Кіріспе

Құстар туысы

Жаңғақтар – Galliformes құстар отрядындағы Gallus туысына жататын төрт тірі құс түрі. Олар Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір аймақтарында кездеседі. Осы туыстағы түрлердің бірі – қызыл жаңғақ – үй тауығының тікелей ата-бабасы ретінде тарихи маңызы бар, бірақ сұр жаңғақ, Шри-Ланка жаңғағы және жасыл жаңғақ та қатысқан болуы мүмкін. Азияда пайда болғанмен, Чили аймақтарында 1321–1407 жылдарға дейінгі жаңғақтардың сүйектері табылған, бұл Тынық мұхиты арқылы полинезиялықтардың қоныс аударуына куәлік етеді. Жаңғақтар – бәсекелес жемшілдер, олар түрлі жапырақтар, өсімдіктер, жәндіктер мен ұлулар сияқты омыртқасыздарды, сондай-ақ кейде кішкентай тышқандар мен бақаларды жейді. Бұл ірі құстар, аталықтарында әдемі түсті қауырсындары бар, бірақ олар қоныстанған тығыз өсімдіктер арасында көру қиын. Фазан тұқымдасының көптеген құстары сияқты, аталықтары жұмыртқаны күтіп жатпайды және жас төлдерді өсіруге қатыспайды. Бұл міндеттерді жақсы камуфляждалған аналықтар атқарады. Аналықтары мен аталықтары жұптаспайды, керісінше, бұл түрде полигинандрия жұптасу жүйесі бар, онда әр аналық әдетте бірнеше аталықпен жұптасады. Аналықтары мен аталықтары арасында агрессивті әлеуметтік иерархия бар, содан "пикинг тәртібі" термині пайда болған.

Таксономия

Галлус туысын француз ғалымы Матурин Жак Бриссон 1760 жылы жарияланған «Орнитология» еңбегінде құрған. Түбіртек түрі – қызыл жабайы тауық (Gallus gallus). Швециялық табиғат зерттеушісі Карл Линней 1748 жылы жарияланған «Systema Naturae» еңбегінің 6-шы басылымында Галлус туысын енгізген, бірақ Линней 1758 жылғы маңызды оныншы басылымда бұл туысты алып тастап, қызыл жабайы тауықты қарапайым фазанмен бірге Phasianus туысына қосты. Дегенмен, қызыл жабайы тауық пен қарапайым фазанның шамамен 18-23 миллион жыл бұрын жеке-жеке дамып кеткені және әртүрлі кіші туыстарға жататындығы белгілі болды. Соңғы филогенетикалық мәліметтер Галлустың ең жақын туыстары бамбук бөденелері (Bambusicola туысы) екенін көрсетеді, олар шамамен 15 миллион жыл бұрын жеке-жеке дамып кеткен.

Қазіргі кездегі түрлер

Бұл туыс төрт түрді қамтиды.