Кіріспе

Француз-бельгиялық математик Эжен Шарль Каталан (øʒɛn ʃaʁl katalɑ̃; 30 мамыр 1814 – 14 ақпан 1894) – үздіксіз бөлшектер, сипаттама геометриясы, сандар теориясы және комбинаторика салаларында жұмыс істеген француз және бельгиялық математик. Оның ең маңызды еңбектерінің қатарында: кеңістіктегі периодтық минималды бетті табу, атақты Каталанның болжамын айту (ол 2002 жылы дәлелденді) және комбинаторлық есепті шешу үшін Каталан сандарын енгізу жатыр.

Өмірбаян

Каталан 1814 жылы француз зергері Жозеф Каталанның жалғыз баласы ретінде Брюгге қаласында (қазіргі Бельгия, сол кезде Нидерланд Корольдігі ресми түрде құрылмағанмен голландиялық үкімшілік астында) дүниеге келді. 1825 жылы Парижге сапар шегіп, École Polytechnique-де математиканы оқыды, онда Жозеф Лиувиллмен танысты (1833). 1834 жылғы желтоқсанда саяси себептермен оның тобының көп бөлігімен бірге оқудан шығарылды; 1835 жылғы қаңтарда оқуын жалғастырып, сол жазда бітіріп, Châlons sur Marne қаласында оқытушылық қызметке кірісті. Каталан École Polytechnique-ге қайта оралып, Лиувиллдің көмегімен 1841 жылы математика ғылымында диплом алды. Одан кейін Шарль-Леген колледжінде суреттеу геометриясынан сабақ берді. Ол саяси белсенділікке қатысып, солшыл көзқарастарының нәтижесінде 1848 жылғы революцияға қатысты, бірақ қарқынды мансапқа ие болды және Францияның депутаттар палатасында да отырды. Кейін, 1849 жылы, француз полициясы Каталанның үйіне заңсыз оқу материалдары іздеу үшін келді, бірақ ештеңе таба алмады. 1865 жылы Лиеж университеті оны анализ кафедрасының профессоры етіп тағайындады. 1879 жылы Бельгияда ол журнал редакторы болды, онда 1873 жылы қабылдамаған Пол Жан Бушшоптың теориясын түсіндірме ретінде жариялады, Бушшопқа оның тым эмпириялық екенін хабарлады. 1883 жылы Бельгия ғылым академиясында сандар теориясы саласында жұмыс істеді. Ол Бельгияның Льеж қаласында, кафедра алған жерінде қайтыс болды.

Жұмыс

Ол жалғасқан бөлшектер, сипаттамалық геометрия, сандар теориясы және комбинаторика салаларында жұмыс істеді. Ол 1855 жылы ашқан ерекше бетке (кеңістіктегі периодтық минималды бетке) өзінің есімін берді. Осыған дейін, 1844 жылы жарияланған және 2002 жылы румын математигі Преда Михайлеску дәлелдеген атақты Катала́н болжамын ол айтқан еді. Комбинаторлық мәселені шешу үшін ол Катала́н сандарын енгізді.