, ал қара торғай арналар салу үшін қолданылған көк қара сазды артқа сүйреп әкелді».
Visser mentions that texts like the Daoist Liexian Zhuan often record "flying dragons or ying lung drawing the cars of gods or holy men". Besides the Huainanzi (above) mentioning a pair of yinglong pulling the chariot of Fuxi and Nüwa, analogous examples include legends of Huangdi ascending to heaven on a dragon (Shiji) and Yu riding a carriage drawn by two flying dragons (Bowuzhi). Carr compares pairs of Yinglong with motifs on Chinese bronzes showing two symmetrical dragons intertwined like Fuxi and Nüwa. Porter interprets the tail of the terrestrial Yinglong, which "uses its tail to sketch on the land a map of channel like formations whereby the floodwaters were allowed to drain", as the tail of the celestial dragon Scorpius, which is "situated precisely where the Milky Way splits into two branches". The (4th century CE) Shiyiji 拾遺記 retells the Yu flood control myth in terms of the Four Symbols, namely, the Yellow Dragon or Azure Dragon and the Black Tortoise. "Yü exhausted his energy creating channels, diverting the waters and establishing mountains as the yellow dragon dragged its tail in front and the black turtle carried green black mud (used to build the channels) in back."
Жаңбыр айдаһарлары
Эберхард «Ин Лун туралы барлық дәстүрлер түсініксіз» деп жазды. Аңыз бойынша Инлонг айдаһары Юға су тасқынын бақылауға көмектескенмен, «Ю жиі айдаһарлардың мазасын көрді», оның ішінде су тасқыны құдайы Гонгонның министрі Сянлиу 相柳 ең белгілісі болды. Эберхард Сун Цзяидің Сянлиуді соқыр жылан ретінде анықтауына сүйене отырып, Инлонгтың да соқыр жылан болғандығын қорытындылайды:
Eberhard wrote that "All traditions about Ying lung are vague". Although the legendary Yinglong dragon helped Yu to control floods, "Yü was frequently bothered by dragons", most notably the flood deity Gonggong's minister Xiangliu 相柳. Eberhard, based on Sun Jiayi's identification of Xiangliu as an eel, concludes that Yinglong was an eel as well:
Эберхард Инлонг және Ю туралы мифтік элементтер «Ю мен оңтүстік мәдениеттерінің байланысын көрсетеді, бұл Ба мәдениетінің Ю мифтерінен өзгеше» деп қорытындылайды. Карр Чэнь Мендзяның Шан әулетінің жұмбақ сүйектерін зерттеуге негізделген болжамын келтіреді, онда Инлонг бастапқыда niqiu 泥鰍 «кіші балық»пен байланысты болған. Инлонг бейнелері ежелгі заманда жаңбыр шақыру рәсімдерінде қолданылған, Эберхардтың айтуынша, «ондағы ең маңызды жануар әрқашан саздан жасалған айдаһар болған». Инлонг құйрығымен жерде сызықтар салып, осылайша өзендерді жаратқан. Басқаша айтқанда, айдаһар су жолдарын жасады – барлық күріш егушілер үшін ең маңызды нәрсе.
Eberhard concludes that Yinglong and the mythic elements about Yu "testify to the connection between Yü and the cultures of the south, which differ from Yü myths of the Ba culture". Carr cites Chen Mengjia's hypothesis, based on studies of Shang dynasty oracle bones, that Yinglong was originally associated with the niqiu 泥鰍 "loach". Yinglong representations were anciently used in rain magic ceremonies, where Eberhard says "the most important animal is always a dragon made of clay". Besides controlling rain and drought, the Yinglong Responsive Dragon did something else: "With his tail he drew lines in the earth and thus created the rivers In other words, the dragon made the waterways – the most important thing for all cultivators of rice.