Кіріспе

Рим генералы және императорлар Август пен Тиберийдің тұсында белсенді сенатор Публий Корнелий Долабелла (шамамен 10–28 ж.б.) – Принципат кезінде белсенді болған римдік сенатор. Ол 10 жылы Гай Юний Силанмен бірге консул болды. Долабелла 10 жылы Римдегі Долабелла аркасын (әлде бұрынғы Порта Каелимонтана) өз әріптесі Юний Силанмен бірге қайта жаңартуымен танымал. Кейін Нерон оны Кель тауына су құбыры үшін пайдаланды. 24 жылы он жылдық көтерілістен кейін тыныштандырылған деп есептелген Африка провинциясының (қазіргі Тунис) проконсулы болып тағайындалды. Бірақ жағдай одан мүлдем басқа болып шықты және Долабелла үлкен қысымға ұшырады. Долабелланың әскері алдыңғы проконсулдың әскерінің жартысына ғана жетсе де, ол тиімді стратегия ойлап тапты. Соңында ол көтерілісшілерді шайқасқа шақырып, олардың басшысы Такфаринасты өлтіріп, қақтығысты аяқтады. Одан кейін ол Тунис далаларын егістікке айналдырып, осы аймақты Римнің ғасырлар бойы басты азық-түлік өндіруші аймағына айналдырды.

Отбасы

Долабелла Корнелий руының патриций тармағының мүшесі болды. Тацит оның римдік саясаткер және генерал Публий Квинктилий Варустың және Публий Корнелий Долабелланың қарындасы Квинктилияның ұлы екенін айтады. Рональд Сайм «Август аристократиясы» атты кітабында оның әкесін б.з.д. 44 жылы консул болған Публий Корнелий Долабелламен, сондай-ақ Цицеронның күйеу баласымен теңестіреді. Ол кезде ол – Корнелий Долабелланың жалғыз сәйкес келетін тұлғасы болды. Алайда, Саймның кітабы жарық көргеннен кейін, Fasti Tauromenium-нің жаңа фрагменті табылды, ол тағы бір Долабелланың бар екенін растайды: б.з.д. 35 жылы консул болған Публий Корнелий Долабелла. Патрик Танси б.з.д. 35 жылы консулды, 10 жылы консулдың әкесі деп санауға негіз болатын бірнеше аргумент келтіреді. Франк Бёрр Марш б.з.д. 44 жылы консулдың 10 жылы консулдың атасы болғанын айтады. Долабелла Сулпиция Галбиллаға үйленді, олардың ұлы 55 жылы консул болған Публий Корнелий Долабелла болды.

Өмірбаян

Долабелла 10 қаңтардан 10 маусымға дейін Гай Юний Силанмен бірге консул қызметін атқарды. Консулдық қызметін атқарып жүрген кезінде Корнелий Долабелла екі римдік діни орденіне қабылданды: Септемвири Эпулоны, ежелгі Римнің ең беделді төрт діни орденінің бірі, және Содалес Титенсистің кіші ордені. 14 жылы император Август қайтыс болғанда Долабелла Далмацияның губернаторы болды. Августтың ізбасары Тиберий, әдеттегідей, Долабелланың өкілеттігін аяқтау мерзімін 19 немесе 20 жылға дейін ықшамдады; Далмацияның келесі губернаторы, Луций Волюзий Сатурнин, Тиберий 37 жылы қайтыс болғанға дейін лауазымында күтіп отырды. Римге оралғаннан кейін Долабелла Тиберий қабылдамаған екі рет аса жалтақ ұсыныс жасады. Біріншісі 21 жылы, Гай Силий Юлий Флорус және эдуандық Юлий Сакровир бастаған галлдық қарыздардың көтерілісін басып құйттағаннан кейін болды. Долабелла Тиберийдің Кампаниядан оралып, жеңісі үшін Римге салтанатты түрде кіруін ұсынды. Тиберий бұл ұсынысты ашулы хатпен қабылдамады, өзінің даңқы жеткіліксіз емес екенін және Рим маңындағы аймақты аралаудың мәнсіз құрметін іздемейтінін мәлімдеді. Екіншісі келесі жылы, оның консулдықтағы әріптесі Юний Силан мемлекеттік қылмыс үшін сотталғанда болды. Долабелла Тиберийді судья етіп, провинциялық билердің моральдық келбетін тексеруді ұсынды. Тиберий бұл ұсынысты қабылдамады, себебі әрбір жазадан бұрын қылмыс болуы керек.

Африка

Долабеллаға 23-24 жылдары Африканың проконсулдық басшылығы тапсырылды. Бұрынғы проконсул Тиберийдің Преториандық гвардиясының қолбасшысы және сенімді оң қолы Сейанның інісі Блез болған. Оның басты мәселесі – нумидиялық бербер және рим әскерінен дезертирлеген Такфарин бастаған 10 жылдық көтеріліспен күресу еді. Блез 22 жылы Такфариннің бауырын тұтқынға алғанда өзінің ең үлкен жетістігіне қол жеткізді. Тиберий бұл соғыстың аяқталғанын қабылдады. Ол Блезге императордың «жеңімпаз генерал» деген құрметті атағын берді, бұл атақ императорлық үйден тыс адамға соңғы рет берілді және Такфаринды жеңгені үшін үшінші марапат болды. 23 жылы Римге оралғанда, оған да жеңіс құрметі көрсетілді. Император Африкадан IX Испан легионының кері қайтарылуын бұйырды, оның енді қажет емес екеніне сенімді болды. Такфаринға Гарамэнт патшасы да «жасырын» көмек көрсетті, ол ресми түрде Риммен одақтас болса да, Такфаринның тонауларынан үлкен пайда алып, оның жауынгерлерінің көп бөлігінің көтерілісшілерге қосылуына кедері келтірмеді. Төтенше жағдайды ескере отырып, Долабелла 9-шы легионның кетуін кейінге қалдыруға құқылы болған еді. Алайда, ол Тиберийге Африкадағы жағдайдың шындығын айтуға батыл болмады. 24 жылғы науқан басталған кезде Такфарин римдік Тхубускум (Химаса, Алжир немесе Тебурсук, Тунис) бекінісін қоршауға алуға жеткілікті күшті екенін сезінді. Долабелла барлық қолдағы әскерін жинап, қоршауды бұзуға асықты. Әдеттегідей, нумидиялықтар римдік жаяу әскерінің шабуылына төтеп бере алмады және алғашқы шабуылда жеңілді; олар Мавританияға қарай батысқа қашты. Долабелла енді Такфаринды іздеуге бар күшін жұмсады, өйткені оның басшысы жойылмаса, көтеріліс ешқашан аяқталмайтыны анық болды. Проконсул Такфаринның паналаған Птолемейден көмек сұрады, ол оған адал болған мавр аттыларының көп санын берді. Осылайша күшейтілген Долабелла әскерін төрт бөлімге бөліп, мүмкіндігінше көп аумақты қамту үшін, одақтас атты әскері барлаушы ретінде әрекет ете отырып, негізгі колонналар арасында қиылысып алға жылжыды. Бұл тактика көп ұзамай нәтижесін берді, өйткені Такфаринның адамдары бұрын өртеп жіберген Аузеяның жартылай қираған бекінісіне жақын лагерь құрғаны туралы маңызды ақпарат алынды. Рим провинциясының батысында орналасқан бұл жерді кең орман қоршап тұрды. Такфарин римдіктер оның орнын таба алмайды деп ойлаған сияқты, өйткені ол орманға күзетшілерді орналастырмады. Долабелла дереу жеңіл қаруланған жаяу әскер мен нумидиялық атты әскерінен шабуыл жасағы жіберді. Олар таңертеңгі қараңғылық пен орманның жасырындығында Такфариннің лагеріне жақындады. Таң атқанда римдіктер толық жауынгерлік құралыммен лагерге шабуыл жасады, ал ұйымдастырылмаған нумидиялықтар қаруларын жинап, аттарын іздеуге асықты. Бұл толыққанды күйзеліс римдіктердің жылдар бойы көрген қорлықтан кейінгі кек алу құмарлығынан қанды соғысқа әкелді. Рим жүзбасылары қатаң бұйрық бойынша өз әскерлерін Такфариннің өзіне қарсы бағыттады. Такфарин мен оның жанындағылар көп ұзамай көпшілікпен қоршалып, қатал шайқаста оның күзетшілері өлтіріліп, ұлы тұтқынға алынды. Такфарин қашу мүмкін еместігін түсінген соң, өзін шабуылдаушылардың найзаларына тіккен. Такфариннің өлімі мұсуламилердің римдіктердің дәстүрлі жайылымдық жерлерін басып алуын тоқтату үмітін жойды. Долабелла Такфариннің өлімінен кейін бірден бүкіл платоны салыққа алу мақсатымен тіркеуді бастады және 29 немесе 30 жылға дейін аяқтады, бұл туралы римдік геодезистер орнатқан тас белгілер куәлік етеді, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. Геодезистер провинцияның оңтүстік шекарасындағы Чотт-эль-Жеридке дейін жетті. Аймақ негізінен астық өндіруге айналды, ал мұсуламилер мен басқа тайпалар бұрынғы жайылымдық жерлерінен толығымен шығарылды.

Кейінгі өмірі

Тацит өзінің "Анналы" кітабында Долабелланы тағы екі рет еске алады. 28 жылы Долабелла өзінің туысы Публий Квинктилий Варустың ісін қудалауға қатысты. Бірақ бұл мемлекеттік құпияға қатысты қылмыс немесе қадір-қасиетке қарсы әрекет болған болуы мүмкін. Істің нәтижесі белгісіз, бірақ оның отбасы тарихтан жоғалғаны Варус сотталған немесе өз-өзіне қол жұмсаған болуы ықтимал. Долабелланың қайтыс болған күні жазылмаған.