Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нормандиядағы субпрефектура және коммуна, Франция.
Канададағы қала.
Subprefecture and commune in Normandy, France
the town in Canada
Лизио (lizjø) – Францияның солтүстік-батысындағы Нормандия аймағындағы Кальвадос департаментіндегі коммуна. Ол Pays d'Auge аймағының астанасы, бұл аймақ аңғарлармен және тік қоршаулы егістік жерлермен ерекшеленеді.
Lisieux (lizjø) is a commune in the Calvados department in the Normandy region in northwestern France. It is the capital of the Pays d'Auge area, which is characterised by valleys and hedged farmland.
Атауы
Қаланың атауы Noviomagus Lexoviorum ("Лексовидің Новиомагусы") деген сөзден шыққан. Қала бастапқыда кельт тілінде Novio Magos ("Жаңа дала", "Жаңа базар") деп аталған, бұл латын тілінде Noviomagus деп латыншаландырылған. Дегенмен, осы сияқты аталған көптеген қалалар болғандықтан, осы қаланың қайда орналасқандығын нақтылау қажет болды. Жергілікті француз атауы Lexoviens те латын тілінен туындаған.
The name of the town derives from the Noviomagus Lexoviorum ("Noviomagus of the Lexovii"). The town was originally known in Celtic as Novio Magos ("New Field", "New Market"), which was Latinized as Noviomagus. Owing to the large number of similarly named cities, however, it was necessary to specify where this one was located. The local French demonym Lexoviens derives from the Latin as well.
Ежелгі дәуір
Лизио Лексовилердің астанасы болған. Цезарь өзінің «Галлия соғысы туралы түсініктемелер» еңбегінде галл оппидумын атап көрсетеді. Оппидум – бұл кельт қалаларына берілетін атау, олар көбінесе төбелерде орналасқан. Оппидумның орны қаланың оңтүстік-батысындағы «Ле Кастельер» деп аталатын жерге анықталды. Дегенмен, Галло-рим қаласы шындығында бүгінгі Лизио орналасқан жерде болған.
Lisieux was the capital of the Lexovii. In his work, Commentaries on the Gallic War, Caesar mentions a Gallic oppidum, a term which refers to Celtic towns located on the tops of hills. The oppidum has been pinpointed to a place referred to as le Castellier, located to the southwest of the town. However the Gallo Roman city was in fact located where Lisieux is to be found today.
Орта ғасырлар
Лизио орта ғасырларда маңызды билік орталығы болған. Лизие епископтығы 12 ғасырға қарай Ож аймағының көп бөлігін бақылап тұрды. Генрих II мен Аквитаниялық Элеонора 1152 жылы Лизиода үйленген деп саналады, және қала содан кейін бірнеше ғасыр бойы қуатты болып қала берді, бірақ 14 ғасырда оба, соғыс және одан туындаған аштық Лизионы қиратты және оның ықпалын азайтты. Жанна д'Арктің бас судьясы Пьер Кошон Жаннаның өлімінен кейін Лизие епископы болды және собордың Әйелдер капелласында (Lady Chapel) жерленген.
Lisieux was an important center of power in medieval times. The bishopric of Lisieux controlled most of the Pays d'Auge by the 12th century. King Henry II and Eleanor of Aquitaine are thought to have married at Lisieux in 1152, and the town remained powerful for several centuries afterwards, until, in the 14th century, the triple scourges of the Plague, war and resulting famine devastated Lisieux and reduced its influence. The main judge of Joan of Arc, Pierre Cauchon, became a bishop of Lisieux after Joan's death, and is buried in the Lady Chapel of the cathedral.
Оқиғалар
4 ғасыр: Лизийоға отбасыларымен қоныстанған германдық лаэтилер, Рим армиясының көмекшілері. Олардың қабірлері "Мишель" некрополінде табылған, олардың кейбіреулерінде Солтүстік Германияға тән артефакттар бар. 1432 ж. Руандағы Жанна д'Арк сотының бас судьясы Пьер Кошон Лизие епископы болды. Ол собордың жанындағы капелланың құрылысын тапсырды, онда ол қазір жерленген. 1590 ж. Сегізінші дін соғысы кезінде Генрих IV өз патшалығын қайтарып алу үшін күреске түсті. Ол Лизийоға келгенде, гарнизон қаладан қашқаннан кейін, күш қолданбай қаланы басып алды. 1897 ж. Киелі Жүздің Бала Исаның қарындасы Тереза Лизийодағы кармелит монастырында қайтыс болды. 1925 жылы ол "Лизиедегі Әулие Тереза" деп қадірленді. 1907 ж. Пол Корну басқарған алғашқы тікұшақ ұшуы орын алды. 1937 ж. Папаның өкілі және болашақ Папа Пий XII Евгений Пачелли Лизийоға сапар жасады. 1944 жылдың 6-7 маусымы: Одақтастардың бомбалауынан 800 адам қаза тауып, қаланың үштен екі бөлігі қирады. 1944 жылдың 23 тамызы: Одақтас әскерлері қаланы азат етті. 1960 ж. Лизио Сен-Жак коммунасымен бірікті. 1980 жылдың 2 маусымы: Рим папасы Иоанн Павел II Лизийоға келді.
4th century: Presence of the Germanic laeti, auxiliaries of the Roman Army, who settled in Lisieux with their families. Their graves have been discovered in the “Michelet” necropolis, some of which contain artefacts typical of northern Germania. 1432: Pierre Cauchon, the supreme judge during the trial of Joan of Arc at Rouen became the bishop of Lisieux. He commissioned the building of the side chapel of the cathedral, in which he is now buried. 1590: During the Eighth War of Religion, Henri IV had to fight to win back his kingdom. When he arrived at Lisieux he took the town without force, after the garrison had fled the town. 1897: Sister Thérèse of the Child Jesus of the Holy Face, died in the Carmelite monastery at Lisieux. In 1925, she would be canonized as "St. Thérèse of Lisieux". 1907: The first helicopter flight, piloted by Paul Cornu. 1937: Monseigneur Eugenio Pacelli, papal legate and future Pope Pius XII, visited Lisieux. 6/7 June 1944: An Allied bombardment killed 800 people and destroyed two thirds of the town. 23 August 1944: Liberation by the Allied troops. 1960: Lisieux merged with the Saint Jacques commune. 2 June 1980: Pope John Paul II visited Lisieux.
География
Лизио Тук өзенінің және оның көптеген салаларының – Орбике, Сирьё және Грендейн өзендерінің тоғысында орналасқан. Қала Ож аймағының ортасында жатыр және оның астанасы болып табылады. Сондықтан Лизио Нормандияға тән тік қоршаулы егістік алқаптармен қоршалған, онда мал шаруашылығы (көбінесе сүт сиырлары) және алма өсіру дамыған (одан сидр және кальвадос жасалады, сонымен қатар поммо да өндіріледі).
Lisieux is situated on the confluence of the river Touques and many of its tributaries: the rivers Orbiquet, Cirieux and Graindain. The town is in the heart of the Pays d'Auge, of which it is the capital. Lisieux is therefore surrounded by Normandy's typical hedged farmland, where there is a mix of livestock farming (mostly milk cows) and cider apple cultivation (from which cider and calvados are made, not forgetting pommeau).
Көлік
Лизие қаласында 6 бағыты бар Lexobus деп аталатын автобус желісі қызмет көрсетеді. Қала сонымен қатар автобустар желісі арқылы айналасындағы қалалар мен ауылдармен байланысты; Bus Verts du Calvados. Басты теміржол станциясы – Лизие станциясы, ол Париж-Шербург және Париж-Трувиль/Деувиль бағыттары арасындағы түйіскен станция болып табылады, TER Normandie бағыттарындағы Transport express régional (аймақтық экспресс) пойыздарымен қызмет көрсетеді. Бұл станция Анри Вернеуйлдің "Un singe en hiver" фильмінде көрсетілген. Деувильге қарай тағы бір станция бар: Le Grand Jardin станциясы. Автокөлікпен қалаға жету үшін Парижден Шербургке дейін шығыстан батысқа қарай өтетін D613 (бұрынғы ұлттық 13-ші тас жол) қаладан өтеді. Лизиеге қызмет ететін екінші маңызды жол – D579 тас жолы, ол солтүстікке Деувильге, ал оңтүстікке Орна департаментіне жетелейді. Лизие 1990 жылдары салынған айналма жолдың арқасында тиімділікке ие, ол қаланың оңтүстігінен өтеді және қала орталығындағы, әсіресе Сент-Анна бульварындағы қозғалысты жеңілдетеді.
The town of Lisieux is served by a bus network called Lexobus, with 6 routes. The town is also linked to surrounding towns and villages by a network of buses; Bus Verts du Calvados. The main railway station, Lisieux station, which is the connecting station between the Paris Cherbourg and Paris Trouville/Deauville main lines, is served by Transport express régional (regional express) trains on the TER Normandie routes. The station appeared in the film Un singe en hiver by Henri Verneuil. There is another station on the line to Deauville: Le Grand Jardin station. To reach the town by car, the D613 (formerly route nationale 13) from Paris to Cherbourg crosses the town from east to west. The second main road serving Lisieux is the D579, leading to Deauville to the north and the department of Orne to the south. Lisieux benefits from a bypass, built in the 1990s, running to the south of the town, easing traffic in the town centre, particularly on boulevard Sainte Anne.
Дін
Орта ғасырлардан бері Лизие Руан шіркеулік провинциясының құзыретіне бағынатын Нормандияның жеті Рим-католик дін аймағының бірінің орталығы болды. 1801 жылы епископтық таратылып, 1855 жылы "Байе және Лизие" деген жаңа атаумен Бае епископтығымен қайта біріктірілді. Лизие епископтарының ең белгілісі – Пьер Кошон, ол Жанна д’Арктің сот процесінде шешуші рөл атқарды. Ол Лизие соборында жерленген. Жақын жердегі кармелит монастырында өмір сүрген Киелі Тереза, сондай-ақ Бала Исаның Киелі Терезасы деп танылатын Киелі Терезаға деген құрмет Лизиені Франциядағы Пиренейдегі Лурд қаласынан кейінгі екінші маңызды қасиетті орынға айналдырды. Киелі Тереза де Лизие 1897 жылы қайтыс болды, 1925 жылы қасиетті деп жарияланды және 1997 жылы Папа Иоанн Павел II оны шіркеу докторы деп атады.
Since the Middle Ages Lisieux has been the seat of one of the seven Roman Catholic dioceses of Normandy under the jurisdiction of the ecclesiastical province of Rouen. The bishopric was abolished in 1801 before being recreated and merged with that of Bayeux in 1855, under the new name of "Bayeux and Lisieux". The best known of the Bishops of Lisieux is Pierre Cauchon, who had a decisive influence during the trial of Joan of Arc. He is buried in Lisieux Cathedral. Devotion to Sainte Thérèse also known as St. Teresa of the Child Jesus who lived in the nearby Carmelite convent has made Lisieux France's second most important site of pilgrimage, after the Pyrenean town of Lourdes. Sainte Thérèse de Lisieux died in 1897, she was canonized in 1925 and named a doctor of the church by Pope John Paul II in 1997.
Халық саны
2017 жылғы деректер бойынша Лисье халқы тұрғысынан Кальвадостың Каен және Эрувил Сен-Клерден кейін үшінші ірі коммунасы болып табылады. Оның 55 168 тұрғыны бар функционалдық қалалық аймағы департаментте Каеннен кейін екінші орында тұрады. Лисье тұрғындары Лексовиендер деп аталады.
as of 2017, Lisieux is Calvados' third largest commune in terms of population, after Caen and Hérouville Saint Clair. Its functional urban area of 55,168 inhabitants is the second largest of the department, after Caen. The inhabitants of Lisieux are known as Lexoviens.
Көрікті жерлер
1944 жылы қаланың шамамен 60 пайызы қиратылғандықтан, ескерткіштердің көп бөлігі сақталмады.
About 60 percent of the town was destroyed in 1944, so few of the monuments have been preserved.
Сент-Тереза де Лизе базиликасы
Сент-Тереза-де-Лизье базиликасы 1923 жылы мақұлданған және 1925 жылы қасиетті деп жарияланған Сент-Тереза-де-Лизье құрметіне салынды. Ол, өмірін өткізіп, қайтыс болған қалада жаңа әулиені құрметтеу үшін көбірек келіп зыярат ететін паломниктер үшін салынған.
The Basilica of Sainte Thérèse de Lisieux was constructed in honour of Sainte Thérèse de Lisieux, who was beatified in 1923 and canonized in 1925. It was built for pilgrims who came in increasing numbers to venerate the new saint in the town where she had lived and died.
Лизеудің кармелі
Кармельдің немесе Тереза өмір сүрген монастырдың шіркеуі мен сыртқы жағын аралауға болады, бірақ ғимараттың қалған бөлігі келушілерге жабық.
It is possible to visit the chapel and exterior of the Carmel or monastery where Thérèse lived, but the remainder of the building is closed to visitors.
Сен-Жермен-де-Ливет сарайы
Атауынан көрінетіндей, Сен-Жермен-де-Ливе сарайы Сен-Жермен-де-Ливе коммунасында орналасқан. Ол 19 ғасырға жататын ауыл шіркеуінің қарсы бетінде орналасқан. Сарай 1958 жылдан бері Лизио қаласының меншігінде, оны Ризенер отбасы сыйға берген. Архитектуралық тұрғыдан алғанда, сарай 15 ғасырдан қалған жартылай ағаштан салынған үйден және 16 ғасырдың соңындағы Pré d'Auge аймағынан келген шыны кірпіш пен тастан тұрғызылған ғимараттан құралған. Сарай ортағасырлық және Ренессанс элементтерін үйлестіреді және су қоршауымен (қорғанмен) және тауыс бағымен қоршалған.
As its name indicates, the Château de Saint Germain de Livet is situated in the commune of Saint Germain de Livet. It is to be found opposite the village church which dates from the 19th century. The château has been owned by the town of Lisieux since 1958 when it was donated by the Riesener family. From an architectural point of view the château comprises a half timbered manor dating from the 15th century and a glazed brick and stone building from the Pré d'Auge dating from the end of the 16th century. The chateau combines medieval and Renaissance elements and is surrounded by a moat and a peacock garden.
Лизие соборы
Лизие соборы (Cathédrale Saint Pierre) – 1944 жылы одақтастардың бомбалауынан зардап көрмеген сирек ескерткіш. Собор 6 ғасырдан бері сақталғанмен, қазіргі ғимарат 1160 және 1230 жылдар аралығында Арнуль епискобымен салынған болуы керек. Сәулетші бастапқыда төрт бөлікті қабырғалы күмбездер мен ұшатын тіреулерді жобалап, осылайша Нормандияның алғашқы готикалық құрылыстарының бірін жасады. Неф өте қарапайым және Иль-де-Франс готикалық стилінен шабыттанған, ал ғимараттың ең соңғы бөліктері 18 ғасырда нормандық стилде салынған (апсида, фонарь мұнарасы және батыс фасады). Генри Плантагенет, Анжу графы, Нормандия герцогы және болашақ Англия королі 1152 жылы осы соборда Элеонора Аквитаниялыққа үйленді деген қате пікір бар; олар Пуатье соборында үйленген. Жанна д'Арк ісіне қатысқан Пьер Кошон 1432 жылы Лизие епископы болып тағайындалды және осы жерде жерленген.
Lisieux Cathedral (Cathédrale Saint Pierre) is a rare monument which survived the 1944 allied bombardment. Even though the cathedral has been around since the 6th century, the church of today must have been constructed between 1160 and 1230 by Bishop Arnoul. From the outset, the architect designed quadripartite rib vaults and flying buttresses, making it one of Normandy's first Gothic buildings. The nave is fairly austere and is inspired by the Gothic style of the Île de France, whereas the most recent parts of the building were constructed in the 18th century (the chevet, the lantern tower and the western façade) in Norman style. It is wrongly claimed that Henry Plantagenet, Count of Anjou, Duke of Normandy and future king of England, married Eleanor of Aquitaine at the cathedral in 1152; they married in Poitiers Cathedral. Having been involved in the trial of Joan of Arc, Pierre Cauchon was named as Bishop of Lisieux in 1432 and is buried there.
Қалалық әкімдік
Қала әкімдігі ғимараты (XVIII ғасыр) бұрын жекеменшік үй болған.
The town hall (18th century) was formerly a private residence.
Епископтың бақшасы
Бұрынғы епископ резиденциясының француздық формальды бағы, Андре ле Нотр салған, 1837 жылы қайта жаңартылған.
French formal garden of the former Bishop's residence, designed by Andre le Notre, recreated in 1837.