Кіріспе

472 жылы Рим императоры Аниций Ольбрий (2 қараша 472 жылы қайтыс болды) – 472 жылдың шілдесінен сол жылдың соңына дейін Рим императоры болды; оның Батыс Рим империясындағы август статусы Шығыс Рим империясының билеушісі Леон I тарапынан заңды деп мойындалмады. Шындығында ол германдық текті магистер милитум Рицимердің билікке келтірген қуыршақ билеушісі болды және көбінесе дінмен айналысты, ал нақты билік Рицимер мен оның жүрегі туысқан Гундобадтың қолында болды.

Отбасы және ерте мансап

Олибрий Римде, итальяндық текті ежелгі және күшті Аниция әулетіне туған. Тарихшылардың пікірінше, ол консул Аниций Гермогениан Олибриймен туыс болған. Олибрийдің әйелі және туысы Аниция Юлиананың аты Олибрийдің өзінің қызына қойған атымен бірдей болған. Басқа тарихшылар бұл тұжырымды күмәнді деп санайды, себебі "Юлиана" Аниция әулетінде жиі кездесетін есім болған және Гермогениан тек бір қыз тудырған сияқты, ол қасиеттілікке бейімделген. Сондықтан, басқа мүмкін әкелер де ұсынылды: Аниций Проб (Сетипани ұсынған) немесе, кейбір мәліметтерге сәйкес, Петроний Максим. Олибрий Батыс императоры Валентиний III және оның әйелі Лициния Евдоксияның кіші қызы Плацидияға үйленді, осылайша сенаторлық аристократия өкілі мен Валентиний-Теодосий әулеттері арасында байланыс орнатылды. Олардың некесінің жылы белгісіз, бірақ тарихшы Приск бұл оқиға Гейзерихтің басшылығымен вандалдардың Римді шабуылына дейін (2-16 маусым, 455 жыл) болғанын айтады. Ост өз хроникасында Гидатийдің Плацидияның 455 жылға дейін үйленбегенін жазғанын көрсеткен. Стивен Мюльбергер Гидатийдің хроникасындағы көптеген оқиғалардың әңгімелерге негізделгенін, оның хронологиясындағы қателердің "ол қол жеткізген ең жақсы ақпараттың кешігуі мен бұрмалануынан туындағанын" және Гидатийдің куәлігі Ост сенгендей шешуші емес екенін атап өтті. Дегенмен, күшті әскери қолбасшы Этий Валентианды Плацидияны өзінің ұлы Гауденцийге күйеуге беруге мәжбүрлегендіктен, Олибрий Этийдің өлімінен бұрын оған үйлене алмаған. Этий 454 жылдың 21 қыркүйегінде қайтыс болды, император Валентиан онымен жанжалға түсіп, император Этийді өз қылышымен өлтірді. Келесі жылы Валентианды Этийдің әскерінде қызмет еткен сарбаздар өлтірді, бұл оқиғаның артында, ықтимал, императорлық сарайдың жоғары лауазымды адамы, сенаторлық аристократиядан шыққан патриций Петроний Максим тұрды. Петроний, Валентианның жесірі, август Лициния Евдоксияға үйленді. Ол сондай-ақ өз ұлы Палладийді цезарь дәрежесіне көтерді және оны Валентианның үлкен қызы Евдокияға үйлендірді. Қолда бар мәліметтер бұл нұсқалардың қайсысын дұрыс екенін анықтауға жеткіліксіз.

Екі рет патшалық таққа үміткер

Валентианның тұрақсыз билігінен кейін Батыс империясының әлсіздігі мен шатастығынан пайдаланып, вандалдар 455 жылдың маусымында Италияға басып кіріп, Римді тонады. Африкаға қайтқанға дейін вандалдар Лициния Евдоксияны және оның екі қызын кепілге алады. VI ғасыр тарихшысы Иоанн Малаланың айтуынша, Олибрий сол кезде Константинопольде болған. Ал VI ғасырдың жазбагері Евagрий Схоластик Олибрий Гейзерик әскері жақындап келе жатқанын сезіп, Римнен қашқан деседі. Шығыс астанасында тұрғанда Олибрий діни мәселелерге қызығушылық танытты. Ол христиан дәстүрі бойынша Лициния Евдоксияның босатылатынын болжаған Даниил Стилитпен кездесті. Осы уақытта Батыс империясында императорлар жиі ауысты. Петронийден кейін галл-римдік сенатор Авитус вестготтар королі Теодорих II тарапынан император жарияланды және екі жыл билік етті; оны 461 жылы өз генералы Рицимер өлтіргенге дейін төрт жыл билік еткен Мажориан тақтан түсірді. Гейзерик Олибрийді бос қалған Батыс тағына отыруға қолдады, себебі Гейзериктің ұлы Гунерик және Олибрий Валентиан III-нің екі қызына үйленген еді, ал Олибрий билікке келсе, Гейзерик Батыс империясына зор ықпал ете алатын еді. Сондықтан Гейзерик Лициния Евдоксияны (Даниилдің болжамын орындап) және оның қызы Плакидияны (Олибрийдің әйелі) босатты, бірақ Италияның жағалауларына жасаған шабуылдарын тоқтатпады. Алайда, оның жоспары сәтсіз аяқталды, өйткені Батыстың *magister militum* болған Рицимер жаңа император (461–465) ретінде Либий Северді таңдады. Плакидия енді бос болды, ол күйеуімен Константинопольде қосылды, онда 462 жылы олардың қызы Аниция Юлиана дүниеге келді. Либий Север қайтыс болғаннан кейін 465 жылы Олибрий тағы да Батыс тағына үміткер болды. Гейзерик қайтадан оның басты қолдаушысы болды, бірақ Шығыс императоры Лео I ақсүйек Прокопий Антемийді таңдады. Олибрийдің Гейзерикпен байланысы оның мансабына кедерлес болмады, себебі Шығыс сарайы оны 464 жылы консул лауазымына таңдады.

Таққа отыр .

Ақпарат көздері Олибрийдің батыс тағына Рицимердің, батыс магистер милитумының арқасында көтерілгенін айтады. Олар оның билікке келуге әкелген оқиғалардың уақытын және ретін әртүрліше түсіндіреді. Джон Малалас ұсынған нұсқада және Дж. Б. Бери қолдағандай, Олибрий 472 жылы Лео I тарапынан Италияға, Рицимермен қоршауда қалған Антемий арасында делдалдық жасау үшін жіберілді. Бұл міндетті орындағаннан кейін Олибрий Карфагенге барып, Гейзерикпен бейбіт келісім шартын жасауға тиіс болды. Алайда, Лео Олибрийдің вандал патшасына жақын екенін күдіктенді және оның жасырын түрде оның жағына шығып, күдікті императорға сатқындық жасайтынан сескенді. Сондықтан Лео Олибрийдің ізінен Антемийге хат әкелген басқа елшіні жіберді: «Мен Аспар мен Ардабурийді осы дүниеден кетірдім, енді маған қарсы тұра алатын ешкім болмасын. Бірақ сен де Рицимерді, күйеуіңді өлтір, олай болмаса сені сатып кететін біреу табылуы мүмкін. Сонымен қатар, мен сізге патрикий Олибрийді де жібердім; оны өлтір, сонда ғана сен патша боласың, өзгелерге қызмет етудің орнына билік етесің». Рицимер Остиядағы күзетшісі арқылы құпия хатты тапты. Рицимер Олибрийге құжатты көрсетті, бұл Олибрийді императорлық мақұлдауды қабылдауға итермеледі. Рицимердің пікірінше, Олибрий римдік сенаторлық аристократияның мүшесі болғаны және Плацидияға үйленгені үшін жақсы кандидат болды; оның Плацидиямен некесі оны батыста билік еткен Валентиандық-Теодосийлік династиялардың соңғы императоры етеді. Рицимер Антемийді өлтіріп, Олибрийді император деп жариялады (472 жылдың 11 шілдесі). Оқиғаның тағы бір нұсқасында құпия хат туралы еске алынбаған. Оның орнына, Олибрий Римге келгеннен кейін, Антемийдің өлімінен бірнеше ай бұрын, яғни 472 жылдың сәуір-мамыр айларында император деп жарияланды. Рицимер Антемийдің Римнің бір бөлігін бірнеше ай бойы қоршап алды, содан кейін заңды император оның жақтастарынан бас тартылып, шіркеуде тұтқындалды және Рицимердің жүйесі Гундобад тарапынан өлтірілді. Бұл нұсқа Олибрийдің император Леоның жасырын қолдауына ие болғанын көрсетеді, соның салдарынан Лео оны сол жерге жіберді. Бұл нұсқаны үш дереккөз – Теофан, Пасхалық жылнама және Паулус Диакон – қолдайды. Эдвард Гиббон бұл тұжырымды факт ретінде қабылдайды, бірақ үш дереккөздің ешқайсысы Лео Олибрийді қолдағанын нақты айтпайды. «Бьюри ненің себебі болуы мүмкін?» – деп сұрайды, содан кейін өзінің риторикалық сұрағына жауап береді: «Антемий Леоның таңдаған үміткері, оның filius еді, ал Олибрий оның жауы Гензериктің досы болғаны – бұл күшті қарсы аргумент».

Билік ету және өлім

Олибрийдің билігі қысқа және оқиғасыз болды. Антемийдің өлімінен кейін көп ұзамай Рицимер де 9 немесе 19 тамызда қайтыс етті; оның жүбайын інісі Гундобад оның орнына магистер милитум қызметіне тағайындалды. Олибрийдің саясаты туралы көп мәлімет жоқ; Vita Epifanius еңбегінде Эннодий оны соған сай әрекет еткен, ізгі адам ретінде сипаттайды. Дәлел ретінде ол әдеттегі SALVS REIPVBLICAE ("Мемлекеттің құт-берекесі") орнына крест және SALVS MVNDI ("Дүниенің құт-берекесі") деген жаңа жазуы бар алтын монеталардың жаңа сериясын шығарды. Сондай-ақ, Олибрийдің монеталарында оның алдыңғыларының монеталарында жиі кездесетін қалқан мен найза белгілері болмауы, оның әскери істерге қызығушылығы шамалы екенін көрсетеді. Олибрийдің Константинополдың оныншы аймағында, Константинияны бойлай созылған Месе, басты көшенің бір шетінде сарайы болды. Олибрий сонымен қатар өз қаражаты есебінен Халкидондағы Киелі Евфемия шіркеуін қалпына келтірді. Бұл шіркеу 451 жылы Халкидон кеңесі үшін Феодосий II-нің әпкесі, Аугуста Пулхерия таңдаған әйгілі шіркеу еді. Бұл таңдау Рим сенаторы Олибрийдің императорлық Феодосий әулетімен байланысын көрсетті. Олибрий жеті ай билік еткеннен кейін сусыраудан қайтыс болды, бұл 2 қарашада болды деген болжам бар.