Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жергілікті халықтардың құқықтарына қатысты дау
Indigenous rights controversy
Жаңа Зеландияның жағалау және теңіз түбі дауы – Жаңа Зеландия саясатындағы пікір қақтығысы. Ол елдің жағалауы мен теңіз түбінің меншігіне қатысты, көптеген маори топтары маоридің осы жерге құқығы (түпкілікті құқығы) бар екенін мәлімдейді. Бұл талаптар тарихи иелену және Уайтанги шарты негізіндегі талаптар. 2004 жылдың 18 қарашасында Жаңа Зеландия Парламенті осы құқықтың Корольдікке тиесілі екенін жариялаған заңды қабылдады. Бұл заң, 2004 жылғы Жағалау және теңіз түбі заңы, 2004 жылдың 24 қарашасында күшіне енді. Заңның бір бөлігі 2005 жылдың 17 қаңтарында қолданысқа кірді. Ол 2011 жылғы Теңіз және жағалау аймағы (Такутай Моана) заңымен күштен шығарылып, жаңа заңмен алмастырылды.
The New Zealand foreshore and seabed controversy is a debate in the politics of New Zealand. It concerns the ownership of the country's foreshore and seabed, with many Māori groups claiming that Māori have a rightful claim to title (indigenous title). These claims are based around historical possession and the Treaty of Waitangi. On 18 November 2004, the New Zealand Parliament passed a law which deems the title to be held by the Crown. This law, the Foreshore and Seabed Act 2004, was enacted on 24 November 2004. Some sections of the act came into force on 17 January 2005. It was repealed and replaced by the Marine and Coastal Area (Takutai Moana) Act 2011.
Жағалаудағы тоқсан мильдік аралықта
Апелляциялық сот Wi Parata v Bishop of Wellington ісінде 1877 жылғы шешімге дейінгі сот прецеденттерін жойды және оны 1963 жылы Жаңа Зеландияның апелляциялық соты Ninety Mile Beach ісінде бекітті. Бұл ерте шешімдерде Жаңа Зеландияның ерекше жағдайларына байланысты, маорилердің жерге қатысты байланыстары соншалықты әлсіз болғандықтан, заңдардағы тікелей қатысы жоқ сөздер немесе Маори Жер Сотының жағалауға жақын құрғақ жерді зерттеуі сияқты тікелей емес жолдармен оларды жоюға болады деп қарастырылған. Өз шешімінде Апелляциялық сот «түпкі меншік құқықтары жай ғана жойылмайды» деген қорытындыға келді. «Анық және түсінікті» жою қағидасы жақсы орнатылған және осы жағдайда орындалмаған. Ninety Mile Beach ісінде Сот осы түсіндіру принципін мойындамады. Бұл шешім 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардағы академиялық зерттеулерде болжамдалған, онда Тоқсан Миль Жағажай ісінде дұрыс емес шешім қабылданды деген пікір айтылған.
The Court of Appeal overturned a line of precedent dating back to the 1877 decision in Wi Parata v Bishop of Wellington, and affirmed by the New Zealand Court of Appeal in the 1963 Ninety Mile Beach decision. These early decisions held that because of circumstances unique to New Zealand, Māori land ties were so weak that they could be extinguished through such indirect routes as unrelated phrases in legislation or through the Māori Land Court’s investigation of dry land adjoining the foreshore. In its ruling, the Court of Appeal found that "native property rights are not to be extinguished by a side wind The need for 'clear and plain' extinguishment is well established and is not met in this case. In the Ninety Mile Beach case, the Court did not recognise that principle of interpretation". The ruling was foreshadowed by academic work during the late 1980s and 1990s, which argued that the Ninety Mile Beach case was wrongly decided.
Алғашқы жауаптар
Сот шешімі бойынша, тек мүдделерді іске асыру құқығы берілді. Кембридж университетінің Пол МакХью сияқты сарапшылар бұл толыққанды эксклюзивті меншікке әкелмейтінін айтты, бірақ бұл кепілдіктер Маорилердің Жаңа Зеландияның барлық жағалауына Маори жер соты арқылы құқық талап етуге есік ашқаны туралы пікірге қарсы тұруға жеткіліксіз болды. Бұл талаптың сәтті болу перспективасы қоғамның көптеген салаларында айқын қарсылық тудырды, өйткені Жаңа Зеландияда жағажайлар мен су жолдарына қоғамдық қол жеткізудің берік дәстүрі бар және бұл дәстүрдің бұзылу қаупі сезілді. Премьер-министр Хелен Кларк (Еңбек партиясы) үкімет жағалау және теңіз түбінің мемлекеттік меншігін қамтамасыз ету үшін заң қабылдайтынын мәлімдеді. Алайда, сол кезде үкіметке оппозициялық Ұлттық партия, До Браш басшылығымен, қатты сын бағыттады. Те Опе Мана а Тайға керісінше, Ұлттық партия үкімет ұсыныстары Маорилерге тым артықшылық береді деп мәлімдеді. Үкімет жоспары мемлекетке меншік құқығын берумен бірге, Маорилерге жағалау және теңіз түбіне қатысты мәселелер бойынша кеңесуді қамтитын ережелерді де енгізді. Ұлттық партия Маорилерге тым көп бақылау берілуі керек екенін және үкімет Маорилерге басқа Жаңа Зеландиялықтардың құқықтарынан артық құқықтар беріп отырғанын мәлімдеді. Үкімет саясаты жарияланғаннан кейін Уайтанги трибуналы үкімет саясатын шұғыл түрде зерттеді. 2004 жылдың қаңтар айының соңында алты күнге созылған тыңдау өтті және төрт аптадан кейін есеп жарияланды. Трибуналдың есебі Корольдіктің ұстанымына қатысты өткір сын айтты. Үкімет тарапынан берілген жауап та сондай-ақ өткір және сынға толы болды, трибуналды парламенттік егемендік принципін «жасырын түрде» қабылдамағаны үшін айыптады. Бас прокурор, орташа позицияны ұстана отырып, саясаттың формальды түрде кемсітушілік екенін мойындады, бірақ бұл бұзушылықтың «1990 жылғы Жаңа Зеландияның құқықтары туралы заңының 5-бабына сәйкес, еркін және демократиялық қоғамда нақты дәлелденген» деп қорытындылады. Адам құқықтары жөніндегі комиссия мүлдем басқа пікірде болды, заңның кемсітушілік екенін және 5-бабымен негізделмегенін мәлімдеді.
The ruling granted only the right to pursue establishing an interest. Experts such as Paul McHugh of Cambridge University stated that this was unlikely to result in full exclusive ownership, but these assurances were not strong enough to counter the perception that the door was now open for Māori to claim title to the entire coastline of New Zealand through the Māori Land Court. The prospect of a successful claim was reported as having created considerable hostility in many sectors of society as New Zealand has a strong tradition of public access to beaches and waterways and this was perceived as being under threat. The prime minister, Helen Clark of the Labour Party, announced that the government would legislate to ensure public ownership of the foreshore and seabed. At the same time, however, the government was strongly attacked by the opposition National Party, led by Don Brash. In sharp contrast to Te Ope Mana a Tai, the National Party claimed that the government's proposals were too favourable towards Māori. While the government's plan did indeed vest ownership in the state, they also incorporated provision for Māori to be consulted over matters relating to the foreshore and seabed. The National Party claimed that Māori were to be given too much control, and that the government was giving rights to Māori over and above those possessed by other New Zealanders. Once the Government's policy framework was released, the Waitangi Tribunal held an urgent inquiry into the government policy. The hearing took place over six days in late January 2004, and a report was issued four weeks later. The tribunal issued a report that was highly critical of the Crown’s approach. The Government response was equally sharp and critical, accusing the tribunal of ‘implicitly’ rejecting the principle of parliamentary sovereignty The Attorney General, taking a more middle ground, conceded that the policy was prima facie discriminatory, but concluded that this infringement was "demonstrably justifiable in a free and democratic society" under section 5 of the New Zealand Bill of Rights Act 1990. The Human Rights Commission took another view, arguing that the legislation was discriminatory and not justified by section 5.
Ұйымдастырылып жатқан талқылау
Екі жақтан да қарсылық көрсетіліп жатса да, үкімет өз заңдарын алға жылжытуды таңдады, ол өзінің "орта жол" деп атаған нәрсесі дауды қанағаттандырарлық түрде шешудің жалғыз құралы екенін мәлімдеді. Маорилер мен оппозициялық партиялардың үкіметке деген сын-пікірлері күшейе түсті, ал үкімет пікірлер сауалнамаларында жеңіліп барады. 2004 жылғы 27 қаңтарда Ұлттық партияның жетекшісі Дон Браш Оревада сөйлеген сөзінде үкіметтің маорилерге қатысты саясатын қатты сынға алды. Браш үкімет маорилерге жақтастық танытып отырғанын, бұл жағалау мен теңіз түбін талқылауда да, басқа да көптеген салаларда да орын алып отырғанын айтты. Браштің сөзін үкімет те, көптеген маори топтары да айыптап, бірақ Жаңа Зеландия қоғамының көптеген басқа секторлары кеңінен мақұлдады. Бұл қолдау Браш сөзінен кейін iwi/Kiwi жарнамалық кампаниясының табысты өтуімен күшейтілді. Бұл билбордтар жағалаудағы пікірталасты Лейборист партиясының жағажайларға қоғамдық қатынасты шектеу әрекеті ретінде қарастырды, ал Ұлттық партия "Киви өмір салтының" осы аспектісін қорғайды. Көп ұзамай, қоғамдық сауалнамада Ұлттық партия 18 айдан астам уақыт ішінде алғаш рет Лейборист партиясынан алдыға шықты. Үкімет өзінің заң жобасына қатысты ішкі пікірталасқа түсіп отырды. Партияның көптеген маори депутаттары үкіметтің жоспарларына қатты наразы болды және парламенттегі заңға қарсы тұру үшін қатарларды бұзу мүмкіндігін көтерді. Бұл үкіметке өз заңдарын Парламент арқылы өткізу үшін жеткілікті дауыс саны бар-жоғына сенімділік бермеді. Теориялық тұрғыдан алғанда, үкіметтің ұсынылатын заң жобасын қолдауға дайын тар көпшілігі болды, Лейбористтер, Прогрессивтер және Біріккен болашақ партиясы дауыс беруге дайын болды. Егер Лейбористтердің екі маори депутаты заң жобасына қарсы дауыс берсе, онда ол сәтсіз аяқталады. Сонымен қатар, заң жобасын осы депутаттарға жағымды етіп жасауға тырысу "Біріккен болашақ" партиясының қолдауынан айырылып қалу қаупі бар. 2004 жылғы 8 сәуірде орталықшыл ұлттық Жаңа Зеландия бірінші партиясы заң жобасына қолдау білдіретінін жариялады. Жаңа Зеландияның бірінші бағасы осы қолдау үшін теңіз түбінің және жағалаудың меншік құқығы тек қана Корольге беріледі, бұл "жалпыға ортақ меншік" (мемлекетте емес, жалпы жұртшылықта меншік құқығы) ұғымын аяқтады, оны "Біріккен болашақ" партиясы қолдаған болатын. "Біріккен болашақ" заң жобасына қолдау білдіруін кері қайтарып алды, бірақ "Жаңа Зеландия біріншілігі" бұл ұсынысты маңызды емес деп таныту үшін жеткілікті дауыс берді. Хелен Кларк "Біріккен болашақтың" "жалпыға ортақ меншігін" артық көрді деп есептеледі, бұл Біріккен болашақ көшбасшысы Питер Даннмен мойындалды, бірақ "Біріккен болашақ" заң жобасының өтуіне кепілдік беру үшін жеткілікті дауыс бере алмады, бұл Лейбористтерді басқа жерден қолдау іздеуге мәжбүр етті. Заң жобасының Лейборист партиясындағы ең қатал сыншыларының бірі - министрдің кіші мүшесі Тариана Турия болды. Турия бірнеше рет үкіметтің заң жобасына қарсы дауыс беруі мүмкін екенін білдірді, бірақ ұзақ уақыт бойы соңғы шешім қабылдаудан бас тартты. Үкімет заңына қарсы дауыс беру министр ретінде қызмет етумен "үйлеспейтіні" және бұлай ету Турияның осы қызметінен босатылуына әкеп соғатыны анық айтылды. Турияны дауыс беруден бас тартуға немесе дауыс беру кезінде жай ғана қатысуға шақырды. Алайда, 30 сәуірде Турия заңға қарсы дауыс беретінін және өз сайлауында кезекті сайлауға қатысу үшін Лейборист партиясынан (қалыпты түрде 17 мамыр 2004 жылы) кететінін мәлімдеді. Сол күні премьер-министр оны министрлік қызметінен босатты. Тағы бір Лейборист депутаты Наная Махута ақырында заң жобасына қарсы дауыс беремін деп шешті, бірақ Лейборист партиясынан кетпеуді таңдады. Махутаның қызметінен босатуға болатын министрлік лауазымы жоқ еді. 2004 жылдың 5 мамырында Веллингтонға hīkoi (ұзақ жаяу жүру немесе шеру — бұл жағдайда наразылық шеруі) келді. Ол он үш күн бұрын Нортлендтен басталып, астанаға қарай жолға шыққанда қолдаушылар жинады. Парламентке жеткен кезде он бес мың адам болатын hīkoi, үкіметтің жоспарларына қатты қарсы болды және Тариана Турияның шешімін қатты қолдады. Турия және оның одақтастары тәуелсіз маори саяси құралы үшін уақыт келді деп сеніп, жаңа Маори партиясын құрды. Турияның көптеген жақтастары, мысалы, Мана Мотухеке лидері Уилли Джексон және маори академигі Пита Шарплс, бұрын Лейбористтерді қолдаған маорилер жаңа партияға жаппай қосылады деп мәлімдеді. Екінші жағынан, басқа пікір білдірушілер өткенде маори партияларының нашар жетістіктеріне назар салып, әртүрлі маори пікірлерін біріктірудің қиын екенін айтты. 2004 жылғы 18 қарашада Тим Селуин Хелен Кларк сайлау округі кеңсесінің терезесіне шабуыл жасады, бұл әрекетін Хелен Кларк мәселені шешуіне қарсы наразылық ретінде сипаттады.
Although under attack from both sides, the government chose to press forward with its legislation, asserting that what it called its "middle way" was the only means of satisfactorily resolving the controversy. Criticism of the government, both from Māori and from opposition parties, continued to intensify, and the government began to lose ground in opinion polls. On 27 January 2004, National Party leader Don Brash delivered a speech at Orewa that was highly critical of the government's policy towards Māori. Brash said that the government was showing strong favouritism to Māori, both in the foreshore and seabed debate and in many other areas of government policy. Brash's speech was condemned both by the government and by many Māori groups, but met with widespread approval from many other sectors of New Zealand society. This support was boosted by the successful ‘iwi/Kiwi’ billboard campaign which followed Brash’s speech. These billboards framed the foreshore debate as the Labour Party’s attempt to restrict public access to beaches, while the National Party would protect this aspect of the ‘Kiwi way of life’. Shortly afterwards, an opinion poll put the National Party ahead of the Labour Party for the first time in over 18 months. The government was also facing serious internal debate over its proposed legislation. Many of the party's Māori MPs were deeply unhappy with the government's plans, and raised the possibility of breaking ranks to oppose the legislation in Parliament. This left the government unsure of whether it had a sufficient number of votes to pass its legislation through Parliament. In theory, the government had a narrow majority willing to support its proposed bill, with Labour, the Progressives, and United Future all prepared to vote in favour. If two of Labour's Māori MPs were to vote against the bill, however, it would fail. Moreover, any attempt to make the bill more favourable to these MPs would risk losing the support of United Future. On 8 April 2004, it was announced that the centrist nationalist New Zealand First party would give its support to the legislation. New Zealand First's price for this support was that ownership of the seabed and foreshore would be vested solely in the Crown, ending the concept of "public domain" (vesting ownership in the public at large rather than in the state) that United Future had promoted. United Future withdrew its support for the legislation, but New Zealand First provided sufficient votes to make this irrelevant. It is believed that Helen Clark preferred United Future's "public domain", and this was acknowledged by United Future leader Peter Dunne, but United Future could not provide enough votes to guarantee the bill's passage, forcing Labour to seek support elsewhere. One of the strongest critics of the bill within the Labour Party was Tariana Turia, a junior minister. Turia indicated on a number of occasions that she might vote against the government's bill, but for a considerable time refused to give a final decision. It was made clear that voting against a government bill was "incompatible" with serving as a minister, and that doing so would result in Turia's dismissal from that role. Turia was encouraged to either abstain or simply be absent when the vote was taken. On 30 April, however, Turia announced that she would vote against the legislation, and would resign (effective 17 May 2004) from the Labour Party to contest a by election in her electorate. She was dismissed from her ministerial post by the Prime Minister the same day. Another Labour MP, Nanaia Mahuta, eventually decided that she would also vote against the bill, but chose not to leave the Labour Party. Mahuta had no ministerial post to be dismissed from. On 5 May 2004, a hīkoi (a long walk or march — in this case, a protest march) arrived in Wellington. It had begun in Northland thirteen days earlier, picking up supporters as they drove to the capital. The hīkoi, which some estimated to contain fifteen thousand people by the time it reached Parliament, strongly opposed the government's plans, and was highly supportive of Tariana Turia's decision. Turia and her allies, believing that the time was right for an independent Māori political vehicle, established a new Māori Party. Many of Turia's supporters, such as Mana Motuhake leader Willie Jackson and Māori academic Pita Sharples, claimed that Māori who formerly supported Labour would flock to the new party en masse. On the other hand, other commentators pointed to a poor track record for Māori parties in the past, and said that it would be difficult to unite diverse Māori opinion into a single group. On 18 November 2004, Tim Selwyn put an axe through a window of the electorate office of Helen Clark, an act he described as a protest against Helen Clark's handling of the issue.
Заңнама
2004 жылдың 18 қарашасында Еңбекші-Прогрессивтік үкімет Жағалау және теңіз төсегі заңын қабылдады, онда бұл жерлер Корольдікке тиесілі деп жарияланды. Дегенмен, маорилер белгілі бір аумақтарға "қорғаушылық" құқығын алуға өтініш бере алады. Бұл заң жобасы қатты дау тудырды. Үкіметтің жағалау және теңіз төсегі заң жобасы парламентте 2004 жылдың 7 мамырында Еңбекші партиясы, Прогрессивтіктер және Жаңа Зеландия бірінші партиясының қолдауымен бірінші оқылымда қабылданды. Ұлттық партия заң жобасына қарсы шығып, ол маорилерге тым көп бақылау береді деді, ал Біріккен болашақ партиясы қоғамдық меншік ұғымын жойғаны үшін қарсы болды. ACT партиясы заңның ретроспективті сипаты, меншік құқығын (осы жағдайда маорилердің меншік құқығын) жоққа шығаруы және Корольдің Тикангаға қатысты аумақтарға негізсіз араласуы себептерімен қарсылық білдірді. Маорилардың мүдделерін қолдайтын Парламенттегі тағы бір партия – Жасылдар да заң жобасына қарсы дауыс берді, себебі ол маорилердің құқықтарын жоққа шығарады және жердің кейін сатылмауына кепілдік бермейді. Тариана Турия мен Наная Махута да заң жобасына қарсы дауыс берді. Бірінші оқылымда 65 дауыс қолдап, 55 дауыс қарсы болды. Премьер-министрдің орынбасары Майкл Каллен Парламентте бұл заң жобасы "теңіз төсегі мен жағалауды барша үшін сақтайды" деді, сонымен қатар маорилердің де, маори емес азаматтардың да құқықтарын қорғайды. Алайда, заң жобасына қарсылық күшті болып қалды және үкімет заңнамасы ілгерілеген сайын наразылық пен сын-ескертулер жалғасты. Заң жобасының бірінші оқылымда қабылдануы оны Парламенттің арнайы комиссиясына жіберді, ол бұл мәселе бойынша қоғамдық пікірлерді тыңдады. Комиссия пікірлерді қарастыруға алты ай уақыт бергеннен кейін, қараша айында Парламентке олар келісімге келе алмағанын және сондықтан ешқандай ұсыныссыз заң жобасын қайтаратынын хабарлады. Үкімет заң жобасына сәл түзетулер енгізгеннен кейін, ол 2004 жылдың 17 қарашасында екінші оқылымда бірінші оқылымдағыдай нәтижемен қабылданды. Содан кейін ол Палата комиссиясымен қаралды (Парламент шұғыл түрде отырыс өткізіп). Ақыры, ол 2004 жылдың 18 қарашасында үшінші оқылымда қабылданды. Соңғы дауыс беру нәтижесі 66 дауыспен қолдап, 54 дауыспен қарсы болды. Бұрын қарсы дауыс берген Наная Махута бұл жолы қолдап дауыс берді. 15 желтоқсанда заңға сәл түзетулер енгізілді, себебі заңның түпнұсқасы бойынша, кеңеске тиесілі теңізден қайтарылған барлық жерлер мемлекеттік меншікке өтеді. Бұл Оклендтің Бритомарт және Веллингтонның жағажайлары сияқты аумақтарды қамтыды. Бұл заңның мақсаты емес еді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Расалық дискриминацияны жою комитеті, Те Рунанга о Нгай Тахудың сұрауы бойынша заңнаманы қарастырғаннан кейін, 2005 жылдың 12 наурызындағы баяндамасында жағалау және теңіз төсегі заңнамасы маорилердің жағалау мен теңіз төсегіне қатысты дәстүрлі құқықтарды орнату мүмкіндігін жойғаны және өтемақы беру тетігін қамтамасыз етпегені үшін маорилерге қарсы дискриминация жасайды деп мәлімдеді. Тариана Турия мен Маори партиясы бұл маңызды жеңіс деп мәлімдеді, бірақ бұл есеп үкімет саясатын өзгертпеді.
On 18 November 2004, the Labour–Progressive government passed the Foreshore and Seabed Act, which declared that the land in question was owned by the Crown. Māori can, however, apply for "guardianship" of certain areas. The act was highly contentious. The government's foreshore and seabed bill passed its first vote in Parliament on 7 May 2004, backed by Labour, the Progressives, and New Zealand First. The National Party opposed the bill, saying that it gave too much control to Māori, United Future opposed it due to the removal of the public domain concept and ACT opposed it on the grounds of the legislation being retrospective, that it was a denial of property rights (in this case Māori property rights), and that it was an unwarranted incursion by the Crown into areas that were specifically Tikanga Māori The Greens, another party in Parliament to take a position similar to that of the Māori protesters, also voted against the bill, saying that it overrode Māori rights and offered no guarantee that the land would not later be sold. Tariana Turia and Nanaia Mahuta both voted against the bill. The first vote tally was 65 in favour and 55 against. Deputy Prime Minister Michael Cullen, told Parliament that the bill "safeguards the seabed and foreshore for everyone", protecting the rights of both Māori and non Māori. Opposition to the bill remained strong, however, and protests and criticism continued as the government's legislation progressed. The bill's passage through its first vote meant that it was then considered by a special select committee of Parliament, which heard public submissions on the matter. The select committee having allowed six months for submissions, reported back to the parliament in November that they had been unable to agree on a position and were therefore reporting back the bill with no recommendations whatsoever. The bill, slightly amended by the Government itself, passed its second vote on 17 November 2004 by the same margin as in the first vote. It was then considered by a Committee of the House (with Parliament sitting under urgency). It finally received its third vote on 18 November 2004. The final vote tally was 66 in favour and 54 against — Nanaia Mahuta, who had previously voted against, this time voted in favour. On 15 December, the legislation was modified slightly after it was realised that as it was written, the act nationalised all council owned land reclaimed from the sea. This included areas such as Auckland's Britomart and Wellington's waterfront. This was not part of the intention of the act. The United Nations Committee on the Elimination of Racial Discrimination, after being asked by Te Runanga o Ngāi Tahu to consider the legislation, issued a report on 12 March 2005 stating that the foreshore and seabed legislation discriminates against Māori by extinguishing the possibility of establishing Māori customary title over the foreshore and seabed, and by not providing a means of redress. Tariana Turia and the Māori Party claimed this as a significant victory, although the report did not prompt any change in government policy.
Даудан кейінгі жағдай
Жағалау және теңіз түбі мәселесі, кең ауқымды нәсілдер аралық қатынастар талқысының бір бөлігі ретінде, сол кездегі Жаңа Зеландия саясатындағы ең маңызды дау-жанжалдардың бірі болды және көптеген адамдар үшін маңызды мәселе болып қала береді. Лейбористік үкіметтің беделі осы оқиғадан ауыр зардап көрді, бірақ кейінгі сауалнамалар оның қолдауын қайта қалпына келтіргенін көрсетті және Лейбористік партия 2005 жылдың қыркүйегінде үшінші мерзімге сайланды. Маорилер бұл заңды кеңінен сынға алғанмен, кейбір iwi заң шегінде келісімге келуді жөн көрді. Заң арқылы жасалған алғашқы келісімді Нгати Пору және Корольдік 2008 жылдың қазан айында бекітті (төменде қараңыз).
The foreshore and seabed issue, as part of the larger race relations debate, was one of the most significant points of contention in New Zealand politics at the time, and remains a significant issue for many people. The Labour government's popularity was severely damaged by the affair, although subsequent polls showed that it recovered its support and Labour was elected for a third term in September 2005. While the act was widely criticised by Māori, some iwi have chosen to negotiate agreement within the bounds of the act. The first agreement made through the act was ratified by Ngāti Porou and the Crown in October 2008 (see below).
Арнайы баяндамашы
2005 жылдың қарашасында БҰҰ-ның нәсілдік дискриминацияны жою жөніндегі комитетінің (UNCERD) жариялаған баяндамасына үкімет тарапынан сын түскеннен кейін, UNCERD-ге есеп беретін мексикалық зерттеуші, арнайы хабаршы профессор Ставенхаген үкіметтің шақыруымен Жаңа Зеландияға келді. Ол төрт хуиге қатысып, үкіметке қатысты ауыр сынды естіді. Сонымен қатар ол "Жағалау және теңіз түбі" заңын жасаған вице-премьер Майкл Калленмен кездесті. Оның сапарының басты мәселесі жағалау мен теңіз түбі болғанымен, талқылаулар Уайтанги шарты бойынша келісімдерге және жалпы экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарға да қатысты. 2005 жылдың 25 қарашасында ол жасаған мәлімдемеде: «Жаңа Зеландия маорилерінің өмір сүру деңгейі жақсарған және кедей елдердің жергілікті халықтарына қарағанда жақсырақ болғанымен, әлеуметтік және экономикалық жағдайдағы айырмашылықтың күшейіп бара жатқаны және маорилердің үлкен бөлігінің артта қалып отырғаны туралы кеңінен алаңдаушылық бар» деп атап өтті. Оның соңғы есебі 2006 жылдың наурыз айында аяқталды. Ол үкіметті бірнеше сала бойынша, соның ішінде Foreshore және Seabed Act заңы бойынша сынға алып, оны жоюға немесе маңызды өзгерістер енгізуге ұсынды. Үкімет бұл сынға тағы да теріс жауап беріп, профессор Ставенхагеннің есебін «көңіл көншітпейтін, теңгерімсіз және шешіксіз» деп сипаттады.
In November 2005, following government criticism of the report issued by the UN Committee on the Elimination of Racial Discrimination (UNCERD), Special Rapporteur Professor Stavenhagen, a Mexican researcher who reports to UNCERD, arrived in New Zealand at the invitation of the Government. He attended four hui and heard severe criticism of the government. He also met with Deputy Prime Minister Michael Cullen who crafted the foreshore law. While the foreshore and seabed issue was central to his visit, discussions also related to Treaty of Waitangi settlements, and economic, social and cultural rights generally. On 25 November 2005 he issued a statement which noted that “[w]hile the standard of living of the Māori of New Zealand has improved and is better than that of indigenous peoples in poorer countries, there is widespread concern that the gap in social and economic conditions is actually growing larger and an increasing proportion of Māori are being left behind”. His final report was completed in March 2006. It was highly critical of the Government in a number of areas, including the Foreshore and Seabed Act, which it recommended should be repealed or significantly amended. The Government response to this further criticism was again negative describing Professor Stavenhagen's report as "disappointing, unbalanced and narrow".
Мүшелік заң жобасы
2006 жылдың қазан айында Тариана Турия "Жағалау және теңіз түбін қорғау туралы" заңды жоюға бағытталған депутаттық заң жобасын ұсынды. Бірақ, заң жобасы "Жағалау және теңіз түбін қорғау туралы" заң қабылданғанға дейінгі заңдық жағдайды қайта орнату мақсатында, жағалау мен теңіз түбінің меншігін Корольге беруге бағытталған болып хабарланды. Турия өзінің заң жобасы 2004 жылғы "Жағалау және теңіз түбін қорғау туралы" заңды толығымен жоюдан басқа ештеңе жасамайтынын мәлімдеді және Лейбористердің сипаттамаларын "қорқыту тактикасы" деп атады.
In October 2006, Tariana Turia introduced a member's bill designed to repeal the Foreshore and Seabed Act. In recreating the legal status before the Foreshore and Seabed Act was passed, however, the bill was reported to vest ownership of the foreshore and seabed in the Crown. Turia denied that her bill would do anything but repeal the Foreshore and Seabed Act 2004 in its entirety and described Labour's descriptions as "scaremongering".
Бірінші жағалау және теңіз түбi туралы келiсiмге қол қойылды
Бірінші жағалау және теңіз түбі туралы келісім 2008 жылғы 31 қазанда ратификацияланды. Келісім Жаңа Зеландияның Шығыс мүйісіндегі Нгати Пору аймағының өкілдері мен Мемлекет (фактически, Жаңа Зеландия үкіметі) арасында жүргізілді. НЗПА хабарлағандай, шартқа қол қою рәсіміне Нгати Пору ішінде 200-ге жуық адам қатысты. Шарт жергілікті ивилердің дәстүрлі құқықтарын қорғайды және Нгати Пору жағалау аймақтарына жалпыға ортақ қол жеткізуді сақтайды.
The first foreshore and seabed agreement was ratified on 31 October 2008. The agreement was negotiated between people of the Ngāti Porou area on New Zealand's East Cape and the Crown (effectively the New Zealand government). The NZPA reported about 200 people representing Ngāti Porou were present to witness the signing of the deed. The deed protects customary rights of local iwi and retains wider public access to Ngāti Porou coastal areas.
Қаулыны қайтарып алу туралы өтініштер
2008 жылдың қарашасында Ұлттық партияның сайлауда жеңісімен үкімет ауысқаннан кейін Жасыл партия 2004 жылғы Жағалау және Теңіз Төсегі Заңының күшін жоюды талап етуді жалғастырды. 2008 жылдың қарашасында Вайтанги шарты бойынша келіссөздер жөніндегі министр болып ант берген Ұлттық партияның жетекші өкілі Кристофер Финлейсон бұл заңды "қанаушылық және әділетсіз" деп сипаттады. Оның тағайындалуына байланысты жасалған пікірлерде, Ұлттық партия үкіметі кезінде Жағалау және Теңіз Төсегі Заңына қайта қарау жүргізілуі мүмкін екендігі айтылды.
Following a change of government with the election of National in November 2008, the Green Party continued to call for repeal of the Foreshore and Seabed Act 2004. National front bencher Christopher Finlayson, sworn in as Minister for Treaty of Waitangi Negotiations in November 2008, described the act as "discriminatory and unfair". Commentary at the time of his appointment suggested the Foreshore and Seabed Act would be reviewed under a National government.
Жою туралы хабарландыру
2010 жылдың 14 маусымында премьер-министр Джон Кей актіні жою туралы ұсыныс жасайтынын хабарлады. 2010 жылдың соңында ұсынылған Теңіз және жағалау аймақтары (Такутай Моана) заңына екі тараптан да қарсылық білдірілді. Кейбір маорилар бұл заң жобасының мәнісіз екенін, себебі жағалауға құқықтарды кеңейту талаптарына ешбір маори тобы сай келмейтінін алға тартты, ал басқалары, мысалы, Жағалаулық коалиция, заң жобасының көптеген жаңа зеландиялықтар үшін жағалау аймақтарына еркін қол жеткізуді қиындататынын айтты.
On 14 June 2010, Prime Minister John Key announced that he would be proposing the repeal of the act. The replacement Marine and Coastal Area (Takutai Moana) Act, proposed in late 2010, in turn created opposition from both sides. Some Māori argued that the bill was a fraud as essentially no Māori groups would meet the test for increased rights to the foreshore, while others, such as the Coastal Coalition, felt that the bill risks free access to coastal areas for a large part of New Zealanders.