Белгілері мен симптомдары

Шамамен 80% ірі кірпікшелі дискинезиямен (ИКД) ауыратын адамдар туғаннан кейін бір күн ішінде тыныс алу проблемаларын бастан кешіреді. Көптеген науқастарда өкпе бөлігі құлайды және қандағы оттегі деңгейі соншалық төмендейді ki, қосымша оттегімен емдеу қажет болады. Кірпікшелердің жұмысын бұзудың негізгі салдары – өкпеден шырыштың шығарылуының төмендеуі немесе тоқтауы, сондай-ақ синусит, бронхит, пневмония және ортаңғы құлақтың қабынуы сияқты созылмалы рецидивті тыныс алу инфекцияларына бейімділік. Тыныс алу жүйесінің прогрессивті зақымдануы жиі кездеседі, оның ішінде балалық шақта басталатын прогрессивті бронхоэктаз және синустық ауру (кейде ересектерде ауырға айналады). Дегенмен, ерекше белгілері мен симптомдарына қарамастан, диагнозты ерте қою жиі мүмкін болмайды. Еркектерде сперматозоидтардың қозғалмауы сүйексіздікке алып келуі мүмкін, бірақ in vitro ұрықтандыру арқылы жүкті болуға болады, сонымен қатар сперматозоидтардың қозғала алатын жағдайлары да тіркелген. Сондай-ақ, сынақтар Kartagener синдромы бар әйелдерде жұмыртқа түтікшесінің дисфункциясынан туындаған сүйексіздіктің айқын төмендеуін көрсетті. Көптеген науқастар есту қабілетін жоғалтады және миринготомиялық түтікшелер немесе шұңғырлар енгізілгенде әртүрлі реакция көрсететін ортаңғы құлақтың қабынуының белгілерін көрсетеді. Кейбір пациенттерде иіс сезу қабілеті нашарлайды, бұл синустарда шырыш өндірісінің жоғарылауымен байланысты деп есептеледі (бірақ басқалары иіс және дәм сезу қабілеті қалыпты немесе тіпті күшейгенін хабарлайды). Аурудың клиникалық прогрессиясы әртүрлі болады, ал ауыр жағдайларда өкпе трансплантациясы қажет болуы мүмкін. Инфекцияға бейімділікті ерте диагноз қою арқылы айтарлықтай азайтуға болады. Әртүрлі кеуде физиотерапиясының әдістерімен емдеу өкпе инфекциясының жиілігін азайтуға және бронхоэктаздың прогрессиясын айтарлықтай баяулатуға көмектеседі. Синустық ауруды ерте жастан бастап белсенді емдеу ұзақ мерзімді синустық зақымдануды баяулатуға көмектеседі деп есептеледі (бірақ бұл әлі толыққанды дәлелденбеген). Шырыштың шығарылуын жақсартуға, тыныс алу инфекцияларының алдын алуға және бактериялық суперинфекцияларды емдеуге бағытталған белсенді шаралар өкпе ауруының прогрессиясын баяулатуға көмектеседі. Болжам бойынша, бұл ауру 7500 адамға шамамен 1 рет кездеседі, және олар шамамен 250 ақуыздан тұрады. ИКД-мен ауыратын адамдардың шамамен 38%-ы сыртқы және/немесе ішкі динеин қолдарындағы ақуыздарға әсер ететін ультрақұрылымдық ақауларға ие, олар кірпікшелерге қозғалу қабілетін береді. Ішкі динеин қолдарындағы ақуыздарды немесе кірпікшелердің басқа құрылымдарындағы (радиальды спицалар, орталық аппарат және т.б.) ақуыздарды кодтайтын гендерді анықтау үшін халықаралық күш-жігер жұмсалуда. OMIM типі Ген Локус CILD1 DNAI1 9p21 p13 CILD2 ? 19q13.3 qter CILD3 DNAH5 5p CILD4 ? 15q13 CILD5 ? 16p12 CILD6 TXNDC3 7p14 p13 CILD7 DNAH11 7p21 CILD8 ? 15q24 q25 CILD9 DNAI2 17q25 CILD10 KTU 14q21.3 CILD11 RSPH4A 6q22 CILD12 RSPH9 6p21 CILD13 LRRC50 16q24.1 Бұл жағдаймен байланысты тағы бір ген – GAS2L2.

Патофизиология

Бұл жағдай генетикалық тұқым қуалау арқылы беріледі. Кірпіктерді құрайтын құрылымдар, ішкі және/немесе сыртқы динеин қолдары, орталық аппарат, радиалды тіректер және т.б. жоқ немесе бұзылған, сондықтан аксонема құрылымы қозғалу қабілетінен айырылады. Аксонемалар – кірпіктер мен қамшыларды құрайтын созылған құрылымдар. Сонымен қатар, құрылымы жеткілікті болған жағдайда, кірпіктердің жұмысына кедергі келтіретін химиялық ақаулар болуы мүмкін. Себебі қандай болмасын, кірпіктердің дисфункциясы эмбриологиялық даму кезеңінде басталып, оған әсер етеді, нәтижесінде олар шеңбердің орнына D пішіндес болады. Дегенмен, біріншілік кірпік дисфункциясы (PCD) бар кейбір адамдарда негізгі құрылымдық белокты – сол-оң динеиннің (lrd) кодтауыш генінде мутациялар бар деп саналады. Сайттың екіұштылығы және PCD бар адамдарда полиспления, аспления және жүректің күрделі туа біткен ақаулары сияқты көкбауыр аномалиялары жиі кездеседі, өйткені олар сайттың екіұштылығы бар барлық адамдарда кездеседі. Нodal кірпіктерінің жұмысын бұзу мен сайт мәселелерін байланыстыратын генетикалық факторлар және осы факторлардың PCD-мен байланысы зерттеулердің қызығушылығын тудырады. Алайда, осы сала бойынша білім үнемі дамып келеді.

Диагностика

Бұл жағдайды диагностикалау үшін бірнеше тесттер ұсынылған. Оларға скринингтік тест ретінде мұрын қуысының азот оксиді деңгейін анықтау, кірпікшелердің қозғалыс үлгісі мен жиілігін бағау үшін биопсияның жарық микроскопиясы және нақты диагноз қою әдісі ретінде динеин қолдарының электрондық микроскопиясы кіреді. Генетикалық тестілеу де ұсынылған, бірақ мұндай тестілеуді жүргізу қиын, себебі бірнеше ген қатысады. (Первичтік кірпікше дискинезия жағдайларының тек 50% ғана situs inversus-ты қамтиды).

Емдеу

Бұл жағдайды емдеудің стандарты бар, тиімді әдістері жоқ. Қазіргі кездегі PCD (біріншілік кірпікше дискинезиясы) үшін терапия цистикалық фиброз және цистикалық фиброз емес бронхиэктазиясы бар науқастардан алынған, және PCD-ге қатысты қолданылуы үшін нақты растама жоқ. Ауыр, қатерлі тыныс жетіспеушілігі дамуы мүмкін; Жапонияда біріншілік кірпікше дискинезиясын емдеу үшін кларитромицин, эритромицин және азитромицин сияқты макролидтерді ұзақ мерзімді қолдану тәжірибелік түрде қолданылған, бірақ дәрілердің әсерлеріне байланысты пікір қақтығыстары бар.

Болжам

ПДЖ-мен ауыратын адамдардың өмір сүру ұзақтығын сенімді бағалау мүмкін емес. Дегенмен, ПДЖ – өмірді өзгертетін, қысқартатын, көп жүйелі ауру екеніне дәлелдер бар, соның салдарынан кейбір адамдар өкпе трансплантациясына жатады. Көптеген зерттеулерде ПДЖ-мен ауыратын адамдарда өкпе функциясының төмендеуі байқалды, FEV1 көрсеткішінің төмендеуі денсаулықтың нашарлауына және өмір сапасының төмендеуіне әкеледі. Осындай генетикалық және фенотиптік түрлі топта өкпе функциясының орташа төмендеуін бақылау, орташа мәнге регрессия қаупін тудырады, бұл өкпе функциясы нашарлаған топтарды жіберуге және жеңіл фенотиптері барлардың нәтижелерін жасыруға мүмкіндік береді. Пациенттердің алғашқы тіркемелерінің шектеулі болуына байланысты болашақ нәтижелер туралы деректер аз болғанымен, ПДЖ-нің жеңіл ауру екендігі туралы кез келген "мифті жоққа шығаратын дәлелдер саны артып келеді. Осы жерде ұсынылған зерттеулер ПДЖ-мен ауыратын балалардың өкпе функциясының кістік фиброзбен ауыратын балаларға қарағанда нашар екенін көрсетеді. ПДЖ-мен ауыратын балаларда нашар өкпе функциясы жиі байқалатынын атап өту маңызды.

Тарих

Классикалық біріктірілген белгілер жиынтығы алғаш рет 1904 жылы А. К. Сиверт сипаттаған, ал Манес Картагенер осы тақырып бойынша алғашқы есебін 1933 жылы жариялаған. Бұл ауру көбінесе Сиверт синдромы немесе Сиверт-Картагенер синдромы деп аталмайды.