Кіріспе

Жастар жұмысының тарихы 18-шы ғасырдағы Өнеркәсіптік революцияның тууына дейін жетеді. Осы кезде жас жігіттер алғаш рет өз үйлері мен қолөнер шеберханаларын тастап, ірі қалаларға қоныс аударды. Бұл қоныс аударудың нәтижесінде қалалық аймақтарда жастар мәдениеті пайда болды, ал жергілікті тұрғындар оған жауап ретінде белсенділік танытты.

1844 1900 жыл

1844 жылы жастардың қажеттіліктерін қанағаттандыруды ғана мақсат еткен алғашқы ұйым құрылды. YMCA-ны Джордж Уильямс құрды. Уильямс Лондондық болған және оның мақсаты – айналасындағы жас жігіттердің рухани, эмоционалдық және физикалық қажеттіліктерін қанағаттандыратын ұйым құру еді. Уильямстың жұмысы негізінен Лондон көшелерінде миссионерлер арқылы жүзеге асырылды, бірақ алғашқы жатақхана көп ұзамай құрылды. Дегенмен, жас әйелдермен жұмыс істеу бұрынғыдан кем маңызды деп есептелді, себебі жас әйелдердің қажеттіліктері үй шаруасына байланысты деп саналды, ал олардың қамтамасыз етілуі үйде деп есептелді. Бұл 1878 жылы жастармен жұмыс істеу саласындағы пионер Мод Стэнли Лондонның «Бес Диалс» айманындағы жас әйелдермен жұмыс істей бастағанда өзгерді. Ол «Қыздар клубы» одағын құрды. Сол ғасырдың соңында, 1883 жылы Уильям Александр Смит «Жігіттер бригадасын» құрды. Ол мұғалім болды және 1844 жылы Уильямс сияқты, оның мақсаты – өзімен жұмыс істеген жас жігіттердің қажеттіліктерін қамтамасыз ету еді. Оның ұйымы YMCA-ға қарағанда әскери салт-дәстүрлерге көбірек негізделген, бірақ ол да негізінен христиандық ұйым болды. 1896 жылы Лили Монтегю Лондонның шығыс бөлігіндегі Шығыс Еуропалық отбасылардан келген жас еврейлермен байланысып, «Балалар синагогасы қызметі» деп аталатын ұйым құрды. Монтегю «Қыздар клубтарының ұлттық ұйымының» (қазіргі «Ұлыбритания Жастары») негізін қалаушылардың бірі болды және еврей жастарымен жұмыстың дамуында маңызды рөл атқарды.

1900-1950 жылдар

1902 жылы АҚШ-та Эрнест Томпсон Сетон «Удкрафт үндістері» ұйымын құрды. Атауына қарамастан, бұл бағдарлама үнді емес балаларға арналған еді. Бастапқыда ұйым тек ұлдардан тұрды, бірақ кейін қыздар да қабылданды. Сетон Коннектикут штатындағы өзінің қаласындағы балаларды сыртқы «Woodcraft» – орман өмірінің білімі мен дағдыларына үйретті және ұйымның терминологиясы мен құрылымының көп бөлігі сол дәуірде кең таралған американдықтар туралы бұрыс түсініктерге негізделген. Бұл бағдарлама халықаралық деңгейде «Вудкрафт» қозғалысына айналып, оның көптеген бағдарламалары бүгінге дейін сақталған. Сетонның «Вудкрафт» жобасы кейінгі жастар бағдарламалары мен ұйымдарына, әсіресе скаут қозғалысына зор әсер етті. 1907 жылы Роберт Баден-Пауэлл өзінің «Скаутингке көмек» кітабының сәттілігінен кейін скаутингтің негізін қалады. Бұл ұйымға оның Екінші Бур соғысындағы (1899–1902) Мафекинг қамалындағы тәжірибесі ықпал етті. Смиттың жігіттер бригадасы сияқты, бұл ұйым да әскери үлгідегі форма кигізіп, униформаланған, бірақ содан бері қозғалыс өте көп өзгерді. Ұлыбританияда жастар жұмысы алғаш рет Лондон көшелерінен шығарылды, өйткені скаутинг ұлттық (және көп ұзамай халықаралық) ұйымға айналды. Бір жыл өткен соң, 1908 жылы Чарльз Расселл Манчестердің мұқтаж аудандарындағы көшедегі жас жігіттермен жұмыс істей бастады, нәтижесінде ұлдар клубтарының ұлттық қауымдастығы құрылды. 1910 жылы Баден-Пауэлл өзінің әпкесі Агнес көмегімен «Girl Guides» (кейін АҚШ-та «Girl Scouts») ұйымын құрды. Мұның себебі жас әйелдер скаут жетекшілерінен ұйымға қосылуға рұқсат сұрады, ал Баден-Пауэлл оған жауап берді, бірақ ол бір скаут отрядында қыздар мен ұлдардың болуы екі топ үшін де қажетсіз алаңдату тудырады деп ойлады. Скаутингтің дамуымен бірге Канадада «TUXIS» қозғалысы құрылды. Бастапқыда YMCA арқылы әзірленген, кейіннен «Boys' Work Board» басқарған «TUXIS» бағдарламасы 15-17 жастағы жігіттерге арналған. Бұл бағдарлама христиандық құндылықтарға, көшбасшылыққа, табиғатқа және кемпингке баса назар аударды. «Boys' Work Board» сондай-ақ 12-14 жастағы жігіттерге арналған «Trail Rangers» бағдарламасын құрды. Қыздар үшін де «Canadian Girls in Training (CGIT)» деп аталатын параллель бағдарлама құрылды. ХХ ғасырдың соңында жастар ұйымдарына мүше емес жастардың санына байланысты алаңдаушылық туды. Бұл 1941 жылы Ұлыбританиядағы барлық жастарды тіркеуге жасалған алғашқы (сәтті болмаған) әрекетке әкелді. Келесі тәсілді 1944 жылы өнер қайырманы Мари Панетт жасады. Ол Лондон көшелеріне шығып, соғыстан қираған қаланың аймақтарындағы денсаулық, отбасылық дағдарыс және кедейлік сияқты мәселелерді шешуге кірісті. Ол өзінің базасы ретінде пайдаланылмаған әуе шабуылынан қорғаныс қорғанысын пайдаланды. Оның мақсаты – жақсы қоғам үшін жақсы, тәуелсіз азаматтарды тәрбиелеу. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көшбасшылар үшінші дүниежүзілік соғыстың алдын алу стратегияларын іздестірді, ол ядролық бомбалармен жүргізіліп, адамзатты жоятын еді. Осы стратегиялардың бірі – бүкіл әлемде жастар ұйымдарын құру және ортақ қызығушылықтары бар жастарды жастар алмасу бағдарламаларына қатыстыру болды. Мұндай іс-шараларда әртүрлі елдер мен мәдениеттерден келген жастар бір-бірімен танысып, конструктивті іс-шараларға қатысып, өздерінің қоғамдарына оң тәжірибелерді әкелуге мүмкіндік алды. Бұл жасөспірімдер мен жастар ересек болғанда жауапты лауазымдарға ие болып, дағдарыс жағдайында бұл азаматтық желі соғысқа шақырушы сөздерге, өтірікке және дезинформацияға қарсы тұрады деп үміттенді. Осылайша, мысалы, 1956 жылы ЮНЕСКО-ның IUCN – Табиғатты және табиғи ресурстарды сақтау жөніндегі халықаралық одағы – кейіннен Дүниежүзілік табиғатты сақтау одағы деп аталды, жастар бөлімін құрды, IYF – Табиғатты зерттеу және сақтау жөніндегі халықаралық жастар федерациясы – қоршаған ортаны зерттеу және сақтау жөніндегі халықаралық жастар федерациясы деп қайта аталды. 1983 жылы, үлкен жетістіктерге байланысты, аймақтық филиалдар құрылды, мысалы, Еуропалық филиал YEE=Youth Environment Europe.

1950 2000 жыл

1959 жылға қарай, жасөспірімдердің тәртіпсіздігі туралы баспасөзде кең тараған алаңдаушылық британ үкіметін жастардың қажеттіліктерін қанағаттандыру бойынша ұлттық деңгейде шаралар қабылдауға итермеледі. 1960 жылы «Албемарл» есебі жарияланды, онда жергілікті билік органдары жастарға арналған сыныптан тыс шараларды ұйымдастыруға жауапкершілік алуы тиіс екені көрсетілді. Осының нәтижесінде жастар қызметінің мемлекеттік секторı құрылды. Алғаш рет жастар орталықтары мен толық уақытты жастар жұмыскерлері бүкіл Ұлыбритания бойынша пайда болды. Бес жыл өткен соң, Ұлттық жастар клубтары қауымдастығы (қазіргі Ұлыбритания жастары) «Байланысы жоқтар» деген есеп жариялады, онда елдің түкпір-түкпірінде жүріп жатқан тәжірибелік көше жобалары туралы айтылды. Есепте елдің кейбір аймақтарында жастар орталықтары жеткіліксіз екендігі, себебі жастар әлі де мүше болмай шығып жатқандықтан, одан да көп нәрсе қажеттігі көрсетілді және ондаған мың данасы сатылды.

2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2001 жылы "Жастар жұмысын өзгерту" атты үкіметтік баяндамада алғаш рет барлық жергілікті өкімет органдарының өз аймақтарында бағытталған жастар жұмысы шараларын ұйымдастыру бойынша заңдық міндеттілігі баяндалды. 2003 жылы жарияланған, 2001 жылғы халық санауы мәліметтеріне сүйенген мақсаттар, көптеген жергілікті билік органдарына сапалы қызметтерді құруға қажетті серпіліс берді.