Кіріспе

Шайқас тақтасы – ойыншылардың салмақты дискілерді итеріп, оларды тар алаңша бойынша сырғанатып, белгіленген ұпай жинау аймағында тоқтатуды мақсат ететін ойын. Жалпы мағынада, бұл шайқас тақтасының түрлерінің барлық отбасысын білдіреді.

Тарих

Шафлбордқа (үстел шафлборды ретінде) қатысты ең алғашқы сілтемелер Тюдор Англиясында кездеседі. Генрих VIII "shovillabourde" ойынын салымға ойнаған, ал арнайы "shovelboard" үстелдері 17 ғасырға дейін бай ағылшын үйлерінде сақталған. Мұндай үстелдердің мысалдары Стенуэй үйі мен Тредегар үйінде сақталған. Сол ғасырда бильярдтың өсуі шафлбордты жоғары қоғамнан ығыстырды, бірақ оның түрлері қоғамдық үйлерде жалғасты. Олардың бірі – "шьюв гройт" Генрихтің тұсында ойналған және 1541 жылғы Заңсыз ойындар заңында аталып, тыйым салынғанға дейін кең таралған. Осыған ұқсас "шьюв ха'пенни" ойыны бүгінге дейін ойналады. Саяхат әдебиеттері мен басқа да дереккөздер 1830 жылдардың басынан бастап кемедегі жолаушылардың теңізде уақыт өткізу үшін палубада шафлборд ойынын (палуба бильярды немесе палуба скиттелі деп те аталады) импровизациялағанын сипаттайды. Бір есепте шафлборд "нөмірленген ұпайлармен багательдің бір түрі" деп сипатталған, ол сол кездегі танымал бильярд ойыны. Роберт Болл 1913 жылы Флорида штатының Дейтона-Бич қаласындағы Lyndhurst қонақ үйінің алдына алаңша қосып, осы "палуба шафлбордын" құрлыққа әкелді деп есептеледі. Ойын Дейтона-Бич және штат бойынша тарады, бұл клубтар мен ережелердің құрылуына түрткі болды. Санкт-Петербург шафлборд клубы 1924 жылы екі алаңшамен басталды және ойынның танымалдылығының артуына байланысты 1939 жылға қарай 116 алаңшаға дейін кеңейді. Ойынды кәсіби спорт түріне дамытуға жасалған әрекеттер шектеулі сәттілікке жетті және 1960 жылдары клубтарға қатысу айтарлықтай төмендеді. Санкт-Петербург клубы 2000 жылдардың басында жас ойыншылардың келуімен қайта жанданды, бұрын 35 мүшеге дейін төмендеген еді. Ойын Америка Құрама Штаттарында әуесқой хобби ретінде жалғасуда, физикалық талаптардың төмендігі мен стратегиялық күрделілігінің үйлесіміне байланысты егде жастағы ойыншыларға тартымды.

Стратегия

Дискілер кадрдың соңындағы соңғы орны бойынша бағаланады, бастапқыда атылған жері бойынша емес, және бұрын атылған кез келген дискіге соққы беруге рұқсат етіледі. Бұл ережелер ойынға маңызды стратегиялық элемент енгізеді. Нысана аймағындағы тосқауылсыз дискіні қарсылас ойыншы алаңнан немесе 10-дық шығу аймағына шығарып жіберуі мүмкін. Нысана аймағын өлі сызық пен нысана үшбұрышы арасындағы аймаққа дискілерді ату арқылы жабу – кең таралған тәсіл. Қарсылас жақтағы тосқауыл дискісі олардың тікелей ату арқылы ұпай жинауына кедергі келтіреді, ал өз жағындағы тосқауыл дискісі сол жақты тікелей ату үшін сақтайды. Фреймнің соңғы атылымы, "шекеш" деп аталатын, есепті өз пайдасына өзгертуге мүмкіндік беретін маңызды сәт.

Халықаралық шафлборд қауымдастығы

ИСА 1979 жылы 10 наурызда Флорида штатының Санкт-Петербург қаласында құрылды. ИСА Солтүстік Америка құрлығынан тыс елдерде шолпанды танымал ету және халықаралық жарыстар арқылы шолпан ойынын дамыту мақсатымен құрылған. 1981 жылы Мичиган штатының Мускегон қаласында алғашқы ИСА командалық әлем чемпионаты өтті, онда бастапқыда тек Канада, АҚШ және Жапония командалары қатысты. Австралия (1991), Бразилия (1997), Германия (2006), Норвегия (2011), Ресей (2013) және соңғы кезде Нидерланды (2023) жыл сайын бір аптаға созылатын әлем чемпионатына қосылды.

Үстелдің шайбалы тақтасының нұсқалары

Үстелдік шафлбордта ойын алаңы көбінесе сүргілеуді азайту үшін силиконды бұрандалармен (көбінесе "шафлборд балауызы" деп аталады) қапталған ағаш немесе ламинатталған беттен тұрады. АҚШ-та көбінесе ұзын, тар 22 футтық үстел қолданылады, бірақ 9 футтық қысқа үстелдер де белгілі. Ойыншылар металл және пластикалық шайбаларды (кейде салмақтар немесе шкклдер деп те аталады) тақтаның екінші жағындағы белгілі аймақтарға тоқтатуға тырысады. Ойынды бастау үшін таяқ қолданылмайды, шайбалар қолмен тікелей үстелге итеріледі. Үстелдің әр шетінде ұпай жинау аймақтары бар, сондықтан ойын бағыты әр турдан кейін өзгертіледі немесе командалар бір тур ішінде екі бағытта да ойнай алады. Тақтаның алыс шетіне жақын орналасқан салмақтар үшін көбірек ұпай беріледі. Ойыншылар кезекпен шайбаларды итеріп, ұпай жинауға, қарсыластардың шайбаларын тақтадан шығаруға және/немесе өз шайбаларын шығарылып кетуден қорғауға тырысады. Үстелдің ұзын шеттері шұңқырлармен шектеледі, оларға шайбалар түсіп қалуы немесе соққыға ұшырауы мүмкін (мұндай жағдайда олар ағымдағы тур үшін ойыннан шығарылады). "Банкборд" деп аталатын бір түрінде, шұңқырлардың орнына столдың екі жағында резеңке амортизаторлар немесе "банктер" орналасқан. Бильярдтағыдай, осы "банктерді" пайдаланып қолайлы позицияға ие болуға болады. Ұлыбританияда кең таралған және кішкентайрақ нұсқасы – shove ha'penny, ол монеталармен ойналады. Ал "Sjoelen" деп аталатын біршама үлкен ағаш шайбалармен ойналатын ойын, багателле және скейбол сияқты ойындармен ұқсастықтары бар, негізінен Нидерландыда танымал.

Ойынның мақсаты

Ойынның мақсаты – қолмен өзіңнің төрт салмағын қарсыластың салмақтарына кезекпен соғып, тақтадан құлап кетпей, ең жоғары ұпай алатын аймаққа жеткізу. Одан әрі, ойыншының салмағы қарсыласының салмағынан тақта бойымен алға жылжуы керек, сонда ғана ұпай жинау мүмкіндігі болады. Бұл қарсыластың салмағын түсіру арқылы немесе олардан озып кету арқылы қол жеткізіледі. Ойынның ең көп таралған түрі – «ат жағасы», ол 15 немесе, көбінесе, 21 ұпайға дейін ойналады. Ұпай есептелетін салмақтар – тек алдыңғы қатардағылар ғана. Ашық алаңның стандартты өлшемі – ұзындығы 52 фут, ені 10 фут. Жерде ойнағанда, ойыншылар шайбаларды (шайба/дискілерді) жылжыту үшін хоккей таяқтарына ұқсас құралдарды пайдаланады, олар сандық аймаққа итеріледі, онда әртүрлі ұпайларға сәйкес келетін сызықтар белгіленген.