Левант тарихындағы Эпипалеолит кезеңі

Кіріспе

Левант тарихындағы кезең

Археологияда эпипалеолит немесе эпипалеолит (кейде эпи-палеолит т.б.) – Тас дәуіріндегі Жоғарғы палеолит пен неолит арасында кездесетін кезең. Мезолит те осы екі кезеңнің арасында жатады, және кейде олар шатасып кетеді немесе синоним ретінде қолданылады. Көбінесе, олар әртүрлі географиялық аймақтарда шамамен бір уақыт аралығын көрсетеді. Эпипалеолит Леванттағы және, көбінесе, Таяу Шығыстың қалған бөлігіндегі осы кезеңді әрқашан қамтиды. Кейде ол Оңтүстік-Шығыс Еуропаның бір бөлігін де қамтиды, онда мезолит көбірек қолданылады. Мезолитке Левант немесе Таяу Шығыс өте сирек кіреді; Еуропада эпипалеолит ерте мезолитті атау үшін көбінесе қолданылмайды. Эпипалеолит – «соңғы мұздық кезеңінің соңында пайда болған және технологиялық тұрғыдан мезолитке жақын сияқты көрінетін соңғы Жоғарғы палеолиттік өндірістер» деп анықталған. Бұл кезең Левантта шамамен 20,000 – 10,000 жыл бұрынғы кезеңге, ал Еуропада кейінірек жатсады. Егер Еуропада мезолитпен синоним немесе эквивалент ретінде қолданылса, ол шамамен 12,000 жыл бұрын немесе одан да кейін аяқталуы мүмкін. Левантта бұл кезең ерте, орта және кеш эпипалеолитке бөлінуі мүмкін, соңғысы – Натуфиан мәдениеті. Оған дейінгі Жоғарғы палеолиттің соңғы кезеңі – Кебаран немесе «Жоғарғы палеолиттің VI кезеңі». Эпипалеолит кезеңіндегі аңшы-жинақшылар, көбінесе көшпелі, ағаш құралдарға бекітілген шағын кремень немесе обсидиан жанынан жасалған салыстырмалы түрде жетілген құралдар жасады. Маусымдық түрде пайдаланылып, қайта оралатын, бірақ кейбір бай жерлерде тұрақты тұрмайтын «сәнді құрылымдары» бар елді мекендер табылды.

Терминнің қолданылуы

Неолиттің басталуына дейінгі кезеңді сипаттағанда, "эпипалеолит" әдетте мұз дәуірінің мұздықтарынан алыс орналасқан аймақтардың мәдениеттері үшін қолданылады, себебі мұздықтардың шегінуі жағдайларға айтарлықтай өзгешеліктер енгізбеді. Бұл Левант аймағында осылай болды. Керісінше, "мезолит" термині көбінесе Батыс Еуропа үшін қолданылады, онда климаттың өзгеруі және мегафаунаның жойылуы мұз дәуірінің соңындағы палеолиттік халықтарға зор әсер етіп, мұздықтан кейінгі Азилия, Советерия, Тарденуа және Маглемосия сияқты мәдениеттерді құрады. Бұрын француз археологтары Батыс Еуропа үшін де "мезолит" емес, "эпипалеолит" терминін қолдануға бейімділік танытқан. Еуропа үшін "эпипалеолит" әлі де қолданылса, көбінесе ол Жерорта теңізіне жақын аймақтар үшін қолданылады, мысалы, Азилия индустриясы. "Эпипалеолит" Жоғарғы палеолитпен үзіліссіз байланыстың бар екенін көрсетеді. Альфонсо Муре осы тұста былай дейді:

Еуропада эпипалеолит ерте мезолитке дейінгі кезең ретінде қарастырылуы мүмкін, немесе жергілікті жағдайда оның кемінде бір бөлігін құрайды. Басқа авторлар эпипалеолитті Соңғы палеолиттің бір бөлігі деп есептейді; шамамен 10 500–8 500 жыл бұрынғы Оңтүстік Португалиядағы мәдениет "әр түрлі "Терминалдық магдален" және "эпипалеолит" деп аталады. Әртүрлі қолданыстар көбінесе мәдениетте байқалатын жаңарулар мен "үйрету, отырықсыздану немесе қоршаған ортаны өзгерту бағытындағы экономикалық күштің артуы" деңгейін көрсетеді. Егер палеолиттік өмір салты тек қолда бар жабайы азық түрлерінің өзгеруіне бейімделумен жалғасса, онда бұл мәдениет эпипалеолиттік деп аталуы мүмкін. Бір автор Васко-Кантабриядағы Азилия микролиттері туралы сөйлегенде, "бірнеше ғасырдан кейін "нағыз" мезолиттік технологиялардың келуін хабарлайтын кейбір ерекшеліктер" туралы айтады.

Терминнің пайда болуы

"Эпипалеолит" ұғымы палеолит, мезолит және неолит дәуірлерінің негізгі құрамдас бөліктері қалыптасқаннан кейін бірнеше онжылдықтардан соң пайда болды. Оны алғаш рет 1910 жылы швед археологы Кнут Стерна ұсынды, алғашқы мысалы – скандинавиялық археологиядағы мәдениет немесе кіші мәдениет, оны қазіргі таңда Эпипалеолит деп атауға болмайды. Бұл – сүйек құралдары (гарпун және найза ұштары сияқты) бар, таспен қапталған шұңқыр қабірлер. Стерна олардың "жақында ғана аяқталған палеолит дәуірінде де, сондай-ақ протонеолит дәуірінде де кездесетінін" байқады. Ол бұл жерде "протонеолит" деген жаңа термин қолданды, оның пікірінше, оны Данияның ас үй қалдықтарына қолдануға болады. Стерна сондай-ақ шығыс мәдениеті "палеолит өркениетімен байланысты" ("se trouve rattachée à la civilisation paléolithique") екенін айтты. Дегенмен, ол аралық емес еді, ал оның аралық кезеңдері туралы "біз оларды мұнда талқыламаймыз" ("nous ne pouvons pas examiner ici") деді. Осы "байланысты" және өтпелі емес мәдениетті ол Эпипалеолит деп атады, оны былай анықтады: Эпипалеолит – бұл омарта дәуірінен кейінгі ерте кезең, ол палеолиттік салты сақталған. Бұл кезең Скандинавияда екі сатыдан тұрады: Маглемоз және Кунда. (Эпипалеолит дәуірі деп мен омарта дәуірінен кейінгі алғашқы кезеңді білдіремін, онда палеолиттік салты сақталған. Бұл кезең Скандинавияда екі сатыны ұсынады: Маглемоз және Кунда.) Стерна мезолитті атаған жоқ, және оның терминдерін оны алмастыру мақсатында қолданғаны белгісіз. Оның жаңа терминдерін неміс Хьюго Обермайер көп ұзамай қабылдады, ол 1916 жылы "El Hombre fósil" (1924 жылы ағылшын тіліне аударылған) еңбегінде мезолит тұжырымына қарсы шабуыл ретінде қолданды, мезолитті "өтпелі" және "аралық" емес, "өзгеріс" кезеңі деп талап етті: Бірақ менің пікірімше, бұл термин осы кезеңдер табиғи эволюциялық дамуды көрсетсе, яғни палеолиттен неолитке прогрессивті өзгеріс болса ғана негізді. Шындығында, Капсия, Тарденоизия, Азилия және Солтүстік Маглемоз өндірісінің соңғы кезеңдері – палеолиттің кейінгі ұрпақтары. Осы терминнің ерте тарихы оның қолданылуын қоршаған екіұштылықты және шатасуды күшейтті, кем дегенде Еуропа археологиясымен байланысты.

The concept of the "Epipalaeolithic" arrived several decades after the main components of the three age system, the Paleolithic, Mesolithic and Neolithic. It was first proposed in 1910 by the Swedish archaeologist, Knut Stjerna, his initial example being a culture or sub culture in Scandinavian archaeology, that would not be often called Epipalaeolithic today. This left stone lined pit graves containing implements of bone, such as harpoon and javelin heads. Stjerna observed that they "persisted during the recent Paleolithic period and also during the Protoneolithic". Here he had used a new term, "Protoneolithic", which was according to him to be applied to the Danish kitchen middens. Stjerna also said that the eastern culture "is attached to the Paleolithic civilization" ("se trouve rattachée à la civilisation paléolithique"). However, it was not intermediary and of its intermediates he said "we cannot discuss them here" ("nous ne pouvons pas examiner ici"). This "attached" and non transitional culture he chose to call the Epipaleolithic, defining it as follows:
With Epipaleolithic I mean the period during the early days that followed the age of the reindeer, the one that retained Paleolithic customs. This period has two stages in Scandinavia, that of Maglemose and that of Kunda. (Par époque épipaléolithique j'entends la période qui, pendant les premiers temps qui ont suivi l'âge du Renne, conserve les coutumes paléolithiques. Cette période présente deux étapes en Scandinavie, celle de Maglemose et de Kunda.) Stjerna made no mention of the Mesolithic, and it is unclear if he intended his terms to replace that. His new terms were soon adopted by the German Hugo Obermaier, who in 1916 used them in El Hombre fósil (translated into English in 1924) as part of an attack on the concept of the Mesolithic, which he insisted was a period of "transition" and an "interim" rather than "transformation":

But in my opinion this term is not justified, as it would be if these phases presented a natural evolutionary development – a progressive transformation from Paleolithic to Neolithic. In reality, the final phase of the Capsian, the Tardenoisian, the Azilian and the northern Maglemose industries are the posthumous descendants of the Palaeolithic

This early history of the term introduced the ambiguity and degree of confusion which has continued to surround its use, at least as relates to the archaeology of Europe.