Кіріспе
Әріптің төменгі жағында (немесе сирек жоғарғы жағында) кішкентай иілім түріндегі диакритикалық белгі. Огонек (/ə/'/ɡ//ɒ//n//ɛ//k//, //ə//k/ əGONek, ək; польша тілінде: , "кішкентай құйрық", ogon сөзінің кішіртілген түрі) – бірнеше еуропа тілдерінде қолданылатын латын әліпбиіндегі дауысты әріптің төменгі оң жақ бұрышының астына қойылатын, ал кейбір американдық тілдерде дауысты әріптің тікелей астына орналастырылатын диакритикалық ілгек. Бұл белгі Кавказ тауларының жергілікті тілдеріндегі латын транскрипцияларындағы кейбір дауыссыз әріптердің төменгі оң жақ бұрышына да қойылуы мүмкін. Огонек ескі норвегия-исландия тілдерінде дауысты әріптің төменгі жағына оның ұзындығын немесе дауыстық әсерін көрсету үшін де қосылуы мүмкін. Мысалы, ескі скандинав тілінде ǫ әрпі ескі норвегия тіліндегі дауыстыны көрсетеді, ол ескі исланд тілінде ø ‹ö› әрпімен бірігіп, ал қазіргі скандинав тілдерінде å әрпімен белгіленеді.
Назализациялау
Американың жергілікті тілдерінің транскрипциясында мұрынды дыбысты белгілеу үшін огонек қолданылуы кең таралған. Бұл қолданыс христиан миссионерлерінің осы тілдерді жазу үшін жасаған орфографияларында пайда болды. Кейіннен, америкалық антропологтар мен тіл білімі мамандары осы тәжірибені жалғастырды және олар әлі күнге дейін фонетикалық транскрипцияда осы қағиданы сақтайды (америкалық фонетикалық нотацияны қараңыз). Огонек сонымен қатар поляк тілінде мұрынды дауыстыларды, протогерман, Ескі шіркеу славян, навахо, батыс апачи, чирикахуа, Тлыч Яти, Слейви, Дене Сулине және Эльфдаль тілдерінің академиялық транслитерациясында қолданылады. Поляк тілінде ę – мұрынды е дыбысын білдіреді; алайда, ą – мұрынды о дыбысын білдіреді, a емес, себебі дауыстылардың өзгеруіне байланысты: ą, бастапқыда ұзын мұрынды а дыбысы болған, дауыстылар ұзындығының айырмашылығы жойылғанда қысқа мұрынды о дыбысына айналды.
Ұзындығы
Литва тілінде nosinė (сөзбе-сөз "мұрын") таңбасы бастапқыда дауысты дыбыстардың мұрындық болуын көрсеткен, бірақ 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында көптеген диалекттерде мұрынды дауыстылар біртіндеп ұзын, мұрындық емес дауыстыларға айналды. Осылайша, қазіргі таңда бұл таңба де-факто дауыстының ұзындығын көрсетеді (этимологиялық тұрғыдан мұрындық емес дауыстылардың ұзындығы басқаша немесе тіпті белгіленбейді). Сонымен қатар, бұл таңба бірдей жазылған, бірақ әртүрлі грамматикалық формаларды ажыратуға көмектеседі (көбінесе әртүрлі сөзді баса отырып, стандартты орфографияда тікелей көрсетілмейді).
Төменгі буыны
1927 және 1989 жылдар аралығында, Халықаралық фонетикалық әліпбиде (IPA) «о́гонек» дауысты дыбыстардың төмендеуін, ал 1976 жылдан бастап, согланттардың төмендеуін де білдірді. Бұл ескірген диакритикалық белгі сол жақ жартық шеңбер диакритикасы деп те аталса, IPA-ның көптеген жарияланымдарында «о́гонек» қолданылды. Rheinische Dokumenta-да ол Ää, Oo, Öö әріптерімен белгіленгенге қарағанда ашық дауыстыларды көрсетеді. Екі жағдайда, ол умляут белгілерімен біріктірілуі мүмкін.
E caudata және o caudata
E caudata (ę) – латын және ирланд палеографиясындағы ортағасырлық жазуларда a және e әріптерінің бірігісінен пайда болған, е әрпіне ұқсас символ. Ежелгі скандинав тіліндегі O caudata (ǫ, ǫ́ әріптері) ашық ортаңғы артқы дөңгелек дауыстыны жазу үшін қолданылады. Ортағасырлық скандинав қолжазбаларында бұл "қосқыш" әр түрлі дауыстылармен қатар екі бағытта да кездеседі. Осы ерекшелікке қарамастан, типография және скандинав мәтіндерін кодтау туралы пікірсайыстарда "огонек" термині кейде қолданылады, себебі o caudata типографиялық тұрғыдан огонекпен бірдей. Сол сияқты, E caudata кейде скандинав дауыстыларын белгілеу үшін қолданылған.
Седилла мен үтір
Огонек функциялық тұрғыдан седиль мен үтір диакритикалық белгілерімен мағынасы бірдей. Егер осы үш белгінің екеуі бірдей орфографияда қолданылса, олардың қолданылуы белгілі бір әріптер тобына ғана шектеледі, яғни, көбінесе огонек дауысты әріптермен, ал седиль дауыссыз әріптермен қолданылады. Қолмен жазылған мәтінде бұл белгілер бір-біріне ұқсас болуы мүмкін.
Жоғарыдағы жазуы: ogonek
Ежелгі норвеж және ескі исланд қолжазбаларында, огонектің бір түрі саналатын үстіне иілген сызық немесе өрнек кездеседі. Ол a, e, i, o, ø, u әріптерінің үстінде болады.
Типографиялық жазбалар
Огонек төмен түсетін элементке (descender) шамамен бірдей болуы керек (үлкен шрифттерде оның көлемі айтарлықтай қысқа болуы мүмкін), және ол басқа тілдерде қолданылатын cedilla немесе үтірмен (comma) белгіленетін диакритикалық белгілермен шатастырылмауы тиіс.
Кодтау
Огонек қосу негізгі әріптің пішінін өзгертетіндіктен, Unicode оны біріктіретін диакритикалық белгімен, U+0328 кодымен көрсетеді. Алдын ала құрастырылған кейбір ескі таңбалар бар, бірақ Unicode-қа жаңалары қосылмайды (мысалы, for немесе ).
Латекс2e
LaTeX2e-де, \k макросы қаріп кодтауы қолдаса, әріптің үстіне огонек қояды, мысалы, \k{a} ą деп шығарады. (Стандартты LaTeX OT1 кодтамасы оны қолдамайды, бірақ жаңа T1 кодтамасы қолдайды. Оны преамбулада \usepackage[T1]{fontenc} деп жазу арқылы қосуға болады.) Дегенмен, \k{e} диакритикалық белгіні тасымалдаушы әріптің оң жағына туралап орналастырады, бұл поляк тілі үшін қолайлы, ал \textogonekcentered диакритикалық белгіні тасымалдаушыға қатысты ортаға туралайды, бұл Американың жергілікті тілдеріне, сондай-ақ e caudata және o caudata әріптеріне де сәйкес келеді. Сондықтан, соңғы мақсаттар үшін \textogonekcentered{e} жақсырақ. Шындығында, \k{o} (ǫ үшін) \textogonekcentered{o} нәтижесін беретіндей анықталған, ал \k{O} \textogonekcentered{O} нәтижесін береді. \usepackage{tipa} командасымен белсендірілетін TIPA пакеті басқа тәсіл ұсынады: \textpolhook{a} ą әрпін шығарады.